Adhyaya 34

Verse 1

व्यास उवाच । एवं रामेण धर्मज्ञ जीर्णोद्धारः पुरा कृतः । द्विजानां च हितार्थाय श्रीमातुर्वचनेन च

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੀਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਜੀਰਨੋੱਧਾਰ ਕੀਤਾ—ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ।”

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं शासनं ब्रह्मन्रामेण लिखितं पुरा । कथयस्व प्रसादेन त्रेतायां सत्यमंदिरे

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ਾਸਨ-ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ—ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਮੰਦਰ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ)।”

Verse 3

व्यास उवाच । धर्मारण्ये वरे दिव्ये बकुलार्के स्वधिष्ठिते । शून्यस्वामिनि विप्रेंद्र स्थिते नारायणे प्रभौ

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਬਕੁਲਾਰਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਵਾਮਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਸਨ…

Verse 4

रक्षणाधिपतौ देवे सर्वज्ञे गुणनायके । भवसागर मग्नानां तारिणी यत्र योगिनी

ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇਵ—ਸਰਵਜ੍ਞ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ—ਵਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਾਰਿਣੀ ਨਾਮ ਦੀ ਯੋਗਿਨੀ ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 5

शासनं तत्र रामस्य राघवस्य च नामतः । शृणु ताम्राश्रयं तत्र लिखितं धर्मशास्त्रतः

ਉੱਥੇ ਰਾਮ—ਰਾਘਵ—ਦਾ ਨਾਮ-ਸਹਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਸੁਣੋ; ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਤਾਮ੍ਰ-ਪੱਤਰ ਉੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 6

महाश्चर्यकरं तच्च ह्यनेकयुगसंस्थितम् । सर्वो धातुः क्षयं याति सुवर्णं क्षयमेति च

ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾ-ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਧਾਤੂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਸੋਨਾ ਵੀ ਘਟਦਾ ਹੈ।

Verse 7

प्रत्यक्षं दृश्यते पुत्र द्विजशासनमक्षयम् । अविनाशो हि ताम्रस्य कारणं तत्र विद्यते

ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਖੰਡ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਤਾਮ੍ਰ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ।

Verse 8

वेदोक्तं सकलं यस्माद्विष्णुरेव हि कथ्यते । पुराणेषु च वेदेषु धर्मशास्त्रेषु भारत

ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 9

सर्वत्र गीयते विष्णुर्नाना भावसमाश्रयः । नानादेशेषु धर्मेषु नानाधर्मनिषेविभिः

ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਗਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਾ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੁਆਰਾ।

Verse 10

नानाभेदैस्तु सर्वत्र विष्णुरेवेति चिंत्यते । अवतीर्णः स वै साक्षात्पुराणपुरुषो त्तमः

ਭਾਵੇਂ ਅਨੇਕ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਇਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—‘ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੀ ਹੈ।’ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੁਤ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼।

Verse 11

देववैरिविनाशाय धर्मसंरक्षणाय च । तेनेदं शासनं दत्तमविनाशात्मकं सुत

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਸੁਤ! ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸੀ।

Verse 12

यस्य प्रतापादृषद स्तारिता जलमध्यतः । वानरैर्वेष्टिता लंका हेलया राक्षसा हताः

ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੈਰ ਗਏ; ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੇਲਿਆਂ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 13

मुनिपुत्रं मृतं रामो यमलोकादुपानयत् । दुंदुभिर्निहतो येन कबंधोऽभिहतस्तथा

ਰਾਮ ਨੇ ਯਮਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਭੀ ਸੰਹਾਰਿਆ।

Verse 14

निहता ताडका चैव सप्तताला विभेदिताः । खरश्च दूषणश्चैव त्रिशिराश्च महासुरः

ਤਾਡਕਾ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਤਾਲ-ਖਜੂਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਨਾਸ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਸੁਰ ਤ੍ਰਿਸਿਰਾ ਵੀ।

Verse 15

चतुर्दशसहस्राणि जवेन निहता रणे । तेनेदं शासनं दत्तमक्षयं न कथं भवेत्

ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਧੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਅਟੱਲ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?

