Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਉਹ ਦੂਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: “ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ, ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਵੇਖੀ ਹੈ…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ—ਪਰ ਇਕੱਲੀ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅਚੰਭਿਤ ਰਹਿ ਗਏ।”

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸੁਰਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਹੈਂ ਜਾਂ ਦਾਨਵੀ?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਾਮ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਦੱਸ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਠੁਕਰਾਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਮੁੱਠ ਭਰ ਧਨ ਲੁੱਟ ਲਿਆ? ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।”

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਮ—ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਪੂਰਨ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਵਧ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨਾਤਨ! ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੇਰਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਕਾਰਜ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰ, ਦੂਸ਼ਣ, ਤ੍ਰਿਸਿਰਾ, ਮਾਰੀਚ, ਅਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

ਸਮਰ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਸੰਖ ਰੌਦ੍ਰ ਰਾਖਸ਼ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

ਹੇ ਲੋਕેશ! ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਸੁਕੀਰਤੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵੇਧਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵੱਸਿਆ ਦੇਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵਟ-ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦਿਸ ਪਵੇ।

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਹੈ ਦਸ਼ਰਥ, ਅਤੇ ਧੰਨ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ—ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼, ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

ਹੇ ਰਾਮ! ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਕੁਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪ ਆਇਆ। ਧੰਨ ਹੈ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ, ਹੇ ਰਾਮ; ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

ਧੰਨ ਹੈ ਵਾਲਮੀਕਿ ਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮਾਇਣ ਰਚਿਆ; ਉਹ ਕਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ—ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ—ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਕੁਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ! ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ‘ਨਰਪਤੀ’ ਕਹਿ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅੰਸ਼ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਮਨੋਹਰ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈਂ। ਜਗਤ-ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਕਾਰਜ ਤੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਵਤਸ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

ਇਉਂ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਵਾਚਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨਾਥ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁੰਨੀ ਤੇ ਉਜਾੜ ਹੀ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਓਹੋ ਹੀ ਦੁਖੀ ਦਸ਼ਾ।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ। ਇੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹਾਂ।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨਿਰਜਨਤਾ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ। ਹੇ ਰਾਮ! ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

ਸਾਰੇ ਵਣਜਾਰੇ ਭੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਦੈਤ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਭਯੰਕਰ ਸੀ—ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਮਾਯੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਾਂਗ ਪਈ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਦੀਰਘਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

ਹੇ ਰਾਮ, ਹੁਣ ਉਸੇ ਦੀਰਘਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਮੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

ਉਥੇ ਹੁਣ ਮਹਿਸਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀਆਂ ਲਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਢੇਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਂ ਤੇ ਵਿਆਘਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਭੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਮਾਰ ਨਿੱਤ ਨਿਰੰਤਰ ਖੇਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

ਉੱਥੇ ਹੱਸਦੀਆਂ-ਖੇਡਦੀਆਂ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਯੁਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਵੇਦ-ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

ਉੱਥੇ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ; ਪਰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਘਰ-ਘਰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

ਉੱਥੇ ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ ਅਤਿ ਉਗਰ ਦਾਵਾਨਲ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਨਰਤਕ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਸਨ।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੂਤ, ਵੇਤਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਰਾਜੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

ਉਸ ਥਾਂ ਗੌਰ, ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਸੱਲਕ (ਸਾਹੀ) ਆ ਬੈਠਦੇ ਤੇ ਵਿਸਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

ਹੇ ਰਾਮ, ਇੱਥੇ ਪੱਕੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਲਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਕੋਟਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਰਗੇ ਰਾਹਦਾਰੇ ਹਨ।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਚੌਕੋਣੀਆਂ ਯਜ੍ਞ-ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੜੀਆਂ ਸਨ; ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਉਹ ਵਲਮੀਕਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

ਹੇ ਰਾਮ, ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਐਸਾ ਹੀ ਜਾਣੋ—ਹੁਣ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਵਿਜ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਸਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਨਾ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤਰ।

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜੀ ਜਾਤ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਗੋਤਰ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਮੈਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਵਾਂਗਾ।

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ।

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

ਹੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤ੍ਰੈ-ਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਅਤੇ ਚੌਂਸਠ ਗੋਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਡਵ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਤ੍ਰੈ-ਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੀ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਦਵਿਜੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਅਤੇ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵੈਸ਼੍ਯ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ।

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

ਉਹ ਆਰ੍ਯ-ਵ੍ਰਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਲਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਨ੍ਰਿਪ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਸਮੇਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਹਨ; ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਖਰਚੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇੱਥੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹਾਂ, ਭੱਟਾਰਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸਥਾਨ-ਆਚਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਵੀ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਰਤਾਂਤ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। “ਸੱਚ—ਸੱਚ—ਫਿਰ ਸੱਚ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਸੱਚ ਹੀ ਬੋਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰ ਵਸਾਵਾਂਗਾ; ਅਤੇ ‘ਸਤ੍ਯਮੰਦਿਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

ਇਹ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ-ਮੰਦਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ—ਚਾਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਯਥਾਸਥਾਨ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤਦ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

ਉਸ ਕਠੋਰ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੱਭੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਘ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ—ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ।

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

ਆਦਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤਨ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਭਕਤੀ-ਰਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਮਝਿਆ। ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰੇ।

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਰਦਾਸੀ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਝੁਕਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ; ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਸੱਚਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹਾਂ। ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਾਮ “ਰਾਮ” ਹੈ।’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

ਰਾਮ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਜੈ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ‘ਤੂੰ ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੇਂ।’

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ, ਵਿਸ਼ਟਰ ਆਦਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਲੱਖਣ ਆਸਨ ਤੇ ਸੁਵਰਨ ਅਭੂਸ਼ਣ ਵੀ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੇ।

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

ਤਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਉਪਵੀਤ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆਂ ਦੇ ਕੜੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ—ਹਰ ਇਕ ਦਾਨ ਸੌ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਭਰੇ ਥਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂਵਾਂ, ਬੱਛੜਿਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ, ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਸਨ; ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਰੂਪੇ ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਨ।