Adhyaya 87
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ‘ਣਮੋਚਨ’ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਹਮ-ਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ‘ਣ’ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਾਅ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਧਕ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵ-ਣ, ਪਿਤ੍ਰ-ਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਣ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਪਾਪ ਸਮੇਤ, ਉੱਥੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕ ਕਾਰਣਤਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹ, ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਣ-ਤ੍ਰਯ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੁੱਲ ਚਮਕਦਾਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थं परमशोभनम् । स्थापितं मुनिसङ्घैर्यद्ब्रह्मवंशसमुद्भवैः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ! ਉਸ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਓ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੁਨੀ-ਸੰਘਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 2
ऋणमोचनमित्याख्यं रेवातटसमाश्रितम् । षण्मासं मनुजो भक्त्या तर्पयन् पितृदेवताः
ਉਹ ‘ਣਮੋਚਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।
Verse 3
देवैः पितृमनुष्यैश्च ऋणमात्मकृतं च यत् । मुच्यते तत्क्षणान्मर्त्यः स्नातो वै नर्मदाजले
ਦੇਵਾਂ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋ ਵੀ ਕਰਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਮਰਤਕ ਉਸੇ ਪਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
प्रत्यक्षं दुरितं तत्र दृश्यते फलरूपतः । तत्र तीर्थे तु यो राजन्नेकचित्तो जितेन्द्रियः
ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਆਪਣਾ ਫਲ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ-ਚਿੱਤ ਤੇ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ…
Verse 5
स्नात्वा दानं च वै दद्यादर्चयेद्गिरिजापतिम् । ऋणत्रयविनिर्मुक्तो नाके दीप्यति देववत्
ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Verse 87
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਸਮਾਪਤੀ-ਸੂਚਕ)।