Adhyaya 99

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे । स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ! ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਤੇ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਸੁਕੀਸ਼ ਦਾ ਸਥਾਪਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माच्च कारणात्तात रेवाया दक्षिणे तटे । वासुकीशस्थापितो वै विस्तराद्वद मे गुरो

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤਾਤ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵਾਸੁਕੀਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ? ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਗੁਰੂ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतत्सर्वं समास्थाय नृत्यं शम्भुश्चकार वै

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ।

Verse 4

श्रमादजायत स्वेदो गङ्गातोयविमिश्रितम् । पतन्तमुरगोऽश्नाति हरमौलिविनिर्गतम्

ਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਪਸੀਨਾ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਦੇ ਜਟਾਜੂਟ ਮੌਲੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੱਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 5

मन्दाकिनी ततः क्रुद्धा व्यालस्योपरि भारत । प्राप्नुह्यजगरत्त्वं हि भुजङ्ग क्षुद्रजन्तुक

ਤਦ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਵਿਅਾਲ ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਭੁਜੰਗ, ਹੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਜਗਰ (ਵੱਡਾ ਅਜਦਹਾ/ਅਜਗਰ ਸੱਪ) ਬਣ ਜਾ!”

Verse 6

वासुकिरुवाच । अनुग्राह्योऽस्मि ते पापो दुर्नयोऽहं हरादृते । त्रैलोक्यपावनी पुण्या सरित्त्वं शुभलक्षणा

ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧਿ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਪਾਵਨੀ ਪੁਣ੍ਯਾ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ-ਦੇਵੀ!”

Verse 7

संसारच्छेदनकरी ह्यार्तानामार्तिनाशनी । स्वर्गद्वारे स्थिता त्वं हि दयां कुरु मयीश्वरि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਹੇ ਈਸ਼ਵਰੀ।

Verse 8

गङ्गोवाच । कुरुष्व विपुलं विन्ध्यं तपस्त्वं शङ्करं प्रति । ततः प्राप्स्यसि स्वं स्थानं पन्नगत्वं ममाज्ञया

ਗੰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਗ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਘਣਾ ਤਪ ਕਰ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਾਗ-ਸਭਾਵਨਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 9

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽसौ त्वरितो विन्ध्यं नागो गत्वा नगं शुभम् । तपस्तप्तुं समारेभे शङ्कराराधनोद्यतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਨਾਗ ਤੁਰੰਤ ਵਿਂਧ੍ਯ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਸ਼ੁਭ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 10

नित्यं दध्यौ महादेवं त्र्यक्षं डमरुकोद्यतम् । ततो वर्षशते पूर्ण उपरुद्धो जगद्गुरुः । आगतस्तत्समीपं तु श्लक्ष्णां वाणीमुदाहरत्

ਉਹ ਨਿੱਤ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ, ਡਮਰੂ ਉੱਚਾ ਧਾਰੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜਗਦਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 11

वरं वरय मे वत्स पन्नग त्वं कृतादर

(ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ:) ਹੇ ਵਤਸ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗ। ਹੇ ਪੰਨਗ, ਤੂੰ ਆਦਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ—ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੰਗ।

Verse 12

वासुकिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि शङ्कर । प्रसादात्तव देवेश भूयान्निष्पापता मम । तीर्थं किंचित्समाख्याहि सर्वपापप्रणाशनम्

ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਪਾਪਤਾ ਵਧੇ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਦੱਸ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ।”

Verse 13

ईश्वर उवाच । पन्नग त्वं महाबाहो रेवां गच्छ शुभंकरीम् । याम्ये तस्यास्तटे पुण्ये स्नानं कुरु यथाविधि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੰਨਗ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਸ਼ੁਭੰਕਰੀ ਰੇਵਾ ਕੋਲ ਜਾ। ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ।”

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो वासुकिस्त्वरयान्वितः । रूपेणाजगरेणैव प्रविष्टो नर्मदाजलम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਵਾਸੁਕੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਵੱਡੇ ਅਜਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 15

मार्गेण तस्य संजातं जाह्नव्याः स्रोत उत्तमम् । निर्धूतकल्मषः सर्पः संजातो नर्मदाजले

ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੀ ਉੱਤਮ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਪ ਕਲਮਸ਼ ਧੁਲ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर । ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्

ਉੱਥੇ ਨਰਮਦਾ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੋਈ। ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां स्नापयेन्मधुना शिवम् । विमुक्तकल्मषः सद्यो जायते नात्र संशयः

ਅੱਠਮੀ ਜਾਂ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਮਧੁ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ; ਕਲੰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

अपुत्रा ये नराः पार्थ स्नानं कुर्वन्ति सङ्गमे । ते लभन्ते सुताञ्छ्रेष्ठान् कार्त्तवीर्योपमाञ्छुभान्

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਨਿਸੰਤਾਨ ਪੁਰਖ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰ্তਵੀਰਯ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 19

श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यादुपवासपरायणः । कुर्वन्प्रमोचयेत्प्रेतान्नरकान्नृपनन्दन

ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਉਥੇ ਹੀ ਉਪਵਾਸ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ-ਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

सर्पाणां च भयं वंशे ज्ञातिवर्गे न जायते । निर्दोषं नन्दते तस्य कुलं नागप्रसादतः

ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ।

Verse 21

एतत्ते सर्वमाख्यातं तव स्नेहान्नृपोत्तम

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 99

। अध्याय

॥ ਅਧਿਆਇ ॥ (ਅਧਿਆਇ—ਅੰਤ-ਚਿੰਨ੍ਹ/ਕੋਲੋਫ਼ਨ)