Verse 16

स्ववंशवर्णनं तत्र लिखित्वा स्वयमेव तु । देशकालादिकं सर्वं लिलेख विधिपूर्वकम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਪ ਲਿਖਿਆ। ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਵਤ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।

Verse 17

स्वमुद्राचिह्नितं तत्र त्रैविद्येभ्यस्तथा ददौ । चतुश्चत्वारिंशवर्षो रामो दशरथात्मजः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰੈਵੇਦੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁਆਲੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।

Verse 18

तस्मिन्काले महाश्चर्यं संदत्तं किल भारत । तत्र स्वर्णोपमं चापि रौप्योपमम थापि च

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਦਭੁਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 19

उवाह सलिलं तीर्थे देवर्षिपितृतृप्तिदम् । स्ववंशनायकस्याग्रे सूर्येण कृतमेव तत्

ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रामो विष्णुं प्रपूज्य च । रामलेखविचित्रैस्तु लिखितं धर्मशासनम्

ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 21

यद्दृष्ट्वाथ द्विजाः सर्वे संसारभयबंधनम् । कुर्वते नैव यस्माच्च तस्मान्निखिलरक्षकम्

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਜਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ।

Verse 22

ये पापिष्ठा दुराचारा मित्रद्रोहरताश्च ये । तेषां प्रबोधनार्थाय प्रसिद्धिमकरोत्पुरा

ਜੋ ਅਤਿ ਪਾਪੀ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਦ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।

Verse 23

रामलेखविचित्रैस्तु विचित्रे ताम्रपट्टके । वाक्यानीमानि श्रूयंते शासने किल नारद

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਰਾਮ-ਰੇਖਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਨਕ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਦਭੁਤ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਜ-ਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਇਹੀ ਵਾਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

आस्फोटयंति पितरः कथयंति पितामहाः । भूमिदोऽस्मत्कुले जातः सोऽस्मान्संतारयिष्यति

ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ‘ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ-ਦਾਨੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਵੇਗਾ।’

Verse 25

बहुभिर्बहुधा भुक्ता राजभिः पृथिवी त्वियम् । यस्ययस्य यदा भूमिस्तस्यतस्य तदा फलम्

ਇਹ ਧਰਤੀ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्

ਭੂਮੀ-ਦਾਨੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਛੀਨਣ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

संदंशैस्तुद्यमानस्तु मुद्गरैर्विनिहत्य च । पाशैः सुबध्यमानस्तु रोरवीति महास्वरम्

ਸੰਦਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਤੜਪਾਇਆ ਜਾ ਕੇ, ਮੁਦਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਕਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਰੋਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਚੀਖ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

ताड्यमानः शिरे दंडैः समालिंग्य विभावसुम् । क्षुरिकया छिद्यमानो रोरवीति महास्वनम्

ਸਿਰ 'ਤੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਤਰੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

यमदूतैर्महाघोरैर्ब्रह्मवृत्तिविलोपकः । एवंविधैर्महादुष्टैः पीड्यंते ते महागणैः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

ततस्तिर्यक्त्वमाप्नोति योनिं वा राक्षसीं शुनीम् । व्यालीं शृगालीं पैशाचीं महाभूतभयंकरीम्

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਣੀ, ਕੁੱਤੀ, ਸੱਪਣੀ, ਗਿੱਦੜੀ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਣੀ ਵਰਗੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾਂਭੂਤ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

भूमेरंगुलहर्ता हि स कथं पापमाचरेत् । भूमेरंगुलदाता च स कथं पुण्यमाचरेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਭਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਭਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਮਾਏਗਾ?

Verse 32

अश्वमेधसहस्राणां राजसूयशतस्य च । कन्याशतप्रदानस्य फलं प्राप्नोति भूमिदः

ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ, ਸੌ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

आयुर्यशः सुखं प्रज्ञा धर्मो धान्यं धनं जयः । संतानं वर्द्धते नित्यं भूमिदः सुखमश्मुते

ਜੋ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ, ਯਸ਼, ਸੁਖ, ਪ੍ਰਜ్ఞਾ, ਧਰਮ, ਅੰਨ-ਧਨ, ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਜੈ ਨਿੱਤ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਦਾ ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ ਹੈ। ਭੂਮੀਦਾਤਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

भूमेरंगुलमेकं तु ये हरंति खला नराः । वंध्याटवीष्वतोयासु शुष्ककोटरवासिनः । कृष्णसर्पाः प्रजायंते दत्तदायापहारकाः

ਜੋ ਖੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗੁਲ ਭਰ ਭੀ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਤੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਛੀਨਣ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਬਾਂਝ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਾਣੀ-ਰਹਿਤ ਉਜਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਖੋਖਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 35

तडागानां सहस्रेण अश्वमेधशतेन वा । गवां कोटिप्रदानेन भूमिहर्त्ता विशुध्यति

ਭੂਮੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਦ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ (ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ) ਹਜ਼ਾਰ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਜਾਂ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਜਾਂ ਕਰੋੜ ਗਊਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ।

Verse 36

यानीह दत्तानि पुनर्धनानि दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । औदार्यतो विप्रनिवेदितानि को नाम साधुः पुनराददीत

ਇੱਥੇ ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਦਾਨ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੌਣ ਸਾਧੂ ਮਨੁੱਖ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 37

चलदलदललीलाचंचले जीवलोके तृणलवलघुसारे सर्वसंसारसौख्ये । अपहरति दुराशः शासनं ब्राह्मणानां नरकगहनगर्त्तावर्तपातोत्सुको यः

ਇਸ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਕੰਬਦੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਸੁਖ ਤਿੰਨੇ ਜਿਹੇ ਤ੍ਰਿਣ ਦੇ ਤਿਨਕੇ ਵਰਗੇ ਤੁੱਛ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਰਾਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਦਾਨ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਘਣੇ ਖੱਡ ਦੇ ਭੰਵਰ-ਪਤਨ ਵੱਲ ਉਤਾਵਲਾ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।

Verse 38

ये पास्यंति महीभुजः क्षितिमिमां यास्यंति भुक्त्वाखिलां नो याता न तु याति यास्यति न वा केनापि सार्द्धं धरा । यत्किंचिद्भुवि तद्विनाशि सकलं कीर्तिः परं स्थायिनी त्वेवं वै वसुधापि यैरुपकृता लोप्या न सत्कीर्तयः

ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭੋਗ ਕਰ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਧਰਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ—ਨਾ ਜੋ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਜੋ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਨਾ ਜੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਸਭ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਕੀਰਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸੁਧਾ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਕੀਰਤੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 39

एकैव भगिनी लोके सर्वेषामेव भूभुजाम् । न भोज्या न करग्राह्या विप्रदत्ता वसुंधरा

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇਕੋ ਸਾਂਝੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਜੋ ਭੂਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾ ਆਪਣੇ ਭੋਗ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 40

दत्त्वा भूमिं भाविनः पार्थिवेशान्भूयोभूयो याचते रामचन्द्रः । सामान्योऽयं धर्मसेतुर्नृपाणां स्वे स्वे काले पालनीयो भवद्भिः

ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਧਰਤੀਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: ‘ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੇਤੂ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ।’

Verse 41

अस्मिन्वंशे क्षितौ कोपि राजा यदि भविष्यति । तस्याहं करलग्नोस्मि मद्दत्तं यदि पाल्यते

ਜੇ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹਾਂ—ਜੇ ਮੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 42

लिखित्वा शासनं रामश्चातुर्वेद्यद्विजोत्तमान् । संपूज्य प्रददौ धीमान्वसिष्ठस्य च सन्निधौ

ਦਾਨ-ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧਿਵਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 43

ते वाडवा गृहीत्वा तं पट्टं रामाज्ञया शुभम् । ताम्रं हैमाक्षरयुतं धर्म्यं धर्मविभूषणम्

ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹ ਵਾਡਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਟਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ—ਤਾਂਬੇ ਦਾ, ਸੁਵਰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ—ਆਪ ਹੀ ਧਰਮਮਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ।

