Adhyaya 96
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 96

Adhyaya 96

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਜਾਓ। ਇੱਥੇ ‘ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕੋਟਿ’ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਇਸ ਮਹਾਸਮਾਗਮ ਦੇ ਉਲੇਖ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਦਵਿਜ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਪਨ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਧਾਮ ਬੰਧਨ-ਮੋਚਕ, ਸੰਸਾਰ-ਛੇਦਕ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ। ਫਿਰ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਦੀ ਗੱਲ—ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀਵਤ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਅਖੰਡ/ਅਖ਼ਯ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ‘ਗੁਪਤ’ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਿਤ੍ਰ-ਸਥਾਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं कोटीश्वरं परम् । ऋषिकोटिः समायाता यत्र वै कुरुनन्दन

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ—ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ—ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ‘ਕੋਟੀ ਰਿਸ਼ੀ’ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 2

कृष्णद्वैपायनस्यैव क्षेमार्थं मुनिपुंगवाः । मन्त्रयित्वा द्विजैः सर्वैर्वेदमङ्गलपाठकैः

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦ੍ਵਿਜਾਂ—ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਗਲ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ—ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ (ਉਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਆਰੰਭਿਆ)।

Verse 3

स्थापितः शङ्करस्तत्र कारणं बन्धनाशनम् । संसारच्छेदकरणं प्राणिनामार्तिनाशनम्

ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ (ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)—ਜੋ ਬੰਧਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਛੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 4

कोटीश्वरमिति प्रोक्तं पृथिव्यां नृपनन्दन । स्नापयेत्तं तु यो भक्त्या पूर्णिमायां नृपोत्तम

ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਨਾਨ ਕਰੇ—

Verse 5

पित्ःणां तर्पणं कृत्वा पिण्डदानं यथाविधि । श्रावणस्य विशेषेण पूर्णिमायां युधिष्ठिर

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ—

Verse 6

पित्ःणामक्षया तृप्तिर्यावदाभूतसम्प्लवम् । पित्ःणां परमं गुह्यं रेवातटसमाश्रितम् । मोक्षदं सर्वजन्तूनां निर्मितं मुनिसत्तमैः

ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ, ਅਖੁੱਟ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਹ੍ਯ ਹੈ, ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ।

Verse 96

। अध्याय

ਇਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।