Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਹ। ਮੈਂ ਪਰਮ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਹਜ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਨਮ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ, ਮਿੱਤਰ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਸਹੁਰੇ-ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕ, ਨੌਕਰ, ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਦੌਲਤ; ਵਿਦਿਆ, ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰ ਘਰ, ਯੌਵਨ ਤੇ ਭੋਗ—ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਇਕੋ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਨੈਮਿਸ਼, ਨਿਮਿਸ਼-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ।

Verse 2

एकदा सूतमायांतं दृष्ट्वा तं शौनकादयः । परं हर्षं समाविष्टाः पपुर्नेत्रैः सुचेतसा । चित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੂਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਮਨ ਨਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪੀ ਲਿਆ। ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 3

अथ तेषूपविष्टेषु तपस्विषु महात्मसु । निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਤਪਸਵੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣੀ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਸਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 4

सुखासीनं च तं दृष्ट्वा विघ्नांतमुपलक्ष्य च । अथापृच्छंस्त ऋषयः काश्चित्प्रास्ताविकीः कथाः

ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਸਨ ਲਗਾਈ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ।

Verse 5

पुराणमखिलं तात पुरा तेऽधीतवान्पिता । कच्चित्त्वयापि तत्सर्वमधीतं लोमहर्षणे

“ਪੁੱਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਪੁਰਾਣ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ?”

Verse 6

कथयस्व कथां सूत पुण्यां पापनिषूदिनीम् । श्रुत्वा यां याति विलयं पापं जन्मशतोद्भवम्

“ਹੇ ਸੂਤ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾ—ਜੋ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 7

सूत उवाच । श्रीभारत्यंघ्रियुगलं गणनाथपदद्वयम् । सर्वेषां चैव देवानां नमस्कृत्य वदाम्यहम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਰਤੀ (ਸਰਸਵਤੀ) ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ, ਗਣਨਾਥ (ਗਣੇਸ਼) ਦੇ ਦੋ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਬਚਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 8

शक्तींश्चैव वसूंश्चैव ग्रहान्यज्ञादिदेवताः । नमस्कृत्य शुभान्विप्रान्कविमुख्यांश्च सर्वशः

“ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ (ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ)।”

Verse 9

अभीष्टदेवताश्चैव प्रणम्य गुरुसत्तमम् । नमस्कृत्य शुभान्देवान्रामादींश्च विशेषतः

ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਆਦਿ ਨੂੰ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।

Verse 10

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ…

Verse 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

ਉਹ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਦਾ ਪਤੀ, ਸਦਾ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਥਿਰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸੁਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਜੀਵ-ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ-ਕਾਰਾਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 12

सूत उवाच । एकदा तु स धर्म्मो वै जगाम ब्रह्मसंसदि । तां सभां स समालोक्य ज्ञाननिष्ठोऽभवत्तदा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਵਾਰ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤਦ ਗਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

देवैर्मुनिवरैः क्रांतां सभामालोक्य विस्मितः । देवैर्यक्षैस्तथा नागैः पन्नगैश्च तथाऽसुरैः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਨਿਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ—ਉੱਥੇ ਦੇਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਨਗ, ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਸਨ।

Verse 14

ऋषिभिः सिद्धगंधर्वैः समाक्रांतोचितासना । ससुखा सा सभा ब्रह्मन्न शीता न च घर्म्मदा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਯੋਗ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ ਉਹ ਸਭਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਖਮਈ ਸੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਠੰਢ ਸਤਾਂਦੀ ਸੀ ਨਾ ਗਰਮੀ।

Verse 15

ततः पुण्यां कथां दिव्यां श्रावयामास धर्मवित् । कथांते मुनिशार्दूलं वचनं चेदमब्रवीत्

ਫਿਰ ਧਰਮ-ਵਿਦ ਨੇ ਪੁੰਨਮਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 16

स्तंभैश्च विधृता सा तु शाश्वती न च सक्षया । दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभा

ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਸਾਲਾ ਸਦੀਵੀ ਸੀ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ। ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਦਿੱਖਦੀ ਸੀ।

Verse 17

अति चन्द्रं च सूर्य्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयंतीव भास्करम्

ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਚਮਕੀ। ਸਵਰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਦਹਕਦੀ ਹੋਈ, ਮਾਨੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹੀ ਡਾਂਟਦੀ ਹੋਵੇ।

Verse 18

तस्यां स भगवाञ्छास्ति विविधान्देवमानुषान् । स्वयमेकोऽनिशं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਇਕੱਲਾ ਹੀ, ਨਿਰੰਤਰ—ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ।

Verse 19

न क्षुधं न पिपासां च न ग्लानिं प्राप्नुवन्त्युत । नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सभा वरैः

ਉੱਥੇ ਨ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਨ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਸਭਾ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 20

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथांगिराः । पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव प्रह्लादः कर्द्दमस्तथा

ਉੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੀ; ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਭੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਤੇ ਕਰਦਮ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।

Verse 21

अथर्वांगिरसश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः । मनोंऽतरिक्षं विद्याश्व वायुस्तेजो जलं मही

ਉੱਥੇ ਅਥਰਵਨ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ-ਵੰਸ਼ੀ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਤੇ ਮਰੀਚਿਪਾ ਵੀ। ਮਨ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਵਿਦਿਆ, ਅਸ਼ਵ, ਵਾਯੁ, ਤੇਜ, ਜਲ ਅਤੇ ਮਹੀ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਦੇਵ-ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ।

Verse 22

शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गंधस्तथैव च । प्रकृतिश्च विकारश्च सदसत्कारणं तथा

ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼, ਤਥਾ ਰੂਪ, ਰਸ ਅਤੇ ਗੰਧ ਵੀ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਤ-ਅਸਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਣ-ਤੱਤ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ।

Verse 23

अगस्त्यश्च महातेजा मार्कंडेयश्च वीर्यवान् । जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा

ਉੱਥੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਵੀ; ਜਮਦਗ્નਿ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਸੰਵਰਤ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।

Verse 24

दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्यश्रृंगश्च धार्मिकः । सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्य्यो महातपाः

ਉੱਥੇ ਮਹਾਭਾਗ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਵੀ। ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ—ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਤੇ ਯੋਗਾਚਾਰਯ—ਭੀ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ।

Verse 26

चंद्रमाः सह् नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् । वायवस्तंतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

ਉੱਥੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਚੰਦਰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਰਣਮਾਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸੂਰਜ ਵੀ। ਵਾਯੂਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਤੰਤੂ ਵੀ ਸਨ—ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਵਾਸ ਵੀ।

Verse 27

मूर्तिमंतो महात्मानो महाव्रतपरायणाः । एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपासिरे

ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ ਮਹਾਤਮਾ, ਮਹਾਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ, ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ—ਸਭ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 28

अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तमो दमः । आयांति तस्यां सहिता गंधर्वाप्सरसां गणाः

ਅਰਥ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ; ਹರ್ಷ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼, ਤਮ ਅਤੇ ਦਮ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਅਤੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 29

असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् । आयुर्वेदस्तथाष्टांगो गान्धर्वश्चैव तत्र हि

ਉੱਥੇ ਅਸਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਤੱਤ੍ਵ-ਵਿਤ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਵੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ-ਵਿਦਿਆ, ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

Verse 30

महितो विश्वकर्मा च वसवश्चैव सर्वशः । तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸੁਗਣ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਆਦਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਯਜ્ઞ-ਹਵੀਆਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 31

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथैव च । अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह

ਉੱਥੇ ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਭੀ ਉੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 32

इतिहासोपवेदाश्च वेदांगानि च सर्वशः । मेधा धृतिः स्मृतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः समाः

ਉੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਵੇਦ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵੇਦਾਂਗ ਭੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੇਧਾ, ਧੀਰਜ, ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਵੇਕ, ਸੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਭਾਵ ਵਾਲਾ ਯਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 33

कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् । यावन्त्यो देवपत्न्यश्च सर्वा एव मनोजवाः

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਲਚੱਕਰ ਹੈ—ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਨ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤੁਰੰਤ, ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਨ।

