Adhyaya 10

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तं धर्म्मारण्ये शुभं मतम् । यदिदं कथयिष्यामि अशेषाघौघनाशनम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ। ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।”

Verse 2

अजेशेन तदा राजन्प्रेरितेन स्वयंभुवा । कामधेनुः समाहूता कथयामास तां प्रति

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਅਜੇਸ਼ ਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 3

विप्रेभ्योऽनुचरान्देहि एकैकस्मै द्विजातये । द्वौ द्वौ शुद्धात्मकौ चैवं देहि मातः प्रसीद मे

“ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਕ ਦੇਹਿ—ਹਰ ਇਕ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦੋ ਦੋ, ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ। ਹੇ ਮਾਤਾ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।”

Verse 4

तथेत्युक्त्वा महाधेनुः क्षीरेणोल्लेखयद्धराम् । हुंकारात्तस्य निष्क्रांताः शिखासूत्रधरा नराः

“ਤਥੈਵ” ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਧੇਨੂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੇਖਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਹੁੰਕਾਰ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਜਨੇਊ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 5

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वणिजश्च महाबलाः । सोपवीता महादक्षाः सर्वशास्त्रविशारदाः

ਉਹ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ—ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਣਜਾਰੇ; ਜਨੇਊਧਾਰੀ, ਮਹਾਦੱਖ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।

Verse 6

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते तपोन्विताः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिका बह्मभोजकाः

ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ-ਸੰਪੰਨ ਸਨ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸਦਾਚਾਰੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।

Verse 7

स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः । तपोऽध्ययनदानेषु सर्वकालेप्यतींद्रियाः

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਪ, ਅਧ੍ਯਯਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਸਾਧਾਰਣ—ਸਰਵਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਨ।

Verse 8

एकैकस्मै द्विजायैव दत्तं जातु चरद्वयम् । वाडवस्य च यद्गोत्रं पुरा प्रोक्तं महीपते

ਹਰ ਇਕ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੋ ਸੇਵਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਡਵ ਦਾ ਜੋ ਗੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ।

Verse 9

परस्परं च तद्गोत्रं तस्य चानुचरस्य च । इति कृत्वा व्यवस्थां च न्यवसंस्तत्र भूमिषु

ਇਉਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਬੈਠੇ।

Verse 10

ततश्च शिष्यता देवैर्दत्ता चानुचरान्भुवि । ब्रह्मणा कथितं सर्वं तेषामनुहिताय वै

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੁਚਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।

Verse 11

कुरुध्वं वचनं चैषां ददध्वं च यदिच्छितम् । समित्पुष्पकुशादीनि आनयध्वं दिनेदिने

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁਣ, ਉਹ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਹਰ ਦਿਨ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਸਮਿਧਾ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਆਦਿ ਲਿਆਓ।

Verse 12

अनुज्ञयैषां वर्तध्वं मावज्ञां कुरुत क्वचित् । जातकं नामकरणं तथान्नप्राशनं शुभम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ; ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਨਮ-ਸੰਸਕਾਰ, ਨਾਮਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ) ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 13

क्षौरं चैवोपनयनं महानाम्न्यादिकं तथा । क्रियाकर्मादिकं यच्च व्रतं दानोपवासकम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੂੜਾਕਰਣ (ਕੇਸ-ਮੁੰਡਨ), ਉਪਨਯਨ, ਮਹਾਨਾਮਨੀ ਆਦਿ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਕ੍ਰਿਆ-ਕਰਮ ਹਨ—ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ—ਸਭ।

Verse 14

अनुज्ञयैषां कर्तव्यं काजेशा इदमबुवन् । अनुज्ञया विनैषां यः कार्यमारभते यदि

‘ਇਹ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’—ਇਉਂ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕਰੇ,

Verse 15

दर्शं वा श्राद्धकार्यं वा शुभं वा यदि वाऽशुभम् । दारिद्र्यं पुत्रशोकं च कीर्तिनाशं तथैव च

ਚਾਹੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼-ਕਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਕਰਤੱਬ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ—(ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ) ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

रोगैर्निपीड्यते नित्यं न क्वचित्सुखमाप्नुयुः । तथेति च ततो देवाः शक्राद्याः सुरसत्तमाः

ਉਹ ਸਦਾ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਤਥਾਸਤੁ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।’

Verse 17

स्तुतिं कुर्वंति ते सर्वे काम धेनोः पुरः स्थिताः । कृतकृत्यास्तदा देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਸ্তুਤੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਦੇਵ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਏ।

Verse 18

त्वं माता सर्वदेवानां त्वं च यज्ञस्य कारणम् । त्वं तीर्थं सर्वतीर्थानां नम स्तेऽस्तु सदानघे

ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈਂ—ਹੇ ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 19

शशिसूर्यारुणा यस्या ललाटे वृषभध्वजः । सरस्वती च हुंकारे सर्वे नागाश्च कंबले

ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਰੁਣ ਕਾਂਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਕਿਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਬਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨਾਗ ਇਕੱਠੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਧੇਨੁ ਸੁਰਭੀ ਹੈ।

Verse 20

क्षुरपृष्ठे च गन्धर्वा वेदाश्चत्वार एव च । मुखाग्रे सर्वतीर्थानि स्थावराणि चराणि च

ਉਸ ਦੀ ਛੁਰੀ-ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੀਰਥ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਥਿਰ ਅਤੇ ਚਲਿਤ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ।

Verse 21

एवंविधैश्च बहुशो वचनैस्तोषिता च सा । सुप्रसन्ना तदा धेनुः किं करोमीति चाब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਕਹੇ ਗਏ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧੇਨੁ ਅਤਿ ਹੀ ਕਿਰਪਾਲੁ ਹੋ ਗਈ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 22

देवा ऊचुः । सृष्टाः सर्वे त्वया मातर्देव्यैतेऽनुचराः शुभाः । त्वत्प्रसादान्महाभागे ब्राह्मणाः सुखिनोऽ भवन्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਨੁਚਰ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 23

ततोऽसौ सुरभी राजन्गता नाकं यशस्विनी । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यास्तत्रैवांतरधुस्ततः

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸੁਰਭੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 24

युधिष्ठिर उवाच । अभार्यास्ते महातेजा गोजा अनुचरास्तथा । उद्वाहिता कथं ब्रह्मन्त्सुतास्तेषां कदाऽभवन्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ! ਗੋ-ਜਨਮ ਸੇਵਕ ਬਿਨਾ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ?”

Verse 25

व्यास उवाच । परिग्रहार्थं वे तेषां रुद्रेण च यमेन च । गन्धर्वकन्या आहृत्य दारास्तत्रोपकल्पिताः

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਤਨੀ-ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਯਮ ਨੇ ਗੰਧਰਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਦਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀਆਂ।”

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । को वा गन्धर्वराजासौ किंनामा कुत्र वा स्थितः । कियन्मात्रास्तस्य कन्याः किमाचारा ब्रवीहि मे

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕੀ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 27

व्यास उवाच । विश्वावसुरिति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । षष्टिकन्यासहस्राणि आसते तस्य वेश्मनि

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।”

Verse 28

अंतरिक्षे गृहं तस्य गधर्वनगरं शुभम् । यौवनस्थाः सुरूपाश्च कन्या गन्धर्वजाः शुभाः

ਉਸ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਨਗਰ। ਉਥੇ ਗੰਧਰਵ-ਜਨਮ ਸੁਭ ਕਨਿਆਵਾਂ, ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 29

रुद्रस्यानुचरौ राजन्नंदी भृंगी शुभाननौ । पूर्वदृष्टाश्च ताः कन्याः कथयामासतुः शिवम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗੀ—ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।

