Adhyaya 33

Verse 1

राम उवाच । जीर्णोद्धारं करिष्यामि श्रीमातुर्वचनादहम् । आज्ञा प्रदीयतां मह्यं यथादानं ददामि वः

ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਾਤਾ-ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਜੀਰਨ-ਉੱਧਾਰ, ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਕੁਝ ਜਰਜਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਨ ਦੇ ਸਕਾਂ।

Verse 2

पात्रे दानं प्रदातव्यं कृत्वा यज्ञवरं द्विजाः । नापात्रे दीयते किंचिद्दत्तं न तु सुखावहम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉੱਤਮ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਕੇ ਦਾਨ ਸਦਾ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਦਾਨ ਸੁਖ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 3

सुपात्रं नौरिव सदा तारयेदुभयोरपि । लोहपिंडोपमं ज्ञेयं कुपात्रं भञ्जनात्मकम्

ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਸਦਾ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਤਾ ਤੇ ਗ੍ਰਹੀਤਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੱਲੇ ਵਰਗਾ ਜਾਣੋ—ਉਹ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਵਿਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 4

जातिमात्रेण विप्रत्वं जायते न हि भो द्विजाः । क्रिया बलवती लोके क्रियाहीने कुतः फलम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਪ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਫਲ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ?

Verse 5

पूज्यास्तस्मात्पूज्यतमा ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । यज्ञकार्ये समुत्पन्ने कृपां कुर्वंतु सर्वदा

ਇਸ ਲਈ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਨੀਯ। ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਕਰਤਵ੍ਯ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । ततस्तु मिलिताः सर्वे विमृश्य च परस्परम् । केचिदूचुस्तदा रामं वयं शिलोंछजीविकाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਕੁਝ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਲੋਂਛ ਜੀਵਿਕਾ ਵਾਲੇ ਹਾਂ—ਚੁਗ ਕੇ ਤੇ ਅਤਿ ਸਾਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਾਂ।’

Verse 7

संतोषं परमास्थाय स्थिता धर्मपरायणाः । प्रतिग्रहप्रयोगेण न चास्माकं प्रयोजनम्

‘ਅਸੀਂ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈਣ) ਦੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਹੀਂ।’

Verse 8

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजः । दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

‘ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਚਕ੍ਰੀ) ਦਸ ਕਸਾਈਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਹੈ; ਧਵਜਧਾਰੀ ਦਸ ਐਸੇ ਚਕ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਵੇਸ਼ਿਆ ਦਸ ਧਵਜਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ; ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਪ (ਰਾਜਾ) ਦਸ ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।’

Verse 9

राजप्रतिग्रहो घोरो राम सत्यं न संशयः । तस्माद्वयं न चेच्छामः प्रतिग्रहं भया वहम्

‘ਹੇ ਰਾਮ! ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਘੋਰ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਭਯ-ਵਾਹਕ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।’

Verse 10

एकाहिका द्विजाः केचित्केचित्स्वामृतवृत्तयः । कुम्भीधान्या द्विजाः केचित्केचित्षट्कर्मतत्पराः

‘ਕੁਝ ਦਵਿਜ ਇਕ-ਦਿਨੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਸ੍ਵਾਮ੍ਰਿਤ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹਨ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਏ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਵਿਜ ਕੁੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।’

Verse 11

त्रिमूर्तिस्थापिताः सर्वे पृथग्भावाः पृथग्गुणाः । केचिदेवं वदंति स्म त्रिमूर्त्याज्ञां विना वयम्

ਅਸੀਂ ਸਭ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ—ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।’

Verse 12

प्रतिग्रहस्य स्वीकारं कथं कुर्याम ह द्विजाः । न तांबूलं स्त्रीकृतं नो ह्यद्मो दानेन भषितम्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਅਸੀਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀਏ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਤੰਬੂਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਦਾਨ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।