Verse 36

पुरंदरश्च देवेंद्रो वरुणो धनदस्तथा । महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वदः

ਇੱਥੇ ਪੁਰੰਦਰ ਦੇਵਿੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਨਿਰੰਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ ਸੋਮ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਵਰ ਦਾਤਾ ਬਣ ਕੇ।

Verse 37

गच्छंति सर्वदा देवा नारायणस्तथर्षयः । ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा

ਉਥੇ ਸਦਾ ਦੇਵਤਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਨਾਰਾਇਣ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ—ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਯੋਨੀਜ ਤੇ ਅਯੋਨੀਜ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ।

Verse 38

यत्किंचित्रिषु लोकेषु दृश्यते स्थाणु जंगमम् । तस्यां सहोपविष्टायां तत्र ज्ञात्वा स धर्मवित्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਥਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਾਇਮਾਨ—ਉਹ ਸਭ ਉਥੇ ਇਕੱਠਾ ਹੈ; ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते । स्थावरा जंगमाश्चापि महाभूतास्तथा परे

ਨਾਗ, ਸੁਪਰਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਥਿਰ ਤੇ ਚਲਾਇਮਾਨ ਸਭ ਜੀਵ, ਮਹਾਭੂਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤਾਵਾਂ ਵੀ।

Verse 40

तत्र धर्मो महातेजाः कथां पापप्रणाशिनीम् । वाच्यमानां तु शुश्राव व्यासेनामिततेजसा

ਉਥੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਧਰਮ ਨੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 41

धर्मारण्यकथां दिव्यां तथैव सुमनोहराम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदात्रीं तथैव च

ਉਹ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 42

पुत्रपौत्रप्रपौत्रादि फलदात्रीं तथैव च । धारणाच्छ्रवणाच्चापि पठनाच्चावलोकनात्

ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਰਪੌਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਭੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ, ਸੁਣਨ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

तां निशम्य सुविस्तीर्णां कथां ब्रह्मांडसंभवाम् प्र । मोदोत्फुल्लनयनो ब्रह्माणमनुमत्य च

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਭੇਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉਠੀਆਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਮੰਗੀ।

Verse 44

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਚੁੱਕਣ ਤੇ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 45

अनुज्ञातस्तदा तेन गतोऽसौ यमशासनम् । पितामहप्रसादाच्च श्रुत्वा पुण्यप्रदायिनीम्

ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਮਤੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਆਸਨ-ਅਧਿਕਾਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਦਾਇਨੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 46

धर्मारण्यकथां दिव्यां पवित्रां पापनाशिनीम् । स गतोऽनुचरैः सार्द्धं ततः संयमिनीं प्रति

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਨੂੰ—ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਸੰਯਮਿਨੀ (ਯਮ ਦੀ ਨਗਰੀ) ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 47

अमात्यानुचरैः सार्धं प्रविष्टः स्वपुरं यमः । तत्रांतरे महातेजा नारदो मुनिपुंगवः

ਯਮ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 48

दुर्निरीक्ष्यः कृपायुक्तः समदर्शी तपोनिधिः । तपसा दग्धदेहोपि विष्णुभक्तिपरायणः

ਉਹ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਜਿਹਾ, ਪਰ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਸਮਦਰਸ਼ੀ, ਤਪ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਤਪ ਨਾਲ ਦੇਹ ਸੜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 49

सर्वगः सर्वविच्चैव नारदः सर्वदा शुचिः । वेदाध्ययनशीलश्च त्वागत स्तत्र संसदि

ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਭ ਥਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 50

तं दृष्ट्वा सहसा धर्मो भार्यया सेवकैः सह । संमुखो हर्षसंयुक्तो गच्छन्नेव स सत्वरः

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮਦੇਵ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧੇ, ਚਲਦਿਆਂ ਹੀ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਅੱਗੇ ਗਏ।

Verse 51

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । अद्य मे सफलो धर्मस्त्वय्यायाते तपोधने

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਸਫਲ ਹੋਇਆ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਤਪ-ਧਨ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ।