Verse 30

दृष्टाः पुरा महादेव गन्धर्वनगरे विभो । विश्वावसुगृहे कन्या असंख्याताः सहस्रशः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਵਿਭੋ! ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਅੰਦਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 31

ता आनीय वलादेव गोभुजेभ्यः प्रयच्छ भो । एवं श्रुत्वा ततो देवस्त्रिपुरघ्नः सदाशिवः

‘ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਗੋਭੁਜਾਂ—ਗੋਪਾਲਾਂ—ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਘਨ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੇਵ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।

Verse 32

प्रेषयामास दूतं तु विजयं नाम भारत । स तत्र गत्वा यत्रास्ते विश्वावसुररिंदमः

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਨੇ ਵਿਜਯ ਨਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 33

उवाच वचनं चैव पथ्यं चैव शिवेरितम् । धर्मारण्ये महाभाग काजेशेन विनिर्मिताः

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਨੇਹਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ (ਉਹ) ਕਾਜੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।’

Verse 34

स्थापिता वाडवास्तत्र वेदवेदांगपारगाः । तेषां वै परिचर्यार्थं कामधेनुश्च प्रार्थिता

ਉੱਥੇ ਵਾਡਵਾਸ—ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ।

Verse 35

तया कृताः शुभाचारा वणिजस्ते त्वयोनिजा । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि कुमारास्ते महाबलाः

ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਵਣਜਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮੇ। ਤੇਰੇ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਹਨ।

Verse 36

शिवेन प्रेषितोऽहं वै त्वत्समीपमुपागतः । कन्यार्थं हि महाभाग देहिदेहीत्युवाच ह

ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਲਈ—‘ਦੇਹਿ, ਦੇਹਿ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 37

गन्धर्व उवाच । देवानां चैव सर्वेषां गन्धर्वाणां महामते । परित्यज्य कथं लोके मानुषाणां ददामि वै

ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

Verse 38

श्रुत्वा तु वचनं तस्य निवृत्तो विजयस्तदा । कथयामास तत्सर्वं गन्धर्व चरितं महत्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਜਯ ਤਦੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਉਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 39

व्यास उवाच । ततः कोपसमाविष्टो भगवांल्लोकशंकरः । वृषभे च समारूढः शूलहस्तः सदाशिवः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਉਠੇ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 40

भूतप्रेतपिशाचाद्यैः सहस्रैरावृतः प्रभुः । ततो देवास्तथा नागा भूतवेतालखेचराः

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਘਿਰ ਆਏ। ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼-ਗਾਮੀ ਗਣ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 41

क्रोधेन महताविष्टाः समाजग्मुः सहस्रशः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्सैन्ये विसर्पति

ਵੱਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੈਨਾ ਫੈਲਣ ਲੱਗੀ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਭਿਆਨਕ ਹਾਹਾਕਾਰ ਉੱਠਿਆ।

Verse 42

प्रकंपिता धरादेवी दिशापाला भयातुराः । घोरा वातास्तदाऽशांताः शब्दं कुर्वंति दिग्गजाः

ਧਰਤੀ-ਦੇਵੀ ਕੰਬ ਉਠੀ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਿਆਨਕ, ਅਸ਼ਾਂਤ ਹਵਾਵਾਂ ਵੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਗਗਜ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਚੀਖੇ।

Verse 43

व्यास उवाच । तदागतं महासैन्यं दृष्ट्वा भयविलोलितम् । गन्धर्वनगरात्सर्वे विनेशुस्ते दिशो दश

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਸਭ ਜੀਵ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ।

Verse 44

गन्धर्वराजो नगरं त्यक्त्वा मेरुं गतो नृप । ताः कन्या यौवनोपेता रूपौदार्यसमन्विताः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਨਗਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀਆਂ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।

Verse 45

गृहीत्वा प्रददौ सर्वा वणिग्भ्यश्च तदा नृप । वेदोक्तेन विधानेन तथा वै देवसन्निधौ

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ—ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਹੀ।

Verse 46

आज्यभागं तदा दत्त्वा गन्धर्वाय गवात्मजाः । देवानां पूर्वजानां च सूर्याचंद्रमसोस्तथा

ਤਦ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਆਜ੍ਯਭਾਗ (ਘੀ ਦੀ ਅਹੂਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪੂਰਵਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਤਥਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਭੀ ਭਾਗ ਚੜ੍ਹਾਏ।

Verse 47

यमाय मृत्यवे चैव आज्यभागं तदा ददुः । दत्त्वाज्यभागान्विधिवद्वव्रिरे ते शुभव्रताः

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਮ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਭੀ ਆਜ੍ਯਭਾਗ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ੍ਯਭਾਗ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਜਨ ਯਥੋਚਿਤ ਵਰ (ਵਿਵਾਹ) ਚੁਣਨ ਲੱਗੇ।

Verse 48

ततः प्रभृति गान्धर्वविवाहे समुपस्थिते । आज्यभागं प्रगृह्णन्ति अद्यापि सर्वतो भृशम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਜ੍ਯਭਾਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ, ਹਰ ਥਾਂ, ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ।

Verse 50

क्षत्रियाश्च महावीरा किंकरत्वे हि निर्मिताः

ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਲਈ ਰਚੇ ਗਏ—ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀਪੂਰਵਕ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ।

Verse 51

ततो देवाऽस्तदा राजञ्जग्मुः सर्वे यथातथा । गते देवे द्विजाः सर्वे स्थानेऽस्मिन्निवसंति ते

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 52

पुत्रपौत्रयुता राजन्निवसंत्यकुतोभयाः । पठंति वेदान्वेदज्ञाः क्वचिच्छास्त्रार्थमुद्गिरन्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ-ਵੇਤਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 54

केचिद्विष्णुं जपंतीह शिवं केचिज्जपंति हि । ब्रह्माणं च जपंत्येके यमसूक्तं हि केचन । यजंति याजकाश्चैव अग्निहोत्रमुपासते । स्वाहाकारस्वधाकारवषट्कारैश्च सुव्रत

ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਯਮ-ਸੂਕਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਜਕ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—‘ਸ੍ਵਾਹਾ’, ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਅਤੇ ‘ਵਸ਼ਟ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

Verse 55

शब्दैरापूयते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । वणिजश्च महादक्षा द्विजशुश्रूणोत्सुकाः

ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ—ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ—ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਮਹਾ-ਦੱਖ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

धर्मारण्ये शुभे दिव्ये ते वसंति सुनिष्ठिताः । अन्नपानादिकं सर्वं समित्कुशफलादिकम्

ਉਸ ਸ਼ੁਭ, ਦਿਵ੍ਯ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅੰਨ-ਪਾਨ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ—ਸਮਿਧਾ, ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ, ਫਲ ਆਦਿ—ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 57

आपूरयन्द्विजातीनां वणिजस्ते गवात्मजाः

ਉਹ ਵਣਜਾਰੇ, ਗੋਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਬਿਨਾ ਘਾਟ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ।

Verse 58

पुष्पोपहारनिचयं स्नानवस्त्रादिधावनम् । उपलादिकनिर्माणं मार्जनादिशुभक्रियाः

ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸਜਾਉਂਦੇ; ਸਨਾਨ-ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਧੋਦੇ; ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ; ਅਤੇ ਝਾੜੂ-ਮਾਰਨ, ਸਫ਼ਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ।

Verse 59

वणिक्स्त्रियः प्रकुर्वंति कंडनं पेषणादिकम् । शुश्रूषंति च तान्विप्रान्काजेशवचनेन हि

ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕੁੱਟਣ, ਪੀਸਣ ਆਦਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ। ਅਤੇ ਕਾਜੇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ।

Verse 60

स्वस्था जातास्तदा सर्वे द्विजा हर्षपरायणाः । काजेशादीनुपासंते दिवारात्रौ हि संध्ययोः

ਤਦ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਹ ਕਾਜੇਸ਼ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ।