Adhyaya 29

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं शृणुध्वं हि लोहासुरविचेष्टितम् । बलेः पुत्रशतस्यापि कथयिष्यामि विश्रुतम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਬਲੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਖਿਆਤ ਕਥਾ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 2

यथा तौ भ्रातरौ वृद्धौ प्रापतुः स्थानमुत्तमम् । तदा प्रभृति वैराग्यं दैत्यो लोहासुरे दधौ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੈਤ ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਿਆ।

Verse 3

किं करोमि क्व गच्छामि तपसे स्थानमुत्तमम् । यस्य पारं न जानंति देवता मुनयो नराः

“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ—ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਦੇਵਤੇ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ?”

Verse 4

को मयाऽराध्यतां देवो हृदि चिंतयते भृशम् । इति चिंतयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः

“ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂ?”—ਇਉਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਜਾਗ ਪਿਆ।

Verse 5

दधौ गंगां स्वशीर्षेण पुष्पवंतौ च नेत्रयोः । हृदा नारायणं देवं ब्रह्माणं कटिमंडले

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ; ਨੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਰੱਖੇ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਟਿ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਮੰਡਲ ਹੋਵੇ।

Verse 6

इंद्राद्या देवताः सर्वे यद्देहे प्रतिबिंबिताः । प्रपश्यंति तदात्मानं भास्करः सलिले यथा

ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਹਾਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तमेवाराधयिष्यामि निरंजनमकल्मषः । एवं कृत्वा मतिं दैत्य स्तपस्तेपे सुदुष्करम् । भीतो जन्मभयाद्घोराद्दुष्करं यन्महात्मभिः

“ਉਸੇ ਨਿਰੰਜਨ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।

Verse 8

अंबुभक्षो वायुभक्षः शीर्णपर्णाशनस्तथा । दिव्यं वर्षशतं साग्रं यदा तेपे महत्तपः । ततस्तुतोष भगवांस्त्रिशूलवरधारकः

ਜਲ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉੱਤਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 9

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यदभीप्सितम् । लोहासुर मया देयं तव नास्ति तपोबलात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਹੇ ਲੋਹਾਸੁਰ! ਤੇਰੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਾਂ।”

Verse 10

इत्युक्तो दानवस्तत्र शंकराग्रे वचोऽब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਦਾਨਵ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 11

लोहासुर उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश वरमेकं वृणोम्यहम् । शरीरस्याजरत्वं च मा मृत्योरपि मे भयम्

ਲੋਹਾਸੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਹੀ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਭੈ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 12

जन्मन्यस्मिन्प्रभो भूयात्स्थातव्यं हृदये मम । एवमस्तु शिवः प्राह तत्र तं दानवेश्वरम्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।” ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 13

शर्वलब्धवरो दैवात्पुनस्तेपे महत्तपः । रम्ये सरस्वतीतीरे तरणाय भवार्णवात्

ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਦੈਵ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 14

वत्सराणां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । शंकते भगवानिंद्रो भीतस्तस्य तपोबलात्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ—ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਵੀ—ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਤਪ-ਬਲ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਉੱਠੀ।

Verse 15

मा मे पदच्युतिर्भूयाद्दैत्यल्लोहासुरात्क्वचित् । मघवान्गुप्तरूपेण समेत्याश्रमकाननम्

“ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ, ਦੈਤ ਲੋਹਾਸੁਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਪਦਵੀ ਨਾ ਡੋਲ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 16

तपोभंगं प्रकुरुते कंपयित्वा महासुरम् । ताडयंति शरीरे तं मुष्टिभिस्तीक्ष्णकर्कशैः

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੱਖੀਆਂ, ਕਠੋਰ ਮੁੱਠੀਆਂ ਦੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 17

अथ तेन च दैत्येन ध्यानमुत्सृज्य वीक्षितम् । इंद्रेण तत्कृतं सर्वं तपोबलविनाशनम्

ਤਦ ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਪੋਬਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਨਾਸ਼ਤਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।

Verse 18

तस्य तैरभवद्युद्धमिंद्राद्यैरथ कर्क्कशैः । एकस्य बहुभिः सार्द्धं देवास्ते तेन संयुगे

ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਕਠੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਕਲੇ ਯੋਧੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਨੇਕ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਲੜੇ।

Verse 19

रुधिराक्लिन्नदेहा वै प्रहारैर्जर्जरीकृताः । केशवं शरणं प्राप्ता त्राहि त्राहीति भाषिणः

ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ, ‘ਬਚਾਓ! ਬਚਾਓ!’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 20

सूत उवाच । देवानां वाक्यमाकर्ण्य वासुदेवो जनार्दनः । युयुधे केशवस्तेन युद्धे वर्षशतं किल