Verse 52

अर्घ्यपाद्यादिविधिना पूजां कृत्वा विधानतः । दंडवत्तं प्रणम्याथ विधिना चोपवेशितः

ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 53

आसने स्वे महादिव्ये रत्नकांचनभूषिते । चित्रार्पिता सभा सर्वा दीपा निर्वातगा इव

ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਦਿਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਵਾਤ ਥਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ।

Verse 54

विधाय कुशलप्रश्नं स्वागतेनाभिनंद्य तम् । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मारण्यकथां स्मरन्

ਕੁਸ਼ਲ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਵਾਗਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਪ੍ਰਹਰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 55

नारदं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । हर्षितं तु यमं दृष्ट्वा नारदो विस्मिताननः

ਨਾਰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਯਮ ਹರ್ಷਿਤ ਦਿਸਿਆ; ਯਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਖੁਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਮੁਖ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 56

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

ਨਾਰਦ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ, “ਹਰੀ ਕਿਉਂ ਹರ್ಷਿਤ ਹੈ?” ਅਤੇ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ-ਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚੰਭਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 57

नारद उवाच । किं दृष्टं भवताश्चर्य्यं किं वा लब्धं महत्पदम् । दुष्टस्त्वं दुष्टकर्मा च दुष्टात्मा क्रोधरूपधृक्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਮਹਾਨ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਠੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਕਠੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਕ੍ਰੋਧ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 58

पापिनां यमनं चैवमेतद्रूपं महत्तरम् । सौम्यरूपं कथं जातमेतन्मे संशयः प्रभो

ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਤੇਰਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਮਧੁਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਿਆ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।

Verse 59

अद्य त्वं हर्षसंयुक्तो दृश्यसे केन हेतुना । कथयस्व महाकाय हर्षस्यैव हि कारणम्

ਅੱਜ ਤੂੰ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ—ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ? ਹੇ ਮਹਾਕਾਇ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।

Verse 60

धर्मराज उवाच । श्रूयतां ब्रह्मपुत्रैतत्कथयामि न संशयः । पुराहं ब्रह्मसदनं गतवानभिवंदितुम्

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 61

तत्रासीनः सभामध्ये सर्वलोकैकपूजिते नानाकथाः श्रुतास्तत्र धर्म्मवर्गसमन्विताः

ਉੱਥੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਿਆ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ—ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 62

कथाः पुण्या धर्मयुता रम्या व्यासमुखाच्छ्रुताः । धर्मकामार्थसंयुक्ताः सर्वाघौघविनाशिनीः

ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਪੁੰਨਮਈ, ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਹਨ—ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 63

याः श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यंते ब्रह्महत्यया । तारयंति पितृगणाञ्छतमेकोत्तरं मुने

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ। ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ—ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ—ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

नारद उवाच । कीदृशी तत्कथा मे तां प्रशंस भवता श्रुताम् । कथां यम महाबाहो श्रोतुकामोस्म्यहं च ताम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਕਥਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਹੇ ਯਮ, ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 65

यम उवाच । एकदा ब्रह्मलोकेऽहं नमस्कर्तुं पितामहम् । गतवानस्मि तं देशं कार्याकार्यविचारणे

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਤਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਕਰਤਵ੍ਯ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।”

Verse 66

मया तत्राद्भुतं दृष्टं श्रुतं च मुनिसत्तम । धर्म्मारण्यकथां दिव्यां कृष्णद्वैपायनेरिताम्

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਸੁਣੇ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ। ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ—ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸੁਣੀ।

Verse 67

श्रुत्वा कथां महापुण्यां ब्रह्मन्ब्रह्मांडगां शुभाम् । गुणपूर्णां सत्ययुक्तां तेन हर्षेण हर्षितः

ਉਹ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ, ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਭਰ ਵਿਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ—ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਤੇ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੈਂ ਅਤਿ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 68

अन्यच्चैव मुनिश्रेष्ठ तवागमनकारणम् । शुभाय च सुखायैव क्षेमाय च जयाय हि

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੰਗਲ ਲਈ, ਸੁਖ ਲਈ, ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅਤੇ ਜਯ ਲਈ ਹੈ।

Verse 69

आद्यास्मि कृतकृत्योऽहमद्याहं सुकृती मुने । धर्मोनामाद्य जातोऽहं तव पद्युग्मदर्शनात्

ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਨ੍ਯ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੇ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਾਮ ਅਤੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ‘ਧਰਮ’ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 70

पूज्योऽहं च कृतार्थोहं धन्योहं चाद्य नारद । युष्मत्पादप्रसादाच्च पूज्योऽहं भुवनत्रये

ਅੱਜ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਧਨ੍ਯ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 71

सूत उवाच । एवंविधैर्वचोभिश्च तोषितो मुनिसत्तमः । पप्रच्छ परया भक्त्या धर्मारण्यकथां शुभाम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 72

नारद उवाच । श्रुता व्यासमुखाद्धर्म्म धर्मारण्यकथा शुभा । तत्सर्वं हि कथय मे विस्तीर्णं च यथातथम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਮੈਂ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਹੋ।”

Verse 73

यम उवाच व्यग्रोऽहं सततं ब्रह्मन्प्राणिनां सुखदुःखिनाम् । तत्तत्कर्मानुसारेण गतिं दातुं सुखेतराम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਨਾਲ ਵਿਅਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ—ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ—ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 74

तथापि साधुसंगो हि धर्मायैव प्रजायते । इह लोके परत्रापि क्षेमाय च सुखाय च

“ਤੱਥਾਪਿ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਧਰਮ ਲਈ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।”

Verse 76

सूत उवाच । यमेन कथितं सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मसंसदि । आदिमध्यावसानं च सर्वं नैवात्र संशयः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਯਮ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੂਰਾ, ਇੱਥੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 77

कलिद्वापरयोर्मध्ये धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । गतोऽसौ नारदो मर्त्ये राज्यं धर्मसुतस्य वै

ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਨਾਰਦ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ—ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗਿਆ।

Verse 78

आगतः श्रीहरेरंशो नारदः प्रत्यदृश्यत । ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਰਦ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ।

Verse 79

ब्रह्मणः सन्निधौ यञ्च श्रुतं व्यासमुखेरितम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि मानुषाणां हिताय वै

“ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 80

वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीमिव । कृष्णाजिनोत्तरासंगो हेमयज्ञोपवीतवान्

ਵੱਡੀ ਵੀਣਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਕੱਖ ਨਾਲ ਲਟਕਾਈ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਸਖੀ ਹੋਵੇ; ਉਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਪਹਿਨਿਆ।

Verse 81

दण्डी कमंडलुकरः साक्षाद्वह्निरिवापरः । भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां गुहोपमः

ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਮੰਡਲੁ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਗਨਿ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਫਾ ਸਮਾਨ—ਛੁਪੇ ਰੂਪ ਤੇ ਭਾਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।

Verse 82

महर्षिगणसंसिद्धो विद्वान्गांधर्ववेदवित् । वैरकेलिकलो विप्रो ब्राह्मः कलिरिवापरः

ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗਾਂਧਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯਾਤਰਾ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ, ਦੂਜੇ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਅਟੱਲ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।

Verse 83

देवगंधर्वलोकानामादिवक्ता सुनिग्रहः । गाता चतुर्णां वेदानामुद्गाता हरिसद्गुणान्

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਵਕਤਾ ਹੈ—ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸੁਨਿਯਮਿਤ; ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਉਦਗਾਤਾ, ਜੋ ਹਰਿ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਦਗੁਣ ਗਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 84

स नारदोऽथ विप्रर्षिर्ब्रह्मलोकचरोऽव्ययः । आगतोऽथ पुरीं हर्षाद्धर्मराजेन पालिताम्

ਉਹ ਨਾਰਦ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-਋ਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 86

लोकाननुचरन्सर्वानागतः स महर्षिराट् । नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜ-ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਅਤਿ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰਦ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 87

तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । सिंहासनात्समुत्थाय प्रययौ सन्मुखस्तदा

ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਤਦ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 88

अभ्यवादयतं प्रीत्या विनयाव नतस्तदा । तदर्हमासनं तस्मै संप्रदाय यथाविधि

ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਸਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

Verse 89

अथ तत्रोपविष्टेषु राजन्येषु महात्मसु । महत्सु चोपविष्टेषु गंधर्वेषु च तत्र वै

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਨ੍ਯ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਸਨਾਸੀਨ ਹੋ ਗਏ—

Verse 90

तुतोष च यथावञ्च पूजां प्राप्य च धर्मवित् । कुशली त्वं महाभाग तपसः कुशलं तव

ਧਰਮ-ਵਿਦ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸੰਤੋਖ ਪਾਇਆ। (ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਤਪ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?”

