Adhyaya 25

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्मारण्ये यथाऽनीता सत्यलोकात्सरस्वती

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ—ਕਿਵੇਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 2

मार्कंडेयं सुखासीनं महामुनिनिषेवितम् । तरुणादित्यसंकाशं सर्वशास्त्रविशारदम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਸਨ ਲਗਾਏ ਵੇਖਿਆ, ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ; ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ।

Verse 3

सर्वतीर्थमयं दिव्यमृषीणां प्रवरं द्विजम् । आसनस्थं समायुक्तं धन्यं पूज्यं दृढव्रतम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਰ-ਸਰੂਪ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ ਦ੍ਵਿਜ ਮਾਰਕੰਡੇਯ—ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸੁਸਥਿਤ—ਧੰਨ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 4

योगात्मानं परं शांतं कमडलुधरं विभुम् । अक्षसूत्रधरं शांतं तथा कल्पां तवासिनम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦਾ ਆਤਮਾ—ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵਿਭੂ—ਵੇਖਿਆ; ਕਮੰਡਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਅੱਖ-ਸੂਤਰ (ਜਪਮਾਲਾ) ਹੱਥ ਵਿੱਚ; ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ।

Verse 5

अक्षोभ्यं ज्ञानिनं स्वस्थं पितामहसमुद्युतिम् । एवं दृष्ट्वा समाधिस्थं प्रहर्षोत्फुल्ललोचनम्

ਅਡੋਲ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅੰਤਰੋਂ ਸਥਿਰ—ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿ ਵਾਲਾ; ਉਸਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉਠੀਆਂ।

Verse 6

प्रणम्य स्तुतिभिर्युक्त्या मार्क्कंडं मुनयोऽब्रुवन् । भगवन्नैमिषारण्ये सत्रे द्वादशवार्षिके

ਯਥੋਚਿਤ ਸ্তুਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ…”

Verse 7

त्वयावतारिता ब्रह्मन्नदी या ब्रह्मणः सुता । तथा कृतं च तत्रैव गंगा वतरणं क्षितौ

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਨਦੀ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।”

Verse 8

गीयमाने कुलपतेः शौनकस्य मुनेः पुरः । सूतेन मुनिना ख्यातमन्येषामपि शृण्वताम्

ਜਦੋਂ ਸ਼ੌਨਕ ਮੁਨੀ—ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲਪਤੀ—ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮੁਨੀ ਸੂਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा महदाख्यानम स्माकं हृदि संस्थितम् । पापघ्नी पुण्यजननी प्राणिनां दर्शनादपि

ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ; ਉਹ (ਸਰਸਵਤੀ) ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪੁੰਨ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 10

मार्कण्डेय उवाच । धर्मारण्ये मया विप्राः सत्यलोकात्सरस्वती । समानीता सुरेखाद्रौ शरण्या शरणार्थिनाम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਰੇਖਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲਿਆਇਆ—ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 11

भाद्रपदे सिते पक्षे द्वादशी पुण्यसंयुता । तत्र द्वारावतीतीर्थे मुनिगंधर्वसेविते

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ, ਜੋ ਮਹਾ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ—ਉਥੇ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, (ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ)।

Verse 12

तस्मिन्दिने च तत्तीर्थे पिंडदानादि कारयेत् । तत्फलं समवाप्नोति पितॄणां दत्तमक्षयम्

ਉਸੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

महदाख्यानमखिलं पापघ्नं पुण्यदं च यत् । पवित्रं यत्पवित्राणां महापातकनाशनम्

ਇਹ ਸਮੂਹ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਭੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

सर्वमंगलमांगल्यं पुण्यं सारस्वतं जलम् । ऊर्ध्वं किं दिवि यत्पुण्यं प्रभासांते व्यवस्थितम्

ਸਾਰਸਵਤ ਜਲ ਸਰਵਮੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਯ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਯ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 15

सारस्वतजलं नॄणां ब्रह्महत्यां व्यपोहति । सरस्वत्यां नराः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । पश्चात्पिंडप्रदातारो न भवंति स्तनंधयाः

ਸਾਰਸਵਤ ਜਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ‘ਸਤਨੰਧਯ’—ਦੂਧ-ਪੀਤੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਪਰਾਧੀਨ ਤੇ ਬੇਬਸ—ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।

Verse 16

यथा कामदुघा गावो भवन्तीष्टफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गैकहैतुभूता सरस्वती

ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂਵਾਂ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣ-ਭੂਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।