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ—ਕੇਸ਼ਵ—ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯੁੱਧ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਚੱਲਿਆ।

Verse 21

ततो नारायणं तत्र जिगाय स वरोर्जितः । अथ नारायणो देवो जितो लोहासुरेण तु

ਤਦੋਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 22

मंत्रयामास रुद्रेण ब्रह्मणा च पुनःपुनः । मीमांसित्वा त्रयो देवाः पुनर्युद्धसमुद्यमम्

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਦਯਮ ਕੀਤਾ।

Verse 23

लोहासुरस्य दैत्यस्य वपुर्दृष्ट्वा पुनर्नवम् । महदासीत्पुनर्युद्धं दैत्यकेशवयोस्ततः

ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੈਤ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਮੁੜ ਨਵਾਂ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਤਦ ਦੈਤ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 24

न ममार यदा दैत्यो विष्णुना प्रभविष्णुना । तरसा तं केशवोऽपि पातयामास भूतले

ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੀ ਦੈਤ ਨਾ ਮਰਿਆ, ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

उत्तानं पतितं दृष्ट्वा पिनाकी परमेश्वरः । दधार हृदये तस्य स्वरूपं रूपवर्जितः

ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਬਲ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਨਾਕੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ—ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਦੀ ਤੱਤ-ਸਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 26

कण्ठे तस्थौ ततो ब्रह्मा तस्य लोहासुरस्य च । चरणौ पीडयामास स्वस्थित्या पुरुषोत्तमः

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੇ ਕੰਠ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾ ਕੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ।

Verse 27

अथ दैत्यः समुत्तस्थौ भृशं बद्धोपि भूतले । दृष्ट्वोत्थितं ततो दैत्यं पातयंतं सुरोत्तमान्

ਫਿਰ ਦੈਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਸ ਕੇ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਦੈਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉੱਠਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਪਟਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ,

Verse 28

उवाच दिव्यया वाचा विरंचिः कमलासनः

ਤਦ ਕਮਲਾਸਨ ਵਿਰੰਚਿ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लोहासुर सदा रक्ष वाचोधर्ममभीक्ष्णशः । त्वया यत्प्रार्थितं रुद्रात्तदेव समुपस्थितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਲੋਹਾਸੁਰ, ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਨਿਰੰਤਰ। ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਵਰਦਾਨ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 30

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः । त्वद्देहमुपवेक्ष्यामो यावदाभूतसंप्लवम्

“ਮੈਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੋ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਦੇਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਾਂਗੇ।”

Verse 31

दानवेश शिवप्राप्तिर्भावभक्त्यैव जायते । शिवं चालयितुं बुद्धिः कथं तव भविष्यति

ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇਵਲ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਡੋਲਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਉੱਠ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 32

अचलांश्चालयेद्यस्तु प्रासादान्ब्राह्मणान्पुरान् । अचिरेणैव कालेन पातकेनैव लिप्यते

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਮੰਦਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰਾਂ—ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

श्मशानवत्परित्याज्यः सत्यधर्मबहिष्कृतः । सत्यवागसि भद्रं ते मा विचालय देवताः

ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਹਿਲਾ।

Verse 34

येन यातास्तु पितरो येन याताः पितामहाः । तेन मार्गेण गंतव्यं न चोल्लंघ्या सतां गतिः

ਜਿਸ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਗਏ ਹਨ, ਉਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 35

दानवेश पिता ते हि ददौ लोकत्रयं हरेः । वाक्पाशबद्धः पाताले राज्यं चक्रे महीपतिः

ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਚਨ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 36

तथा त्वमसि वाक्पाशाच्छिवभक्तिसमन्वितः । भूतले तिष्ठ दैत्येंद्र मा वाग्वैकल्प्यमाप्नुहि

ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਦੇ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ; ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲਾਪਣ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਪਾ।

Verse 37

वरांस्ते च प्रदास्यामो मा विचाल्या हि देवताः

ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗੇ; ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਾ।

Verse 38

व्यास उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं संतुष्टो दानवेश्वरः । प्राह प्रसन्नया वाचा ब्रह्माणं केशवं हरम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 39

लोहासुर उवाच । वाक्पाशबद्धस्तिष्ठामि न पुनर्भवतां बले । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः

ਲੋਹਾਸੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਦੇ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਮੈਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਾਂਗਾ—ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਬਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ।

Verse 40

स्थास्यंति चेच्छरीरे मे किं न लब्धं मया ततः । इदं कलेवरं मे हि समारूढं त्रिभिः सुरैः

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋਗੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਲੱਭ ਰਹੇਗੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਕਲੇਵਰ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ—ਆਰੂੜ੍ਹ—ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

