Adhyaya 93
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਰੇਵਾ-ਤਟ (ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲ੍ਹੋੜੀ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਇਹ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਹੈ’—ਇਹ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਵਚਨ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਪਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਦੀ ਖਿਆਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਜਸ-ਤਮਸ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦੰਭ/ਆਡੰਬਰ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਵਰਗੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੋਸ਼ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਬੱਛੜੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਓਂ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਵਜੋਂ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਚਿੱਟੀ ਬੱਛੜੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਭਵ-ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कल्होडीतीर्थमुत्तमम् । विख्यातं भारते लोके गङ्गायाः पापनाशनम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉੱਤਮ ਕਲ੍ਹੋਡੀ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਭਾਰਤ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਸਮਾਨ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।
Verse 2
दुर्लभं मनुजैः पार्थ रेवातटसमाश्रितम् । प्राणिनां पापनाशाय ऊषरं पुष्करं तथा
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਲਾਭ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਊਸ਼ਰ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਹੈ।
Verse 3
तत्तु तीर्थमिदं पुण्यमित्येवं शूलिनो वचः । जाह्नवी पशुरूपेण तत्र स्नानार्थमागता
‘ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ’—ਇਉਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਪਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ।
Verse 4
अतस्तद्विश्रुतं लोके कल्होडीतीर्थमुत्तमम् । त्रिरात्रं कारयेत्तत्र पूर्णिमायां युधिष्ठिर
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਲ੍ਹੋੜੀ ਤੀਰਥ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 5
रजस्तमस्तथा क्रोधं दम्भं मात्सर्यमेव च । एतांस्त्यजति यः पार्थ तेनाप्तं मोक्षजं फलम्
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਦੰਭ ਤੇ ਮਾਤਸਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
पयसा स्नापयेद्देवं त्रिसन्ध्यं च त्र्यहं तथा । पयो गोसम्भवं सद्यः सवत्सा जीवपुत्रिणी
ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧੀਆਂ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ। ਦੁੱਧ ਗਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਛੜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਤ ਹੋਣ।
Verse 7
कृत्वा तत्ताम्रजे पात्रे क्षौद्रेण चैव योजिते । ॐ नमः श्रीशिवायेति स्नानं देवस्य कारयेत्
ਉਹ (ਦੁੱਧ) ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ‘ਓਂ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਵਾਯ’ ਜਪਦਿਆਂ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਨਾਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਕਰਾਵੇ।
Verse 8
स याति त्रिदशस्थानं नाकस्त्रीभिः समावृतः । यस्तत्र विधिवत्स्नात्वा दानं प्रेतेषु यच्छति
ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ—ਜੋ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਦਾਨ-ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
शुक्लां गां दापयेत्तत्र प्रीयतां मे पितामहाः । ब्राह्मणे शौचसम्पन्ने स्वदारनिरते सदा
ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ—“ਮੇਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ”—ਇੱਕ ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੋ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋਵੇ।
Verse 10
सवत्सां वस्त्रसंयुक्तां हिरण्योपरि संस्थिताम् । सत्त्वयुक्तो ददद्राजञ्छाम्भवं लोकमाप्नुयात्
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਤਵ-ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਗਾਂ ਨੂੰ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਉਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 93
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ/ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।