Verse 44

पूजार्थं भक्तिकामार्थास्तद्रक्षणमकुर्वत । चंदनेन च दिव्येन पुष्पेण च सुगन्धिना

ਪੂਜਾ ਲਈ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਿਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 45

तथा सुवर्णपुष्पेण रूप्यपुष्पेण वा पुनः । अहन्यहनि पूजां ते कुर्वते वाडवाः शुभाम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਵਾਡਵਾ ਹਰ ਦਿਨ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 46

तदग्रे दीपकं चैव घृतेन विमलेन हि । सप्तवर्तियुतं राजन्नर्घ्यं प्रकुर्वते द्विजाः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਰੱਖਿਆ—ਸੱਤ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 47

नैवेद्यं कुर्वते नित्यं भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः । रामरामेति रामेति मन्त्रमप्युच्चरंति हि

ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਨਿੱਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਰਾਮ ਰਾਮ’ ‘ਰਾਮ ਰਾਮ’ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

अशने शयने पाने गमने चोपवेशने । सुखे वाप्यथवा दुःखे राममन्त्रं समुच्चरेत्

ਅਸ਼ਨ, ਸ਼ਯਨ, ਪਾਨ, ਗਮਨ ਅਤੇ ਉਪਵੇਸ਼ਨ ਵੇਲੇ—ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ—ਸਦਾ ਰਾਮ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 49

न तस्य दुःखदौर्भाग्यं नाधिव्याधिभयं भवेत् । आयुः श्रियं बलं तस्य वर्द्धयंति दिने दिने

ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੁਰਭਾਗ; ਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਨਾ ਰੋਗ ਦਾ ਭੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਬਲ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 50

रामेति नाम्ना मुच्येत पापाद्वै दारुणादपि । नरकं नहि गच्छेत गतिं प्राप्नोति शाश्वतीम्

‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਨਾਤਨ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

व्यास उवाच । इति कृत्वा ततो रामः कृतकृत्यममन्यत । प्रदक्षिणीकृत्य तदा प्रणम्य च द्विजान्बहून्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੰਨਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 52

दत्त्वा दानं भूरितरं गवाश्वमहिषीरथम् । ततः सर्वान्निजांस्तांश्च वाक्यमेतदुवाच ह

ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਮਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਰਥ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 53

अत्रैव स्थीयतां सर्वैर्यावच्चंद्रदिवाकरौ । यावन्मेरुर्महीपृष्ठे सागराः सप्त एव च

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਾਇਮ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਮੇਰੂ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

Verse 54

तावदत्रैव स्थातव्यं भवद्भिर्हि न संशयः । यदा हि शासनं विप्रा न मन्यंते नृपा भुवि

ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਰਮਿਕ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

Verse 55

अथवा वणिजः शूरा मदमायाविमोहिताः । मदाज्ञां न प्रकुर्वंति मन्यंते वा न ते जनाः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਪਾਰੀ-ਵੀਰ, ਮਦ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨ; ਜਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਹੀ ਨਾ।

Verse 56

तदा वै वायुपुत्रस्य स्मरणं क्रियतां द्विजाः । स्मृतमात्रो हनूमान्वै समागत्य करिष्यति

ਤਦ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆ ਕੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 57

सहसा भस्म तान्सत्यं वचनान्मे न संशयः । य इदं शासनं रम्यं पालयिष्यति भूपतिः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ…

Verse 58

वायुपुत्रः सदा तस्य सौख्यमृद्धिं प्रदास्यति । ददाति पुत्रान्पौत्रांश्च साध्वीं पत्नीं यशो जयम्

ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ, ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਜੈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

इत्येवं कथयित्वा च हनुमंतं प्रबोध्य च । निवर्तितो रामदेवः ससैन्यः सपरिच्छदः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਸਹਿਤ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 60

वादित्राणां स्वनैर्विष्वक्सूच्यमानशुभागमः । श्वेतातपत्रयुक्तोऽसौ चामरैर्वी जितो नरैः । अयोध्यां नगरीं प्राप्य चिरं राज्यं चकार ह

ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਗਮਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ। ਚਿੱਟੇ ਛਤਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਰ ਝਲਿਆਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।