Verse 41

भूम्यां भवतु विख्यातं मत्प्रभावात्सुरोत्तमाः

ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 42

लोहासुरस्य वाक्येन हर्षिता स्त्रिदशास्त्रयः । ददुः प्रत्युत्तरं तस्मै ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ਲੋਹਾਸੁਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

सत्यवाक्पाशतो दैत्यो न सत्याच्चलितो यतः । तेन सत्येन संतुष्टा दास्या मस्ते मनीप्सितम्

ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ ਬਚਨ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ, ਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ; ਉਸ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਦਿਆਂਗੇ।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । यथा स्नानं ब्रह्मज्ञानं देहत्यागो गयातले । धर्मारण्ये तथा दैत्य धर्म्मेश्वरपुरः स्थिते

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਗਯਾ-ਤਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਤ੍ਯਾਗ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਧਰ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰ-ਪੁਰ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ।

Verse 45

कूपे तर्प्पणकं श्राद्धं शंसंति पितरो दिवि । संतुष्टा पिंडदानेन गयायां पितरो यथा

ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਕੂਏਂ ਉੱਤੇ ਤਰ੍ਪਣ ਸਮੇਤ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

वांछंति तर्प्पणं कूपे धर्मारण्ये विशुद्धये । दानवेन्द्र शरीरं तु तीर्थं तव भविष्यति

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਕੂਏਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਲੋਕ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਣਗੇ। ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਤੀਰਥ ਬਣੇਗਾ।

Verse 47

एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्प्पणे कृते । पितॄणां या परा तृप्तिर्जायते दानवाधिप

ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਇਕੀ ਵਾਰ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ—

Verse 48

धर्मेश्वर पुरस्तात्सा त्वेकदा पितृतर्पणात् । स्याद्वै दशगुणा तृप्तिः सत्यमेव न संशयः

—ਉਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਵਾਰ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

पितॄणां पिंडदानेन अक्षय्या तृप्तिरस्त्विह । शिवरूपांतराले वै धर्मारण्ये धरातले

ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟਯ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ—ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ, ਅਕਸ਼ੈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 50

श्रद्धयैव हि कर्त्तव्याः श्राद्धपिंडोदकक्रियाः । तथांतराले चास्माकं श्राद्धपिंडौ विशेषतः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ—ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਉਦਕ-ਤਰਨ—ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तथा शरीरे क्वापिस्तांचिंता सत्योऽसि सुव्रत । त्रिषु लोकेषु दुष्प्रापं सत्यं ते दिवि संस्थितम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨ ਰਹੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਸਤ੍ਯ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 52

अस्मद्वाक्येन सत्येन तत्तथाऽसुरसत्तम । गयासमधिकं तीर्थं तव जातं धरातले

ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਦੇ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਐਸਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਯਾ ਦੇ ਸਮਾਨ—ਅਥਵਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ—ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 53

अस्माकं स्थितिरव्यग्रा तव देहे न संशयः । सत्यपाशेन बद्धाः स्म दृढमेव त्वयाऽनघ

ਸਾਡੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇਰੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 54

विष्णुरुवाच । गयाप्रयाग कस्याऽपि फलं समधिकं स्मृतम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां लोहयष्ट्यां पिंडदानतः

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਯਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਫਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ, ਲੋਹਯਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ।

Verse 55

बलिपुत्रस्य सत्येन महती तृप्तिरत्र हि । मा कुरुष्वात्र संदेहं तव देहे स्थिता स्वयम्

ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਤ੍ਯਤਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨ ਕਰ; ਉਹ (ਪੁਣ੍ਯ-ਸ਼ਕਤੀ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇਰੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 56

सरस्वती पुण्यतोया ब्रह्मलोकात्प्रयात्युत । प्लावयिष्यंति देहांगं मया सह सुसंगता

ਪੁੰਨ ਜਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੁਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 57

यथो वै द्वारका वासो देवस्तत्र महेश्वरः । विरंचिर्यत्र तीर्थानि त्रीण्येतानि धरातले

ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 58

भविष्यति च पाताले स्वर्गलोके यमक्षये । विख्यातान्यसुरश्रेष्ठ पि तॄणां तृप्तिहेतवे

ਹੇ ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਪਾਤਾਲ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਵਿਖਿਆਤ।

Verse 59

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि गाथां पितृकृतां पराम् । आज्ञारूपां हि पुत्राणां तां शृणुष्व ममानघ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਹੋਈ ਇਕ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਗਾਥਾ ਕਹਾਂਗਾ—ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਆਗਿਆ-ਰੂਪ ਉਪਦੇਸ਼। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ।

Verse 60

पितर ऊचुः । शंकरस्याग्रतः स्थानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्ध्यर्थं पापेनोपहतात्मनाम्

