Adhyaya 91
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੰਡਾਦਿਤ੍ਯ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ-ਨਾਸ਼ਕ ਸੂਰਜ (ਭਾਸਕਰ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਜੇਯਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤਤਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਚੰਡਾਦਿਤ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯਾਤਰਾ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਆਤਮ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ, ਦੇਵ-ਮਨੁੱਖ-ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਘੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ। ਚੰਡਭਾਨੂ/ਚੰਡਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿੱਤ ਤੇ ਰੋਗ-ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थपरमपावनम् । चण्डादित्यं नृपश्रेष्ठ स्थापितं चण्डमुण्डयोः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਉਸ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਚੰਡਾਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਯ-ਦੇਵ ਦਾ ਧਾਮ) ਨੂੰ।
Verse 2
आस्तां पुरा महादैत्यौ चण्डमुण्डौ सुदारुणौ । नर्मदातीरमाश्रित्य चेरतुर्विपुलं तपः
ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ, ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 3
ध्यायन्तौ भास्करं देवं तमोनाशं जगत्त्रये । तुष्टस्तत्तपसा देवः सहस्रांशुरुवाच ह
ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ-ਨਾਸਕ ਦੇਵ ਭਾਸਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੀ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 4
साधु साध्विति तौ पार्थ नर्मदायाः शुभे तटे । वरं प्रार्थयतं वीरौ यथेष्टं चेतसेच्छितम्
‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ,’ ਹੇ ਪਾਰਥ! ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ‘ਵਰ ਮੰਗੋ—ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਇੱਛੇ।’
Verse 5
चण्डमुण्डावूचतुः । अजेयौ सर्वदेवानां भूयास्वावां समाहितौ । सर्वरोगैः परित्यक्तौ सर्वकालं दिवाकर
ਚੰਡ ਤੇ ਮੁੰਡ ਬੋਲੇ: ‘ਹੇ ਦਿਵਾਕਰ! ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਅਜੇਯ ਹੋਈਏ, ਧਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀਏ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਈਏ।’
Verse 6
एवमस्त्विति तौ प्राह भास्करो वारितस्करः । इत्युक्त्वान्तर्दधे भानुर्दैत्याभ्यां तत्र भास्करः
ਭਾਸਕਰ, ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਾਨੁ ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 7
स्थापितः परया भक्त्या तं गच्छेदात्मसिद्धये । गीर्वाणांश्च मनुष्यांश्च पित्ःंस्तत्रापि तर्पयेत्
ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ (ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।
Verse 8
स वसेद्भास्करे लोके विरिञ्चिदिवसं नृप । घृतेन बोधयेद्दीपं षष्ठ्यां स च नरेश्वर । मुच्यते सर्वपापैस्तु प्रतियाति पुरं रवेः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਜਿਤਨਾ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਜੇ ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਵੀ ਦੇ ਪੁਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
उत्पत्तिं चण्डभानोर्यः शृणोति भरतर्षभ । विजयी स सदा नूनमाधिव्याधिविवर्जितः
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਜੋ ਚੰਡਭਾਨੂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਦਾ ਵਿਜੇਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 91
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।