Adhyaya 90

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले वैष्णवं तीर्थमुत्तमम् । जलशायीति वै नाम विख्यातं वसुधातले

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵੈਸ਼ਨਵ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ "ਜਲਸ਼ਾਈ" (ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

Verse 2

दानवानां वधं कृत्वा सुप्तस्तत्र जनार्दनः । चक्रं प्रक्षालितं तत्र देवदेवेन चक्रिणा । सुदर्शनं च निष्पापं रेवाजलसमाश्रयात्

ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਾਰਦਨ ਉੱਥੇ ਸੌਂ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਧੋਤਾ; ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । चक्रतीर्थं समाचक्ष्व मुनिसंघैश्च वन्दितम् । विष्णोः प्रभावमतुलं रेवायाश्चैव यत्फलम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਚੱਕਰਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ विरक्तस्त्वं युधिष्ठिर । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं निर्मितं चक्रिणा स्वयम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ! ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੂੰ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਗੁਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ-ਗੁਹ੍ਯ ਹੈ, ਜੋ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 5

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । आसीत्पुरा महादैत्यस्तालमेघ इति श्रुतः

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਲਮੇਘ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 6

तेन देवा जिताः सर्वे हृतराज्या नराधिप । यज्ञभागान् स्वयं भुङ्क्ते अहं विष्णुर्न संशयः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਛੀਨ ਲਏ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਭੋਗਦਾ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’

Verse 7

धनदस्य हृतं चित्तं हृतः शक्रस्य वारणः । इन्द्राणीं वाञ्छते पापो हयरत्नं रवेरपि

ਉਸ ਨੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦਾ ਧਨ-ਹਿਰਦਾ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਹਾਥੀ ਵੀ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 8

तालमेघभयात्पार्थ रविरुद्राः सवासवाः । यमः स्कन्दो जलेशोऽग्निर्वायुर्देवो धनेश्वरः

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤਾਲਮੇਘ ਦੇ ਭੈ ਕਾਰਨ ਰਵਿ, ਰੁਦ੍ਰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਯਮ, ਸਕੰਦ, ਜਲੇਸ਼ ਵਰੁਣ, ਅਗਨਿ, ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਧਨੇਸ਼ ਕੁਬੇਰ—ਇਹ ਸਭ…

Verse 9

सवाक्पतिमहेशाश्च नष्टचित्ताः पितामहम् । गता देवा ब्रह्मलोकं तत्र दृष्ट्वा पितामहम्

ਵਾਕਪਤੀ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਸਮੇਤ, ਚਿੱਤ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 10

तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्वागीशप्रमुखाः सुराः । गुणत्रयविभागाय पश्चाद्भेदमुपेयुषे

ਵਾਗੀਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਦੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਪਿੱਛੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਭੇਦ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

दृष्ट्वा देवान्निरुत्साहान् विवर्णानवनीपते । प्रसादाभिमुखो देवः प्रत्युवाच दिवौकसः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਤੇ ਫਿੱਕੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । स्वागतं सुरसङ्घस्य कान्तिर्नष्टा पुरातनी । हिमक्लिष्टप्रभावेण ज्योतींषीव मुखानि वः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਦੇਵ-ਸੰਘ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਂਤੀ ਲੁਪਤ ਜਾਪਦੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖ ਹਿਮ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਮੰਦ ਪਏ ਦੀਵਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 13

प्रशमादर्चिषामेतदनुद्गीर्णं सुरायुधम् । वृत्रस्य हन्तुः कुलिशं कुण्ठितश्रीव लक्ष्यते

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਯੁਧਾਂ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦਹਕਦੀ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਵੀ ਮਾਨੋ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਕੁੰਠਿਤ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 14

किं चायमरिदुर्वारः पाणौ पाशः प्रचेतसः । मन्त्रेण हतवीर्यस्य फणिनो दैन्यमाश्रितः

ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਰਿਆ ਅਦੁੱਤੀ ਪਾਸਾ ਵੀ ਦਇਆਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਪਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਲਹੀਣ ਕੀਤਾ ਸੱਪ ਨਿਮਾਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 15

कुबेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवम् । अपविद्धगतो वायुर्भग्नशाख इव द्रुमः

ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਸ਼ੂਲ ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਜਯ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 16

यमोऽपि विलिखन्भूमिं दण्डेनास्तमितत्विषा । कुरुतेऽस्मिन्नमोघोऽपि निर्वाणालातलाघवम्

ਯਮ ਵੀ ਮੰਦ ਪਈ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਅਮੋਘ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਰੇ ਵਾਂਗ ਹਲਕਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

अमी च कथमादित्याः प्रतापक्षतिशीतलाः । चित्रन्यस्ता इव गताः प्रकामालोकनीयताम्

ਅਤੇ ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਕਿਵੇਂ ਠੰਢੇ ਪੈ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਾਪ-ਜ੍ਯੋਤਿ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਵੇਖਣ ਯੋਗ, ਪਰ ਜੀਵੰਤ ਤੇਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 18

तद्ब्रूत वत्साः किमितः प्रार्थयध्वं समागताः । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत निःसंशयं सुराः

ਇਸ ਲਈ ਦੱਸੋ, ਪਿਆਰੇ ਵਤਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਮੰਗਣ ਆਏ ਹੋ? ਹੇ ਦੇਵੋ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ।

Verse 19

मयि सृष्टिर्हि लोकानां रक्षा युष्मास्ववस्थिता । ततो मन्दानिलोद्भूतकमलाकरशोभिना

ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ—ਮੰਦ ਸਮੀਰ ਨਾਲ ਹਿਲੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਛਬੀ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ…

Verse 20

गुरुं नेत्रसहस्रेण प्रेरयामास वृत्रहा । स द्विनेत्रं हरेश्चक्षुः सहस्रनयनाधिकम्

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਤਦ ਹਰੀ ਦੀ ਦੋ-ਨੇਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ ਘੱਟ ਪਈ।

Verse 21

वाचस्पतिरुवाचेदं प्राञ्जलिर्जलजासनम् । युष्मद्वंशोद्भवस्तात तालमेघो महाबलः

ਵਾਚਸਪਤੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਤਾਲਮੇਘ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 22

उपतापयते देवान्धूमकेतुरिवोच्छ्रितः । तेन देवगणाः सर्वे दुःखिता दानवेन च

ਉਹ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਉੱਠ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾਨਵ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 23

तालमेघो दैत्यपतिः सर्वान्नो बाधते बली । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ताः शरणं नो विधे भव

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਲਮੇਘ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪੀੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ—ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਬਣੋ।

Verse 24

ततः प्रसन्नो भगवान् वेधास्तानब्रवीद्वचः

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵੇਧਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । तालमेघेन वो मध्ये बली तेन समः सुराः । विना माधवदेवेन साध्यो मे नैव दानवः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਤਾਲਮੇਘ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਬਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਮਾਧਵਦੇਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਦਾਨਵ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 26

ततः सुरगणाः सर्वे विरिञ्चिप्रमुखा नृप । क्षीरोदं प्रस्थिताः सर्वे दुःखितास्तेन वैरिणा

ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਰਿੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਵੈਰੀ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਖੀਰੋਦ (ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ) ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।

Verse 27

त्वरिताः प्रस्थिता देवाः केशवं द्रष्टुकाम्यया । क्षीरोदं सागरं गत्वास्तुवंस्ते जलशायिनम्

ਦੇਵਤਾ ਤੁਰੰਤ ਚੱਲ ਪਏ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ; ਖੀਰੋਦ ਸਾਗਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲ-ਸ਼ਾਇੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 28

देवा ऊचुः । जगदादिरनादिस्त्वं जगदन्तोऽप्यनन्तकः । जगन्मूर्तिरमूर्तिस्त्वं जय गीर्वाणपूजित

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈਂ, ਪਰ ਆਪ ਅਨਾਦਿ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਨੰਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਅਮੂਰਤ ਵੀ। ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਿਤ!”

Verse 29

जय क्षीरोदशयन जय लक्ष्म्या सदा वृत । जय दानवनाशाय जय देवकिनन्दन

ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਜੈ ਹੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹੋ। ਜੈ ਹੋ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ; ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਕੀ-ਨੰਦਨ।

Verse 30

जय शङ्खगदापाणे जय चक्रधर प्रभो । इति देवस्तुतिं श्रुत्वा प्रबुद्धो जलशाय्यथ

ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ; ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਸ্তুਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਲ-ਸ਼ਯਨ ਪ੍ਰਭੂ ਤਦ ਜਾਗ ਉਠੇ।

Verse 31

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । किमर्थं बोधितो ब्रह्मन् समर्थैर्वः सुरासुरैः

ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਬੋਲੇ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਸੀ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਭ—ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਆਏ ਹੋ?”

Verse 32

ब्रह्मोवाच । तालमेघभयात्कृष्ण सम्प्राप्तास्तव मन्दिरम् । न वध्यः कस्यचित्पापस्तालमेघो जनार्दन

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤਾਲਮੇਘ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਤਾਲਮੇਘ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।”

Verse 33

त्वमेव जहि तं दुष्टं मृत्युं यास्यति नान्यथा

“ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ; ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।”

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । स्वस्थानं गम्यतां देवाः स्वकीयां लभत प्रजाम् । दुष्टात्मानं हनिष्यामि तालमेघं महाबलम्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਲਮੇਘ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 35

स्थानं ब्रुवन्तु मे देवा वसेद्यत्र स दानवः

“ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 36

देवा ऊचुः । हिमाचलगुहायां स वसते दानवेश्वरः । चतुर्विंशतिसाहस्रैः कन्याभिः परिवारितः

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।”

Verse 37

तुरङ्गैः स्यन्दनैः कृष्ण संख्या तस्य न विद्यते । नटा नानाविधास्तत्र असंख्यातगुणा हरे

“ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਹਰੀ, ਉੱਥੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਟ ਹਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।”

Verse 38

द्विरदाः पर्वताकारा हयाश्च द्विरदोपमाः । महाबलो वसेत्तत्र गीर्वाणभयदायकः

“ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਭਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।”

Verse 39

श्रुत्वा देवो वचस्तेषां देवानामातुरात्मनाम् । अचिन्तयद्गरुत्मन्तं शत्रुसङ्घविनाशनम्

ਉਹ ਵਿਹਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗਰੁਤਮਾਨ ਗਰੁੜ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।

Verse 40

चक्रं करेण संगृह्य गदाचक्रधरः प्रभुः । शार्ङ्गं च मुशलं सीरं करैर्गृह्य जनार्दनः

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਧਾਰਿਆ; ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਮੁਸਲ ਅਤੇ ਸੀਰ (ਹਲ) ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਏ।

Verse 41

आरूढः पक्षिराजेन्द्रं वधार्थं दानवस्य च । दानवस्य पुरे पेतुरुत्पाता घोररूपिणः

ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਗਰੁੜੇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਤ ਵਰ੍ਹਨ ਲੱਗੇ।

Verse 42

गोमायुर्गृध्रमध्ये तु कपोतैः सममाविशत् । विना वातेन तस्यैव ध्वजदण्डः पपात ह

ਗਿਦ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਬੂਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਗੋਮਾਯੂ (ਗਿੱਦੜ) ਆ ਵੜਿਆ; ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਹਵਾ ਦੇ ਹੀ ਉਹੀ ਧਵਜਦੰਡ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 43

सर्पसूषकयोर्युद्धं तथा केसरिनागयोः । उन्मार्गाः सरितस्तत्रावहन्रक्तविमिश्रिताः । अकालतरुपुष्पाणि दृश्यन्ते स्म समन्ततः

ਉੱਥੇ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਨੇਵਲਿਆਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵੀ। ਨਦੀਆਂ ਉਲਟੇ ਰਾਹ ਵਹਿ ਕੇ ਲਹੂ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਬੇਮੌਸਮੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦਿੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 44

ततः प्राप्तो जगन्नाथो हिमवन्तं नगेश्वरम् । पाञ्चजन्यश्वसहसा पूरितः पुरसन्निधौ

ਤਦੋਂ ਜਗੰਨਾਥ ਹਿਮਵੰਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਸ਼ੰਖ ਅਚਾਨਕ ਪੂਰੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।

Verse 45

तेन शब्देन महता ह्यारूढो दानवेश्वरः । उवाच च तदा वाक्यं तालमेघो महाबलः

ਉਸ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਲਮੇਘ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 46

तालमेघ उवाच । कोऽयं मृत्युवशं प्राप्तो ह्यज्ञात्वा मम विक्रमम् । धुन्धुमाराज्ञया ह्याशु स्वसैन्यपरिवारितः

ਤਾਲਮੇਘ ਬੋਲੇ: “ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨ ਜਾਣ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ? ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ—ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਵੋ!”

Verse 47

बलादानय तं बद्ध्वा ममाग्रे बहुशालिनम्

ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜੋ, ਬੰਨ੍ਹੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਲਿਆਓ।

Verse 48

धुन्धुमार उवाच । आनयामि न सन्देहः सुरो यक्षोऽथ किन्नरः । स्यन्दनौघैः समायुक्तो गजवाजिभटैः सह

ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵ ਹੋਵੇ, ਯਕ੍ਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿੰਨਰ; ਰਥਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਆਵੇ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ।”

Verse 49

हृष्टस्ततो जगद्योनिः सुपर्णस्थो महाबलः । गृह्यतां गृह्यतामेष इत्युक्तास्तेन किंकराः

ਤਦ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ ਮਹਾਬਲੀ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪੁਕਾਰ ਉਠੇ—“ਫੜੋ ਇਸ ਨੂੰ! ਫੜੋ ਇਸ ਨੂੰ!”

Verse 50

चतुर्दिक्षु प्रधावन्त इतश्चेतश्च सर्वतः । सुपर्णेनाग्निरूपेण दग्धास्ते शलभा यथा

ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ। ਪਰ ਅਗਨਿ-ਰੂਪ ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

धुन्धुमारोऽपि कृष्णेन शरघातेन ताडितः । हतो वक्षःस्थले पापो मृतावस्थो रथोपरि

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਾਡਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਧਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਥ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 52

हाहाकारं ततः सर्वे दानवाश्चक्रुरातुराः । तालमेघस्ततः क्रुद्धो रथारूढो विनिर्गतः । ददृशे केशवं पार्थ शङ्खचक्रगदाधरम्

ਤਦ ਸਭ ਦਾਨਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਤਾਲਮੇਘ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ—ਹੇ ਪਾਰਥ—ਉਸ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 53

तालमेघ उवाच । अन्ये ते दानवाः कृष्ण ये हताः समरे त्वया । हिरण्यकशिपुप्रख्यानपुमांसो हि तेऽच्युत

ਤਾਲਮੇਘ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ।”

Verse 54

इत्युक्त्वा दानवः पार्थ वर्षयामास सायकैः । दानवस्य शरान्मुक्तान् छेदयामास केशवः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦਾਨਵ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਦਾਨਵ ਦੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਕੱਟ ਕੇ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 55

गरुत्मानवधीत्सैन्यमवध्यं यत्सुरासुरैः । कृष्णेन द्विगुणास्तस्य प्रेषिताः स्वशिलीमुखाः

ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਦੋਗੁਣੇ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡੇ।

Verse 56

द्विगुणं द्विगुणीकृत्य प्रेषयामास दानवः । तानप्यष्टगुणैः कृष्णश्छादयामास सायकैः

ਦਾਨਵ ਨੇ ਦੋਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਦੋਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ; ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢੱਕ ਲਿਆ।

Verse 57

ततः क्रुद्धेन दैत्येन ह्याग्नेयं बाणमुत्तमम्

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਅੱਗ ਦਾ ਉੱਤਮ ਆਗਨੇਯ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ।

Verse 58

वारुणं प्रेषयामास त्वाग्नेयं शमितं ततः । वारुणेनैव वायव्यं तालमेघो व्यसर्जयत्

ਉਸ ਨੇ ਵਾਰੁਣ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਆਗਨੇਯ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਤਾਲਮੇਘ ਨੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਵਾਰੁਣ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।

Verse 59

सार्पं चैव हृषीकेशो वायव्यस्य प्रशान्तये । नारसिंहं नृसिंहोऽपि प्रेषयामास पाण्डव

ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰਪ ਅਸਤ੍ਰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਨੇ ਵੀ ਨਾਰਸਿੰਹ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।

Verse 60

नारसिंहं ततो दृष्ट्वा तालमेघो महाबलः । उत्तीर्य स्यन्दनाच्छीघ्रं गृहीत्वा खड्गचर्मणी

ਨਾਰਸਿੰਹ ਬਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਲਮੇਘ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ।

Verse 61

कृष्ण त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गं सुदारुणम् । इत्युक्त्वा दानवः पार्थ आगतः केशवं प्रति

‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਭੇਜਾਂਗਾ!’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦਾਨਵ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

Verse 62

खड्गेनाताडयद्दैत्यो गदापाणिं जनार्दनम् । मण्डलाग्रं ततो गृह्य केशवो हृष्टमानसः

ਦੈਤ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਗਦਾਧਾਰੀ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰ (ਕਿਨਾਰੇ) ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 63

जघनोरःस्थले पार्थ तालमेघं महाहवे । जनार्दनस्तदा दैत्यं दैत्यो हरिमहन्मृधे

ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਦੈਤ ਤਾਲਮੇਘ ਨੂੰ ਕਮਰ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੈਤ ਨੇ ਵੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ।

Verse 64

जनार्दनस्ततः क्रुद्धस्तालमेघाय भारत । अमोघं चक्रमादाय मुक्तं तस्य च मूर्धनि

ਤਦ ਜਨਾਰਦਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਮੋਘ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਤਾਲਮੇਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 65

निपपात शिरस्तस्य पर्वताश्च चकम्पिरे । समुद्राः क्षुभिताः पार्थ नद्य उन्मार्गगामिनीः

ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

Verse 66

पुष्पवृष्टिं ततो देवा मुमुचुः केशवोपरि । अवध्यः सुरसङ्घानां सूदितः केशव त्वया

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। “ਜੋ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ ਸੀ, ਉਹ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਹਾਰਿਆ ਗਿਆ!”

Verse 67

स्वस्थाश्चैव ततो देवास्तालमेघे निपातिते । जनार्दनोऽपि कौन्तेय नर्मदातटमाश्रितः

ਤਾਲਮੇਘ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ।

Verse 68

क्षीरोदां नर्मदां मत्वा अनन्तभुजगोपरि । लक्ष्म्या समन्वितः कृष्णो निलीनश्चोत्तरे तटे

ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ, ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋਇਆ।

Verse 69

चक्रं विभीषणं मर्त्ये ज्वालामालासमन्वितम् । पतितं नर्मदातोये जलशायिसमीपतः

ਉਹ ਚੱਕਰ—ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ—ਜਲਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 70

निर्धूतकल्मषं जातं नर्मदातोययोगतः । तालमेघवधोत्पन्नं यत्पापं नृपनन्दन

ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਾਲਮੇਘ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਪਾਪ ਝਾੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 71

तत्स्रवं क्षालितं सद्यो नर्मदांभसि भारत । तदाप्रभृति लोकेऽस्मिञ्जलशायी महीपते

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਵ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਧੋਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਜਲਸ਼ਾਈ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 72

चक्रतीर्थं वदन्त्यन्ये केचित्कालाघनाशनम् । विख्यातं भारते वर्षे नर्मदायां महीपते

ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ’ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਘਣੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਰਮਦਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 73

तत्तीर्थस्य प्रभावोऽयं श्रूयतामवनीपते । यथाऽनन्तो हि नागानां देवानां च जनार्दनः

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ: ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ।

Verse 74

मासानां मार्गशीर्षोऽस्ति नदीनां नर्मदा यथा । मासि मार्गशिरे पार्थ ह्येकादश्यां सितेऽहनि

ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ—ਹੇ ਪਾਰਥ—ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ…

Verse 75

गत्वा यो मनुजो भक्त्या कामक्रोधविवर्जितः । वैष्णवीं भावनां कृत्वा जलेशं तु व्रजेत वै

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਾਵਨਾ ਧਾਰ ਕੇ ਜਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਛਿਤ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

एकभुक्तं च नक्तं च तथैवायाचितं नृप । उपवासं तथा दानं ब्राह्मणानां च भोजनम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਮਿਲੇ ਅੰਨ ਤੇ ਜੀਵੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਵਾਸ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 77

करोति च कुरुश्रेष्ठ न स याति यमालयम् । यमलोकभयाद्भीता ये लोकाः पाण्डुनन्दन

ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ, ਯਮਲੋਕ ਦੇ ਭਯ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ—

Verse 78

ते पश्यन्तु श्रियः कान्तं नागपर्यङ्कशायिनम् । गोपीजनसमावृत्तं योगनिद्रां समाश्रितम् । विश्वरूपं जगन्नाथं संसारभयनाशनम्

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ—ਜੋ ਨਾਗ-ਪਰਯੰਕ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ; ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਜਗੰਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ-ਭਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 79

स्नापयेत्परया भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । खण्डेन तोयमिश्रेण जगद्योनिं जनार्दनम्

ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਖੰਡ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 80

स्नाप्यमानं च पश्यन्ति ये लोका गतमत्सराः । ते यान्ति परमं लोकं सुरासुरनमस्कृतम्

ਜੋ ਲੋਕ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 81

घृतेन बोधयेद्दीपमथवा तैलपूरितम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा दैवस्याग्रे विमत्सराः

ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾਏ, ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੀਵਾ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਹੇ।

Verse 82

ये कथां वैष्णवीं भक्त्या शृण्वन्ति च नृपोत्तम । ब्रह्महत्यादिपापानि नश्यन्ते नात्र संशयः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 83

प्रदक्षिणन्ति ये मर्त्या जलशायिजगद्गुरुम् । प्रदक्षिणीकृता तैस्तु सप्तद्वीपा वसुंधरा

ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਜਲ-ਸ਼ਾਈ ਜਗਦਗੁਰੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 84

ततः प्रभाते विमले पित्ःन् संतर्पयेज्जलैः । श्राद्धं च ब्राह्मणैस्तत्र योग्यैः पाण्डव मानवाः

ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਜਲ-ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਂਡੁ-ਪੁੱਤਰ, ਉਥੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਵਾਏ।

Verse 85

स्वदारनिरतैः शान्तैः परदारविवर्जकैः । वेदाभ्यसनशीलैश्च स्वकर्मनिरतैः शुभैः

(ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ) ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਓ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮਿਕ ਪਤਨੀ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸੁਭਾਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸਤਪੁਰਖ ਹੋਣ।

Verse 86

नित्यं यजनशीलैश्च त्रिसन्ध्यापरिपालकैः । श्रद्धया कारयेच्छ्राद्धं यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨਾਲ ਜੋ ਨਿੱਤ ਯਜ੍ਞ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ; ਜੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਵਾਏ।

Verse 87

ते धन्या मानुषे लोके वन्द्या हि भुवि मानवाः । ये वसन्ति सदाकालं पादपद्माश्रया हरेः

ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਚਮੁਚ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ—ਜੋ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 88

जलशायं प्रपश्यन्ति प्रत्यक्षं सुरनायकम् । पक्षोपवासं पाराकं व्रतं चान्द्रायणं शुभम्

ਉਹ ਜਲ-ਸ਼ਾਯੀ ਦੇਵ, ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੱਖ-ਉਪਵਾਸ, ਪਾਰਾਕ ਵਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵ੍ਰਤ ਆਦਿ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 89

मासोपवासमुग्रं च षष्ठान्नं पञ्चमं व्रतम् । तत्र तीर्थे तु यः कुर्यात्सोऽक्षयां गतिमाप्नुयात्

ਮਾਸ ਭਰ ਦਾ ਕਠੋਰ ਉਪਵਾਸ, ‘ਛੱਠੇ ਦਿਨ ਅੰਨ’ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ‘ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ’ ਦਾ ਵਰਤ—ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

। अध्याय

ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 91

एतत्कथान्तरं पुण्यमृषेर्द्वैपायनात्पुरा । श्रुतं हि नैमिषे पुण्ये नारदाद्यैरनेकधा

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਕਥਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਾਰੰਬਾਰ ਸੁਣਿਆ।

Verse 92

इदं परममायुष्यं मङ्गल्यं कीर्तिवर्धनम् । विप्राणां श्रावयन्विद्वान्फलानन्त्यंसमश्नुते

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਰਮ ਆਯੁ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ-ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्तदक्षिणा ह्येता दातारं नाप्नुवन्ति च

ਗਾਂ, ਘਰ, ਸ਼ਯਨ (ਪਲੰਗ) ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਇਹ ਦਾਨ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੱਖਿਣਾ ਵਾਂਗ ਵੰਡ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਾਤਾ ਤੱਕ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।

Verse 94

एकमेतत्प्रदातव्यं न बहूनां युधिष्ठिर । सा च विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਇਹ ਦਾਨ ਇਕੋ ਹੀ (ਅਖੰਡ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਦਾਨ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

यथालाभा तु सर्वेषां चतुर्द्रोणा तु गौः स्मृता । द्रोणस्य वत्सकः कार्यो बहूनां वापि कामतः

ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਲਈ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਚਾਰ ਦ੍ਰੋਣ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਵੱਛੜਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ।

Verse 96

यस्मिन्देशे तु यन्मानं विषये वा विचारितम् । तेन मानेन तां कुर्वन्नक्षयं फलमश्नुते

ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਾਪ-ਮਿਆਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

सुखपूर्वं शुचौ भूमौ पुष्पधूपाक्षतैस्तथा । कर्णाभ्यां रत्ने दातव्ये दीपौ नेत्रद्वये तथा

ਸੁਖ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ, ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ (ਅਕਸ਼ਤ) ਨਾਲ, ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਦੋਨਾਂ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਰਤਨ, ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਦੀਵੇ ਵੀ।

Verse 98

श्रीखण्डमुरसि स्थाप्यं ताभ्यां चैव तु काञ्चनम् । ऊर्ध्वे मधु घृतं देयं कुर्यात्सर्षपरोमकम्

ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ (ਚੰਦਨ ਲੇਪ) ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮਧੁ ਅਤੇ ਘੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਰੋਮ (ਕੇਸ) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 99

कम्बले कम्बलं दद्याच्छ्रोण्यां मधु घृतं तथा । यवसं पायसं दद्याद्घृतं क्षौद्रसमन्वितम्

ਕੰਬਲ ਉੱਤੇ ਕੰਬਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਕਟਿ-ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਮਧੁ ਅਤੇ ਘੀ ਵੀ ਅਰਪੇ। ਯਵਾਸਾ (ਚਾਰਾ) ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਮਧੁ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਘੀ ਸਮੇਤ।

Verse 100

स्वर्णशृङ्गी रूप्यशिफारुक्मलाङ्गूलसंयुता । रत्नपृष्ठी तु दातव्या कांस्यपात्रावदोहिनी

ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸੁਵਰਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਣ, ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੂੰਛ ਸੁਵਰਨ-ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ; ਪਿੱਠ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।

Verse 101

यत्स्याद्बाल्यकृतं पापं यद्वा कृतमजानता । वाचा कृतं कर्मकृतं मनसा यद्विचिन्तितम्

ਜੋ ਪਾਪ ਬਾਲਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜਾਣਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਬਚਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ (ਇੱਥੇ) ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਣ-ਵ੍ਰਤ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 102

जले निष्ठीवितं चैव मुशलं वापि लङ्घितम् । वृषलीगमनं चैव गुरुदारनिषेवणम्

ਜਲ ਵਿੱਚ ਥੁੱਕਣਾ, ਮੁਸਲ (ਓਖਲੀ ਦਾ ਡੰਡਾ) ਲੰਘ ਜਾਣਾ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਕਰਨਾ—(ਇਹ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਵੀ) ਇੱਥੇ ਉਲੇਖਿਤ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 103

कन्याया गमनं चैव सुवर्णस्तेयमेव च । सुरापानं तथा चान्यत्तिलधेनुः पुनाति हि

ਕੁਆਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ, ਸੁਵਰਨ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜੇਹੇ ਪਾਪ ਵੀ—ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ‘ਤਿਲਧੇਨੁ’ (ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 104

अहोरात्रोपवासेन विधिवत्तां विसर्जयेत् । या सा यमपुरे घोरे नदी वैतरणी स्मृता

ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਤਿਲ-ਧੇਨੂ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਉਹੀ ਦਾਨ ਯਮਪੁਰੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 105

वालुकायोऽश्मस्थला च पच्यते यत्र दुष्कृती । अवीचिर्नरको यत्र यत्र यामलपर्वतौ

ਜਿੱਥੇ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਦੇ ਪੱਥਰਲੇ ਤਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ‘ਪਕਾਇਆ’ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅਵੀਚੀ ਨਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਯਾਮਲ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪਹਾੜ ਹਨ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਥਾਵਾਂ।

Verse 106

यत्र लोहमुखाः काका यत्र श्वानो भयंकराः । असिपत्त्रवनं चैव यत्र सा कूटशाल्मली

ਜਿੱਥੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਕਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਕੁੱਤੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਅਸਿਪੱਤਰਵਨ—ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਛਲਵਾਂ ਕੂਟਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਕੰਡੇਦਾਰ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 107

तान्सुखेन व्यतिक्रम्य धर्मराजालयं व्रजेत् । धर्मराजस्तु तं दृष्ट्वा सूनृतं वक्ति भारत

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।

Verse 108

विमानमुत्तमं योग्यं मणिरत्नविभूषितम् । अत्रारुह्य नरश्रेष्ठ प्रयाहि परमां गतिम्

“ਇਹ ਉੱਤਮ, ਯੋਗ ਵਿਮਾਨ ਹੈ, ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਇਸ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਹੇ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ।”

Verse 109

मा च चाटु भटे देहि मैव देहि पुरोहिते । मा च काणे विरूपे च न्यूनाङ्गे न च देवले

ਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਚਾਟੂਕਾਰ ਜਾਂ ਭਾਟੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇ; ਕੇਵਲ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇ। ਇਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅੰਗ-ਹੀਣ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਮੰਦਰ-ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਦੇਵਲ’ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇ।

Verse 110

अवेदविदुषे नैव ब्राह्मणे सर्वविक्रये । मित्रघ्ने च कृतघ्ने च मन्त्रहीने तथैव च

ਵੇਦ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾ ਦੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਲਾਭ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਤਰਘਾਤੀ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਹੀਣ—ਵੇਦਿਕ ਜਪ/ਕਰਮ ਲਈ ਅਯੋਗ—ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੇ।

Verse 111

वेदान्तगाय दातव्या श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । वेदान्तगसुते देया श्रोत्रिये गृहपालके

ਇਹ ਦਾਨ ਵੇਦਾਂਤ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵੇਦਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ। ਵੇਦਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਸਕੀਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪਾਲਕ ਹੋਵੇ।

Verse 112

सर्वाङ्गरुचिरे विप्रे सद्वृत्ते च प्रियंवदे । पूर्णिमायां तु माघस्य कार्त्तिक्यामथ भारत

ਸਰਵ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ।

Verse 113

वैशाख्यां मार्गशीर्ष्यां वाषाढ्यां चैत्र्यामथापि वा । अयने विषुवे चैव व्यतीपाते च सर्वदा

ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਾਖ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼, ਆਸ਼ਾਢ ਜਾਂ ਚੈਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਇਹ ਕਰਮ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਯਨ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਅਤੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ।

Verse 114

षडशीतिमुखे पुण्ये छायायां कुंजरस्य वा । एष ते कथितः कल्पस्तिलधेनोर्मयानघ

ਛਡਅਸੀਤੀ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂਹ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਤਿਲਧੇਨੂ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਇਹ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 115

व्रजन्ति वैष्णवं लोकं दत्त्वा पादं यमोपरि । प्राणत्यागात्परं लोकं वैष्णवं नात्र संशयः । भित्त्वाशु भास्करं यान्ति नात्र कार्या विचारणा

ਉਹ ਯਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਛੁੱਟਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 116

एतत्ते सर्वमाख्यातं चक्रतीर्थफलं नृप । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।