Verse 13

रामेण ते यथान्यायं पूजिताः परया मुदा

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

विमृश्य स तदा रामो वसिष्ठेन महात्मना । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सस्मार गुरुणा सह । स्मृतमात्रास्ततो देवास्तं देशं समुपागमन् । सूर्यकोटिप्रतीकाशीवमानावलिसंवृताः

ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਸਿਮਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਹਕ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Verse 15

निवेदितं तु तत्सर्वं रामेणातिसुबुद्धिना

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤਿ-ਸੁਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 16

अधिदेव्या वचनतो जीर्णोद्धारं करोम्यहम् । धर्मारण्ये हरिक्षेत्रे धर्मकूपसमीपतः

ਅਧਿਦੇਵੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਜੀਰਣੋਧਾਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਧਰਮਕੂਪ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੂਏਂ ਦੇ ਨੇੜੇ।

Verse 17

ततस्ते वाडवाः सर्वे त्रिमूर्त्तीः प्रणिपत्य च । महता हर्षवृंदेन पूर्णाः प्राप्तमनोरथाः

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਡਵ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ—ਆਪਣੀ ਮਨੋਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ।

Verse 18

अर्घ्यपाद्यादिविधिना श्रद्धया तानपूजयन् । क्षणं विश्रम्य ते देवा ब्रह्मविष्णुशिवादयः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਓਥੇ ਇਕ ਛਣ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 19

ऊचू रामं महाशक्तिं विनयात्कृतसंपुटम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਮਾਨ, ਜੋ ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 20

देवा ऊचुः । देवद्रुहस्त्वया राम ये हता रावणादयः । तेन तुष्टा वयं सर्वे भानुवंशविभूषण

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਦੇਵਦ੍ਰੋਹੀ ਰਾਵਣ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਨੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ।’

Verse 21

उद्धरस्व महास्थानं महतीं कीर्तिमाप्नुहि

ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਨੂੰ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਕਰ; ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚਿਰਸਥਾਈ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 22

लब्ध्वा स तेषामाज्ञां तु प्रीतो दशरथात्मजः । जीर्णोद्धारेऽनंतगुणं फलमिच्छन्निलापतिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਥ, ਜੀਰਨੋੱਧਾਰ ਦੇ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 23

देवानां संनिधौ तेषां कार्यारंभमथाकरोत् । स्थंडिलं पूर्वतः कृत्वा महागिरि समं शुभम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਹਾਗਿਰਿ ਸਮਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਉੱਚਾ ਮੰਚ (ਸਥੰਡਿਲ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

Verse 24

तस्योपरि बहिःशाला गृहशाला ह्यनेकशः । ब्रह्मशालाश्च बहुशो निर्ममे शोभनाकृतीः

ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਬਾਹਰੀ ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸ-ਗ੍ਰਿਹ ਬਣਾਏ; ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬ੍ਰਹ્મ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਰਚੀਆਂ।

Verse 25

निधानैश्च समायुक्ता गृहोपकरणै र्वृताः । सुवर्णकोटिसंपूर्णा रसवस्त्रादिपूरिताः

ਉਹ ਨਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸਨ, ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਸ-ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ।

Verse 26

धनधान्यसमृद्धाश्च सर्वधातुयुतास्तथा । एतत्सर्वं कारयित्वा ब्राह्मणेभ्यस्तदा ददौ

ਧਨ ਤੇ ਅੰਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

एकैकशो दशदश ददौ धेनूः पयस्विनीः । चत्वारिंशच्छतं प्रादाद्ग्रामाणां चतुराधिकम्

ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਦਸ-ਦਸ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਚਾਰ ਪਿੰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 28

त्रैविद्यद्विजविप्रेभ्यो रामो दशरथात्मजः । काजेशेन त्रयेणैव स्थापिता द्विजसत्तमाः

ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ—ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ—ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸੀਲਤਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 29

तस्मात्त्रयीविद्य इति ख्यातिर्लोके बभूव ह । एवंविधं द्विजेभ्यः स दत्त्वा दानं महाद्भुतम्

ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਵਿੱਚ “ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਆ” ਨਾਮ ਦੀ ਖਿਆਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 30

आत्मानं चापि मेने स कृतकृत्यं नरेश्वरः । ब्रह्मणा स्थापिताः पूर्वं विष्णुना शंकरेण ये

ਉਹ ਨਰਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਆਧਾਰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਰੱਖੇ ਸਨ।

Verse 31

ते पूजिता राघवेण जीर्णोद्धारे कृते सति । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि गोभुजा ये वणिग्वराः

ਜਦੋਂ ਜੀਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਣਿਗ—ਗੋ-ਧਨ ਦੇ ਭੋਗੀ—ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ।

Verse 32

शुश्रूषार्थं प्रदत्ता वै देवैर्हरिहरादिभिः । संतुष्टेन तु शर्वेण तेभ्यो दत्तं तु चेत नम्

ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਲਈ ਹੀ, ਹਰੀ-ਹਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮਰਯਾਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੱਤ ਹੋਇਆ।

Verse 33

श्वेताश्वचामरौ दत्तौ खङ्गं दत्तं सुनिर्मलम् । तदा प्रबोधितास्ते च द्विजशुश्रूषणाय वै

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਖੜਗ ਭੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਕਤੀ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 34

विवाहादौ सदा भाव्यं चामरै मंगलं वरम् । खङ्गं शुभं तदा धार्य्यं मम चिह्नं करे स्थितम्

ਵਿਆਹ ਆਦਿ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮੰਗਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਤਦ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਖੜਗ—ਮੇਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਰਹੇ।

Verse 35

गुरुपूजा सदा कार्या कुलदेव्याः पुनःपुनः । वृद्ध्यागमेषु प्राप्तेषु वृद्धि दायकदक्षिणा

ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਲਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁੜ ਮੁੜ। ਜਦੋਂ ਵਾਧੇ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਆਉਣ, ਤਦ ਵృద్ధਿ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 36

एकादश्यां शनेर्वारे दानं देयं द्विजन्मने । प्रदेयं बालवृद्धेभ्यो मम रामस्य शासनात्

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਦਵਿਜ (ਦੁਜਨਮੇ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 37

मंडलेषु च ये शुद्धा वणिग्वृत्तिरताः पराः । सपादलक्षास्ते दत्ता रामशासनपालकाः

ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਸਨ, ਵਣਿਕ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਵਾ ਲੱਖ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਾਲਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 38

मांडलीकास्तु ते ज्ञेया राजानो मंडलेश्वराः । द्विज शुश्रूषणे दत्ता रामेण वणिजां वराः

ਉਹ ਮਾਂਡਲੀਕ ਕਹੇ ਜਾਣ—ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮੰਡਲੇਸ਼ਵਰ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਣਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਕਤੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 39

चामरद्वितयं रामो दत्तवान्खड्गमेव च । कुलस्य स्वामिनं सूर्यं प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

ਰਾਮ ਨੇ ਚਾਮਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਡਗ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 40

ब्रह्माणं स्थापयामास चतुर्वेदसमन्वितम् । श्रीमातरं महाशक्तिं शून्यस्वामिहरिं तथा

ਉਸ ਨੇ ਚਤੁਰਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤਾ—ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ—ਅਤੇ ਤਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਵਾਮੀ-ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 41

विघ्नापध्वंसनार्थाय दक्षिणद्वारसंस्थितम् । गणं संस्थापयामास तथान्याश्चैव देवताः

ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗਣ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 42

कारितास्तेन वीरेण प्रासादाः सप्तभूमिकाः । यत्किं चित्कुरुते कार्यं शुभं मांगल्यरूपकम्

ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਵਾਏ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਭ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 43

पुत्रे जाते जातके वान्नाशने मुंडनेऽपि वा । लक्षहोमे कोटिहोमे तथा यज्ञक्रियासु च

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ, ਜਾਤਕਰਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਨ-ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮੁੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਲੱਖ ਹੋਮ, ਕੋਟਿ ਹੋਮ, ਅਤੇ ਯਜ્ઞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ—

Verse 44

वास्तुपूजाग्रहशांत्योः प्राप्ते चैव महोत्सवे । यत्किंचित्कुरुते दानं द्रव्यं वा धान्यमुत्तमम्

ਵਾਸਤੁ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਹੋਤਸਵ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਅਨਾਜ—

Verse 45

वस्त्रं वा धेनवो नाथ हेम रूप्यं तथैव च । विप्राणामथ शूद्राणां दीनानाथांधकेषु च

ਜਾਂ ਵਸਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਹੇ ਨਾਥ; ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਭੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ, ਅਨਾਥਾਂ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਭੀ।

Verse 46

प्रथमं बकुलार्कस्य श्रीमातुश्चैव मानवः । भागं दद्याच्च निर्विघ्नकार्यसिद्ध्यै निरन्तरम्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਬਕੁਲਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਅਰਪੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਰਵਿਘਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।

Verse 47

वचनं मे समुल्लंघ्य कुरुते योऽन्यथा नरः । तस्य तत्कर्मणो विघ्नं भविष्यति न संशयः

ਜੋ ਨਰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਉਸੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामः प्रहृष्टेनांतरात्मना । देवानामथ वापीश्च प्राकारांस्तु सुशोभनान्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਧਾਮ, ਅਤੇ ਵਾਪੀਆਂ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਬਣਵਾਏ।

Verse 49

दुर्गोपकरणैर्युक्तान्प्रतोलीश्च सुविस्तृताः । निर्ममे चैव कुंडानि सरांसि सरसीस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾਈ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਤੋਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ; ਅਤੇ ਕੁੰਡ, ਸਰੋਵਰ, ਤੇ ਸਰਸੀਆਂ ਵੀ ਰਚੀਆਂ।

Verse 50

धर्मवापीश्च कूपांश्च तथान्यान्देवनिर्मितान् । एतत्सर्वं च विस्तार्य धर्मारण्ये मनोरमे

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਤਾਰਿਆ—ਧਰਮਵਾਪੀਆਂ, ਕੂਏਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ।

Verse 51

ददौ त्रैविद्यमुख्येभ्यः श्रद्धया परया पुनः । ताम्रपट्टस्थितं रामशासनं लोपयेत्तु यः

ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਜੋ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾਵੇ ਜਾਂ ਰੱਦ ਕਰੇ, ਉਹ ਘੋਰ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

पूर्वजास्तस्य नरके पतंत्यग्रे न संततिः । वायुपुत्रं समाहूय ततो रामोऽब्रवीद्वचः

ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 53

वायुपुत्र महावीर तव पूजा भविष्यति । अस्य क्षेत्रस्य रक्षायै त्वमत्र स्थितिमाचर

“ਹੇ ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।”

Verse 54

आंजनेयस्तु तद्वाक्यं प्रणम्य शिरसादधौ । जीर्णोद्धारं तदा कृत्वा कृतकृत्यो बभूव ह

ਆੰਜਨੇਯ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਰਨ-ਸ਼ੀਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਰਨੋੱਧਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 55

श्रीमातरं तदाभ्यर्च्य प्रसन्नेनांतरात्मना । श्रीमातरं नमस्कृत्य तीर्थान्यन्यानि राघवः

ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 56

तेऽपि देवाः स्वकं स्थानं ययुर्बह्मपुरोगमाः

ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਗੇ ਅਗੇ ਚਲਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 57

दत्त्वाशिषं तु रामाय वांछितं ते भविष्यति । रम्यं कृतं त्वया राम विप्राणां स्थापनादिकम्

ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 58

अस्माकमपि वात्सल्यं कृतं पुण्यवता त्वया । इति स्तुवंतस्ते देवाः स्वानि स्थानानि भेजिरे

“ਹੇ ਪੁੰਨਵਾਨ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸਨੇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।