ਪਿਤਰ ਬੋਲੇ: ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਾਪ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ, ਪਾਪੀ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਅਰਥ।

Verse 61

तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः । पितरो नरकाद्वा पि सुपुत्रेण सुमेधसा

ਉੱਥੇ ਤਿਲੋਦਕ (ਤਿਲ-ਜਲ) ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਪਿਤਰ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਮੇਧਾ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ ਲੋਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 62

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्तत्र पितृमुक्तये । पित्रादिकान्समुद्दिश्य दृष्ट्वा रुद्रं च केशवम्

ਉੱਥੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 63

तिलपिण्याकपिंडेन तृप्तिं यास्यामहे पराम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां तथा च पितृतर्पणम्

ਤਿਲ-ਪਿੰਯਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰ-ਤರ್ಪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 64

अज्ञातगोत्रजन्मानस्तेभ्यः पिंडांस्तु निर्वपेत् । तेऽपि यांति दिवं सर्वे ये दत्त इति श्रुतिः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ-ਜਨਮ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—‘ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ’—ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 65

सर्वकार्याणि संत्यज्य मानवैः पुण्यमीप्सुभिः । प्राप्ते भाद्रपदे मासे गंतव्या लोहयिष्टका । अज्ञातगोत्रनाम्ना तु पिंड मंत्रमिमं शृणु

ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਰਜ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜਦ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਲੋਹਯਿਸ਼ਟਕਾ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਗੋਤ੍ਰ ਤੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਪਿੰਡ-ਮੰਤਰ ਸੁਣੋ।

Verse 66

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । अतीतगोत्रजास्तेभ्यः पिंडोऽयमुपतिष्ठतु

ਪਿਤ੍ਰ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ-ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮਰੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਵਿਸਰ ਗਏ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪਿੰਡ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 67

विष्णुरुवाच । अनेनैव तु मंत्रेण ममाग्रे सुरसत्तम । क्षीणे चंद्रे चतुर्द्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਨਭਸ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਮਾ ਘਟਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 68

पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः । तिलपिण्याकपिंडेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਿਲ-ਪਿੰਨਿਆਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 69

क्षणत्रयविनिर्मुक्ता मानवा जगतीतले । भविष्यंति न संदेहो लोहयष्ट्या तिलतर्पणे

ਲੋਹਯਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤਿਲ-ਤರ್ಪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ (ਪਾਪ-ਭਾਰ ਤੋਂ) ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 70

स्नात्वा यः कुरुते चात्र पितृपिंडोदकक्रियाः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावद्ब्रह्मदिवानिशम्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉਦਕ-ਅਰਪਣ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਿਤਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਤਨਾ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 71

अमावास्यादिनं प्राप्य मासि भाद्रपदे सरः । ब्रह्मणो यष्टिकायां तु यः कुर्यात्पितृतर्पणम्

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਾਸ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਸ਼ਟਿਕਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ (ਜਲ-ਅਰਪਣ) ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

पितरस्तस्य तृप्ताः स्युर्यावदाभूतसंप्लवम् । तेषां प्रसन्नो भगवानादिदेवो महेश्वरः

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 73

अस्य तीर्थस्य यात्रायां मतिर्येषां भविष्यति । गोक्षीरेण तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਗੋ-ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ (ਉਕਤ ਪਿਤ੍ਰ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦੇ ਹਨ)।

Verse 74

तर्पयेदक्षया तृप्तिः पितॄणां तस्य जायते । श्राद्धं चैव प्रकु र्वीत सक्तुभिः पयसा सह

ਉਹ ਤਰਪਣ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਧ ਸਮੇਤ ਸਤੂ (ਭੁੰਨੇ ਜੌਂ ਦਾ ਆਟਾ) ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 75

अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोदमिच्छुकः । रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दयाद्वस्त्राणि यमतीर्थके

ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਯਮ-ਤੀਰਥਕ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 76

विष्णुतीर्थे हिरण्यं च पितॄणां मोक्षमिच्छुकः । विनाक्षतैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव च । वारिमात्राल्लोहयष्ट्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਲੋਹਯਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ—ਚਾਵਲ ਦੇ ਅਖ਼ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ, ਦರ್ಭ ਘਾਹ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸਨ ਬਿਨਾਂ ਵੀ—ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

सूत उवाच । एतद्वः कथितं विप्रा लोहासुरविचेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋਹਾਸੁਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਜਾਂ ਗੋਹਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

एकविंशतिवारन्तु गयायां पिंड पातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਇਕੀ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

चतुःष्कोटि द्विलक्षं च सहस्रं शतमेव च । धेनवस्तेन दत्ताः स्युर्माहात्म्यं शृणु यात्तु यः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਚਾਰ ਕਰੋੜ, ਦੋ ਲੱਖ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ।