Adhyaya 22

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । स्थानवासिन्यो योगिन्यः काजेशेन विनिर्मिताः । कस्मिन्स्थाने हि का देव्यः कीदृश्यस्ता वदस्व मे

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਕਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਰਚੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

व्यास उवाच । सर्वज्ञोसि कुलीनोसि साधु पृष्टं त्वयानघ । कथयिष्याम्यहं सर्वमखिलेन युधिष्ठिर

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਤੂੰ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਕੁਲਵਾਨ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 3

नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नोपशोभिताः । नानावसनसंवीता नानायुवसमन्विताः

ਉਹ ਅਨੇਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਵਿਭਿੰਨ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਕ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 4

नानावाहनसंयुक्ता नानास्वरनिनादिनीः । भयनाशाय विप्राणां काजेशेन विनिर्मिताः

ਉਹ ਨਾਨਾ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਯ-ਨਾਸ ਲਈ ਕਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਸੀ।

Verse 5

प्राच्यां याम्यामुदीच्यां च प्रतीच्यां स्थापिता हि ताः । आग्नेया नैरृते देशे वायव्येशानयोस्तथा

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ), ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ), ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 6

आशापुरी च गात्राई छत्राई ज्ञानजा तथा । पिप्पलांबा तथा शांता सिद्धा भट्टारिका तथा

ਉਸ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾਪੁਰੀ, ਗਾਤ੍ਰਾਈ, ਛਤ੍ਰਾਈ ਅਤੇ ਗਿਆਨਜਾ ਦੇਵੀਯਾਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਪਲਾਂਬਾ, ਸ਼ਾਂਤਾ, ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਭੱਟਾਰਿਕਾ ਵੀ ਵਿਰਾਜਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 7

कदंबा विकटा मीठा सुपर्णा वसुजा तथा । मातंगी च महादेवी वाराही मुकुटेश्वरी

ਉੱਥੇ ਕਦੰਬਾ, ਵਿਕਟਾ, ਮੀਠਾ, ਸੁਪਰਨਾਂ ਅਤੇ ਵਸੁਜਾ ਵੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਾਤੰਗੀ, ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਾਰਾਹੀ ਤੇ ਮੁਕੁਟੇਸ਼ਵਰੀ ਵੀ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।

Verse 8

भद्रा चैव महाशक्तिः सिंहारा च महाबला । एताश्चान्याश्च बहवः कथितुं नैव शक्यते

ਭਦ੍ਰਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸਿੰਹਾਰਾ ਵੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਵੀਯਾਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 9

नानारूपधरा देव्यो नानावेषसमाश्रिताः । स्थानादुत्तरदिग्भागे आशापूर्णासमीपतः

ਦੇਵੀਯਾਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵੇਸ਼ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਆਸ਼ਾਪੂਰਣਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 10

पूर्वे तु विद्यते देवी आनंदानंददायिनी । वसंती चोत्तरे देव्यो नानारूपधरा मुदा

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਸੰਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਦੇਵੀਯਾਂ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵਿਰਾਜਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 11

इष्टान्कामान्ददात्येता जलदानेन तर्पिताः । स्थाने नैरृतिदिग्भागे शांता शांतिप्रदायिनी

ਜਲ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਦੇਵੀਆਂ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 12

सिंहोपरि समासीना चतुर्हस्ता वरप्रदा । भट्टारी च महाशक्तिः पुनस्तत्रैव तिष्ठति

ਸਿੰਹ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਭੱਟਾਰੀ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

संस्तुता पूजिता भक्त्या भक्तानां भयनाशिनी । स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे क्षेमलाभा व्यव स्थिता

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ ‘ਖੇਮਲਾਭਾ’ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 14

सा विलेपमयी पूज्या चिंतिता सिद्धिदायिनी । पूर्वस्यां दिशि लोकैस्तु बलिदानेन तर्पिता । परिवारेण संयुक्ता भुक्तिमुक्ति प्रदायिनी

ਉਹ ਲੇਪ-ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਸਿਮਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਲੀ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ (ਗਣ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 15

अचिंत्यरूपचरिता सर्वशत्रुविनाशनी । संध्यायास्त्रिषु कालेषु प्रत्यक्षैव हि दृश्यते

ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਚਿੰਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 16

स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे दक्षिणा विन्ध्यवासिनी । सायुधा रूपसंपन्ना भक्तानां भयहारिणी

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕਰੋਸ਼ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿਂਧ੍ਯਵਾਸਿਨੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਭ ਡਰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 17

पश्चिमे निंबजा देवी तावद्भूमिसमाश्रिता । महाबला सा दृष्टापि नयनानन्द दायिनी

ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉਸੇ ਧਰਤੀ-ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਨਿੰਬਜਾ ਦੇਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 18

स्थानादुत्तरदिग्भागे तावद्भूमिसमाश्रिता । शक्तिर्बहुसुवर्णाक्षा पूजिता सासुवर्णदा

ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਬਹੁਤ ਸੁਵਰਨ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਵਰਨ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 19

स्थानाद्वायव्यकोणे च क्रोशमात्र मिते श्रिता । क्षेत्रधरा महादेवी समये च्छागधारिणी

ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ, ਖੇਤਰਧਰਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਉਹ ਛਾਗ (ਬੱਕਰਾ) ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 20

पुरादुत्तरदिग्भागे क्रोशमात्रे तु कर्णिका । सर्वोपकारनिरता स्थानोपद्रवनाशनी

ਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ, ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਉਪਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਦਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

स्थानान्निरृतिदिग्भागे ब्रह्माणीप्रमुखास्तथा । नानारूपधरा देव्यो विद्यंते जलमातरः

ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲ-ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।