Verse 91

न कश्चिद्बाधते दुष्टो दैत्यो हि स्वर्गभूपतिम् । मुने कल्याणरूपस्त्वं नमस्कृतः सुरासुरैः । सर्व्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मपुत्र कृपानिधे

“ਹੁਣ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤ੍ਯ ਸਵਰਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ। ਹੇ ਮੁਨੇ, ਤੂੰ ਕਲਿਆਣ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ। ਤੂੰ ਸਭ ਥਾਂ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਾਨ!”

Verse 92

नारद उवाच । सर्वतः कुशलं मेद्य प्रसादाद्ब्रह्मणः सदा । कुशली त्वं महाभाग धर्मपुत्र युधिष्ठिर

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਭ ਪਾਸੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੈਂ?”

Verse 93

भ्रातृभिः सह राजेंद्र धर्मेषु रमते मनः । दारैः पुत्रैश्च भृत्यैश्च कुशलैर्गजवाजिभिः

“ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਸੇਵਕ, ਤੇ ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ?”

Verse 94

औरसानिव पुत्रांश्च प्रजा धर्मेण धर्मज । पालयसि किमाश्चर्यं त्वया धन्या हि सा प्रजा

ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ! ਤੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧੰਨ ਹੈ।

Verse 96

युधिष्ठिर उवाच । कुशलं मम राष्ट्रं च भवतामंघ्रिस्पर्शनात् । दर्शनेन महाभाग जातोऽहं गतकिल्बिषः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਯ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਕਿਲਬਿਸ ਝੜ ਗਏ ਹਨ।

Verse 97

धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सभाग्योऽहं धरातले । अद्याहं सुकृती जातो ह्मपुत्रे गृहागते

ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਚਮੁੱਚ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ—ਮੇਰੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪੁੱਤਰ—ਮੇਰੇ ਘਰ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹੋ।

Verse 98

कुत आगमनं ब्रह्मन्नद्य ते मुनिसत्तम । अनुग्रहार्थं साधूनां किं वा कार्येण केन च

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ! ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪਧਾਰੇ ਹੋ? ਕੀ ਸਾਧੂਆਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ?

Verse 99

पालनात्पोषणान्नॄणां धर्मो भवति वै ध्रुवम् । तत्तद्धर्मस्य भोक्ता त्वमित्येवं मनुरब्रवीत्

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਧਰਮ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਦਾਈ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ—ਇਉਂ ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 100

धर्मारण्याश्रितां दिव्यां सर्वसंतापहारिणीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਸਭ ਸੰਤਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ—ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 101

हत्यायुतप्रशमनीं तापत्रयविनाशिनीम् । यां वै श्रुत्वातिभक्त्या च कठिनो मृदुतां भजेत्

ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਹਤਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤਾਪ-ਤ੍ਰਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਠੋਰ ਹਿਰਦਾ ਵੀ ਕੋਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

सूत उवाच । एवमुक्त्वा विधेः पुत्रस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्गते स नृपतिः क्रीडते सचिवैः सह

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 120

रक्षितं पालितं केन कस्मिन्कालेऽथ निर्मितम् । किंकिं त्वत्राभवत्पूर्वं शंशैतत्पृच्छतो मम

ਇਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ? ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ—ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਉਤੇ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ।

Verse 121

भूतं भव्यं भविष्यञ्च तस्मिन्स्थाने च यद्भवेत् । तत्सर्वं कथयस्वाद्य तीर्थानां च यथा स्थितिः

ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਭੂਤ, ਭਵ੍ਯ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਵਾਪਰੇ—ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕਹੋ; ਅਤੇ ਉੱਥਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸਮਝਾਓ।