
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪੂਤਿਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਖ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੱਕ ਆਧਾਰ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ—ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਕਸ਼-ਸਥਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਣੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਰਤਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਘਾਵ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ‘ਨਿਰਵ੍ਰਣ’ (ਘਾਵ-ਰਹਿਤ) ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਪਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਭਗਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਮਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ—ਇਹ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਪੁਰਾਣਿਕ ਨੈਤਿਕ ਕਾਰਣ-ਕਾਰਜ ਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पूतिकेश्वरमुत्तमम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापक्षयंकरम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਰਵੋਤਮ ਪੂਤਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 2
स्थापितं जाम्बुवन्तेन लोकानां तु हितार्थिना । राजा प्रसेनजिन्नाम तस्यां वक्षस्थलान्मणौ
ਉਹ ਲਿੰਗ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਣੀ ਸੀ।
Verse 3
समुत्क्षिप्ते तु तेनैव सपूतिरभवद्व्रणः । तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा निर्व्रणः समजायत
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਖਾੜਿਆ, ਤਾਂ ਪੀਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘਾਅ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਘਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 4
तेन तत्स्थापितं लिङ्गं पूतिकेश्वरमुत्तमम् । यस्तत्र मनुजो भक्त्या स्नायाद्भरतसत्तम
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਤਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—
Verse 5
सर्वान्कामानवाप्नोति सम्पूज्य परमेश्वरम् । कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्यां सर्वकालं नराधिप । येऽर्चयन्ति सदा देवं ते न यान्ति यमालयम्
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਚੌਦਸ ਜਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
Verse 89
। अध्याय
ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।