Adhyaya 92
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ-ਤਟ ਦੇ ‘ਯਮਹਾਸ੍ਯ’ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੋ ਡੁੱਬਕੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ—ਪਾਪ-ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੇਵਾ-ਸਨਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੈਸ਼ਣਵ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਯਮ ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ‘ਯਮਹਾਸੇਸ਼ਵਰ’ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਰਤ-ਵਿਧਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ, ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ—ਸੋਨਾ/ਭੂਮੀ/ਤਿਲ, ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ, ਤਿਲ-ਧੇਨੂ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਿਸ਼ੀ-ਧੇਨੂ ਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ—ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਮਲੋਕ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਕਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਮਧਾਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Shlokas
Verse 1
। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र यमहास्यमनुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं नर्मदातटमाश्रितम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਯਮਹਾਸ੍ਯ ਨਾਮਕ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । यमहास्यं कथं जातं पृथिव्यां द्विजपुंगव । एतत्सर्वं ममाख्याहि परं कौतूहलं हि मे
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਮਹਾਸ੍ਯ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਮੇਰਾ ਕੌਤੂਹਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टोऽहं नृपनन्दन । स्नानार्थं नर्मदां पुण्यामागतस्ते पिता पुरा
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਨਾਨ ਦੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ।”
Verse 4
रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथासौ निर्मलो जातो धर्मराजो युधिष्ठिर
ਜਿਵੇਂ ਧੋਬੀ ਵੱਲੋਂ ਧੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 5
स पश्यन्निर्मलं देहं हसन्प्रोवाच विस्मितः
ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਿਆ।
Verse 6
यम उवाच । मत्पुरं कथमायान्ति मनुजाः पापबृंहिताः । स्नानेनैकेन रेवायाः प्राप्यते वैष्णवं पदम्
ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਦ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 7
समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां शुभाम् । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पङ्गुभिरेव वा
ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪੁੰਨ-ਜਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ ਰੇਵਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਜਨਮਾਂਧਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣੇ ਜਾਣ; ਜਾਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਜਾਂ ਲੰਗੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।
Verse 8
समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां नदीम् । एतस्मात्कारणाद्राजन्हसितो लोकशासनः
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪੁੰਨ-ਜਲਾਂ ਵਾਲੀ ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਸੀ ਕਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਯਮ ਹੱਸ ਪਿਆ।
Verse 9
स्थापयित्वा यमस्तत्र देवं स्वर्गं जगाम ह । यमहासेश्वरे राजञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਯਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਯਮਹਾਸੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ-ਜਿਤ ਸੀ।
Verse 10
विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । उपोष्य परया भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
रात्रौ जागरणं कुर्याद्दीपं देवस्य बोधयेत् । घृतेन चैव राजेन्द्र शृणु तत्रास्ति यत्फलम्
ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਗਾਏ; ਘੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ—ਸੁਣੋ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
मुच्यते पातकैः सर्वैरगम्यागमनोद्भवैः । अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरपेयापेयजैरपि
ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਿਧ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਅਭੱਖ੍ਯ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਅਤੇ ਅਪੇਯ ਪੀਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।
Verse 13
अवाह्यवाहिते यत्स्याददोह्यादोहने यथा । स्नानमात्रेण तस्यैवं यान्ति पापान्यनेकधा
ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਢੋਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਢੋਵਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜੋ ਦੁੱਧਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧਣ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 14
यमलोकं न वीक्षेत मनुजः स कदाचन । पित्ःणां परमं गुह्यमिदं भूमौ नरेश्वर
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ। ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ।
Verse 15
ददतामक्षयं सर्वं यमहास्ये न संशयः । अमावास्यां जितक्रोधो यस्तु पूजयते द्विजान्
ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
हिरण्यभूमिदानेन तिलदानेन भूयसा । कृष्णाजिनप्रदानेन तिलधेनुप्रदानतः
ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ (ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ) ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਿਲ-ਧੇਨੂ (ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਧੇਨੂ) ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਬਹੁਤ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 17
विधानोक्तद्विजाग्र्याय ये प्रदास्यन्ति भक्तितः । हयं वा कुंजरं वाथ धूर्वहौ सीरसंयुतौ
ਜੋ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਘੋੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹਾਥੀ, ਜਾਂ ਹਲ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਹੋਏ ਹਲਵਾਹੇ ਬੈਲਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 18
कन्यां वसुमतीं गां च महिषीं वा पयस्विनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਕਨਿਆ ਦਾ ਵਿਵਾਹ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ, ਜਾਂ ਗਾਂ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
Verse 19
यमोऽपि भवति प्रीतः प्रतिजन्म युधिष्ठिर । यमस्य वाहो महिषो महिष्यस्तस्य मातरः
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਯਮ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਸ਼ ਯਮ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 20
तासां दानप्रभावेण यमः प्रीतो भवेद्ध्रुवम् । नासौ यममवाप्नोति यदि पापैः समावृतः
ਉਨ੍ਹਾਂ (ਮਹਿਸ਼ੀਆਂ) ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਯਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Verse 21
एतस्मात्कारणादत्र महिषीदानमुत्तमम् । तस्याः शृङ्गे जलं कार्यं धूम्रवस्त्रानुवेष्टिता
ਇਸ ਕਾਰਣ ਇੱਥੇ ਮਹਿਸ਼ੀ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਉੱਤੇ ਜਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ-ਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 22
आयसस्य खुराः कार्यास्ताम्रपृष्ठाः सुभूषिताः । लवणाचलं पूर्वस्यामाग्नेय्यां गुडपर्वतम्
ਉਸ ਦੇ ਖੁਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਪਿੱਠ ਤਾਂਬੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਵੇ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਲੂਣ ਦਾ ਪਹਾੜ’ ਅਤੇ ਅਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ‘ਗੁੜ ਦਾ ਪਹਾੜ’ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 23
कार्पासं याम्यभागं तु नवनीतं तु नैरृते । पश्चिमे सप्तधान्यानि वायव्ये तंदुलाः स्मृताः
ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਰੱਖੀਏ; ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਧਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।
Verse 24
सौम्ये तु काञ्चनं दद्यादीशाने घृतमेव च । प्रदद्याद्यमराजो मे प्रीयतामित्युदीरयन्
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ ਘੀ ਵੀ। ਦਾਤਾ ਇਹ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਦੇਵੇ: “ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਯਮਰਾਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।”
Verse 25
इत्युच्चार्य द्विजस्याग्रे यमलोकं महाभयम् । असिपत्त्रवनं घोरं यमचुल्ली सुदारुणा
ਇਉਂ ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ਯਮਲੋਕ—ਮਹਾਂਭਯਾਨਕ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਘੋਰ ਅਸਿਪੱਤਰਵਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ‘ਯਮਚੁੱਲੀ’ ਨਾਮਕ ਭੱਠੀ।
Verse 26
रौद्रा वैतरणी चैव कुम्भीपाको भयावहः । कालसूत्रो महाभीमस्तथा यमलपर्वतौ
ਰੌਦ੍ਰ, ਵੈਤਰਨੀ, ਅਤੇ ਭਯਾਨਕ ਕੁੰਭੀਪਾਕ; ਅਤਿ ਭੀਮ ਕਾਲਸੂਤਰ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮਲੋਕ ਦੇ ਪਹਾੜ—ਇਹ ਸਭ (ਨਰਕ) ਹਨ।
Verse 27
क्रकचं तैलयन्त्रं च श्वानो गृध्राः सुदारुणाः । निरुच्छ्वासा महानादा भैरवो रौरवस्तथा
ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਕਚ (ਆਰਾ) ਅਤੇ ਤੈਲਯੰਤਰ (ਤੇਲ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ) ਵਰਗੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਗਿਦੜ/ਗਿਦ੍ਹ। ਉੱਥੇ ਸਾਹ ਰੁਕਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੱਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ—ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਰੌਰਵ ਵੀ।
Verse 28
एते घोरा याम्यलोके श्रूयन्ते द्विजसत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सोम्यास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਮ੍ਯ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
दानस्यास्य प्रभावेण यमराजप्रसादतः । नरकेऽहं न यास्यामि द्विज जन्मनि जन्मनि
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਸ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਤੱਕ।
Verse 30
यमहास्यस्य चाख्यानमिदं शृण्वन्ति ये नराः । तेऽपि पापविनिर्मुक्ता न पश्यन्ति यमालयम्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ‘ਯਮ ਦੇ ਹਾਸੇ’ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਦਾ ਆਲਯ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।