Adhyaya 28

Verse 1

व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਵਤਸਾਨ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੋਹਯਸ਼ਟਿਕਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਮੋਖਸ਼ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਨਭਸ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ (ਘਟਣ) ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 2

एकविंशतिवारांस्तु भक्त्या पिंडस्य यत्फलम् । गयायां प्राप्यते पुंसां ध्रुवं तदिह तर्प्पणात्

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਇਕੀ ਵਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

लोहयष्ट्यां कृते श्राद्धे नभस्ये चंद्रसंक्षये । प्रेतयोनिविनिर्मुक्ताः क्रीडंति पितरो दिवि

ਨਭਸ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਘਟਣ ਵੇਲੇ ਲੋਹਯਸ਼ਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਪਿਤਰ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

लोहयष्ट्याममावस्यां कार्यं भाद्रपदे जनैः । श्राद्धं वै मुनयः प्राहुः पितरो यदि वल्लभाः

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਵਿੱਚ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਲੋਹਯਸ਼ਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੁਨੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।

Verse 6

क्षीरेण तु तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले । पितॄंस्तर्पयते यस्तु तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

तत्र श्राद्धानि कुर्वीत सक्तुभिः पयसा सह । अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोक्षमिच्छकैः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਦੁੱਧ ਸਮੇਤ ਸੱਤੂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਕਰਨ।

Verse 8

रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दद्याद्वस्त्रादिभूषिताम् । विष्णुतीर्थे हिरण्यं च प्रदद्यान्मोक्षमिच्छुकः

ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰਤੀਰਥ ‘ਤੇ ਮੋਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਤੀਰਥ ‘ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 9

गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः । तं ध्यात्वा पुंडरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात्

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

प्रार्थयेत्तत्र गत्वा तं देवदेवं जनार्दनम् । आगतोऽस्मि गयां देव पितृभ्यः पिंडदित्सया । एष पिंडो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਗਯਾ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।”

Verse 11

परलोकगतेभ्यश्च त्वं हि दाता भविष्यसि । अनेनैव च मंत्रेण तत्र दद्याद्धरेः करे

“ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 12

चंद्रे क्षीणे चतुर्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः

ਜਦ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਘਟਦਾ ਹੋਵੇ—ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਲਿਆ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 13

एकविंशतिवारांश्च गयायां पिंडपातनैः । भक्त्या तृप्तिमवाप्नोति लोहयष्ट्यां पितृतर्प्पणे

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਇਕੀ ਵਾਰ ਪਿੰਡ ਪਾਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਹਯਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ।

Verse 14

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमत्र हि । फलप्रदः सुतान्भक्तानारोग्यमभयप्रदः

ਇੱਥੇ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ/ਕਰਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ—ਭਕਤ ਪੁੱਤਰ, ਆਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭਯਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 15

वित्तं न्यायार्जितं दत्तं स्वल्पं तत्र महाफलम् । स्नानेनापि हि तत्तीर्थे रुद्रस्यानुचरो भवेत्

ਧਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਨੁਚਰ (ਸੇਵਕ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे पूर्वभागे धर्मारण्यमाहात्म्ये संक्षेपतस्तीर्थमाहात्म्य वर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਬ੍ਰਹਮਖੰਡ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਦੇ ਧਰਮਾਰਣਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।