Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੀਰਥ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਦੱਸੋ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ? ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ।

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰਦੁਖ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਦੁਰਲਭ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ—ਪਰਮ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਗੁਪਤ।

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ (ਦਕ੍ਸ਼), ਵਸਿਸ਼ਠ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਨਾਰਦ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ-ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਣਾਏ ਗਏ।

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤੋਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਜਨਮਿਆ। ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਪੰਜਾਹ ਧੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨੇ ਸਤਾਈ ਧੀਆਂ ਚੰਦਰਮਾ (ਸੋਮ) ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਵਿਧੂ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣੀ। ਬਾਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਖ਼ਸਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਥ ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਂਤੀ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੋਮ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। “ਹੇ ਪਦਮ-ਯੋਨੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵੇਦ-ਗਰਭ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਮਲਾਸਨ।”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਤੂੰ ਤੇਜਹੀਨ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

ਸੋਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਜਹੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੇਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸੌਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਲਭ ਹੈ—ਓਂਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਊਰਵਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਵੀ।

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

“ਉੱਥੇ ਜਾ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਜਿੱਥੇ ਰੇਵਾ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਤਟ (ਰੇਵਾਂਤਰ) ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਊਰਵਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ।”

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

ਸੋਮ ਲੱਕੜ ਦੇ ਠੁੱਠ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

ਸੋਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਮਾਪਤੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਜੈ ਸ਼ੰਭੂ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

ਜੈ ਸ਼ੰਕਰ, ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਜਗਦੀਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਵਾਸੁਕੀ-ਭੂਸ਼ਣ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਕਪਾਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

ਜੈ ਅੰਧਕ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜੈ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮੋ। ਜੈ ਨਿਸ਼ਕਲ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਪਕ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ; ਜੈ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਕਾਮ ਨੂੰ ਦਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

ਜੈ ਮੇਚਕ (ਗੂੜ੍ਹੇ) ਕਣਠ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ; ਜੈ ਸੁਖਮ, ਨਿਰੰਜਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੈ ਆਦਿ, ਪਰ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ; ਜੈ ਸ਼ੰਕਰ, ਹੇ ਈਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਿੰਕਰ ਮੰਨ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸੋਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਤਦ ਸ਼ਿਵਾ (ਉਮਾ) ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰ, ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਮੰਗ। ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਮਹਾਸੱਤਵ! ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

ਸੋਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਤੇਜ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ—ਸਚਮੁੱਚ ਤੂੰ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਬਣਿਆ ਹੈਂ।

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਇੰਦੂ/ਸੋਮ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਈ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ, ਸਭ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਲਈ ਤ੍ਰਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹੋ।

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਉਰਿਸੰਗਮ ਨਾਮਕ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

ਸ਼ੰਬਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਣਵ ਸੀ—ਜੋ ਪਾਪੀ ਲਾਭ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

ਫਿਰ ਉਹ ਨਿੱਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਕਣ੍ਵ) ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਵਿਜ, ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਕਣ੍ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕਣ੍ਵ ਤੇਜ-ਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਭਟਕਦਿਆਂ-ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਹ ਉਰੀਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

ਉਹ ਜੰਗਲ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਜੰਬੀਰ ਤੇ ਪਨਸ ਨਾਲ ਠਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਕਦੰਬ ਤੇ ਪਾਟਲਾ ਨਾਲ ਵਿਖਰਿਆ, ਬਿਲਵ ਤੇ ਨਾਰੰਗ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

ਉਹ ਚਿੰਚਣੀ (ਇਮਲੀ) ਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

ਉਹ ਥਾਂ ਚਿੱਤਰਲੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਹਿੰਸਕ ਸ਼ੰਬਰ-ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗਵਯਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਕਣ੍ਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਮ-ਤੀਰਥ ਤੇ, ਜੋ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪਿਆ—ਉਹ ਜਲ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

ਉਸ ਨੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਖਾਧੇ; ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਗ-ਵਧ ਤੋਂ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਕਲਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ—ਸੰਗਮ—ਵੱਲ ਗਿਆ। ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

ਅਬਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ!” ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ; ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਮਾਰੀ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ; ਲਾਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੰਦਾ ਫੜੇ ਹੋਏ।

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਉੱਥੇ ਹੈ—ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ।”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇਕੱਲੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਸੁਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਸੰਗਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆ ਕਣਵ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਸ ਪਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵੇਖੀ—ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁਕਮਲ ਦੇਹ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ।”

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਸਾ ਧਾਰੇ, ਹਿਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ—ਉਹ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ: “ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਤੱਕ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

ਕਣਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਉਹ ਹਿਰਣ-ਨੈਣੀ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸੋ।”

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਅੱਧ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ, ਉਹ ਬਾਗ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

ਤਦੋਂ ਕਣਵ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਕਣਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛ: ‘ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗੀ?’” ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੂਤ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

ਵ੍ਰਿੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੇਰਾ ਸਵਾਮੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹੀ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ; ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਦੰਡਧਾਰੀ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਹੈ।”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“ਮ੍ਰਿਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਦ੍ਵਿਜ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਰਾਜਾ—ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“ਅੱਧ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“ਜਾ—ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਨੌਕਰ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

ਭ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ! ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਲਈ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ।

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਮੈਂ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਸਾਮੀਪ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਰੰਤ ਅੱਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਇੰਧਨ ਲਿਆਓ।”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਭ੍ਰਿਤ੍ਯਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸੰਗਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ (ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ)।

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਕੇ (ਵ੍ਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ)।

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

ਉਹ ਕਣ੍ਵ ਰਾਜਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੀ ਦੇਵ, ਜਟਾਮੁਕੁਟ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਸਨਸਥ, ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ—“ਮੇਰੀ ਸੁਗਤੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ “ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ!” ਦੇ ਜੈਕਾਰ ਉਠੇ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ।

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

ਉਹ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਵਕ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾਧਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਨਸਥ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ।

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਜਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵೃಷਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ—ਅੱਠਮੀ ਜਾਂ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ…

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਨਾਲ ਸਪਤਮੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ…

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਗੋ-ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ਫਿਰ ਚੰਦਨ ਲਗਾ ਕੇ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

ਘਿਉ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾਏ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਗੀਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

ਉਹ ਐਸੇ ਹੋਣ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੋਣ, ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ—ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

ਜੋ ਕੇਵਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਦਾ ਵਿਕਰਮ (ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ) ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਭੂ (ਪੁਨਰਵਿਵਾਹਿਤ), ਵ੍ਰਿਸਲੀ (ਬਹਿਸਕਾਰਿਤ) ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਆ-ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸੇ ‘ਦ੍ਵਿਜ’ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਖ਼ਰਾਬ ਹਨ ਜਾਂ ਅਤਿਰਿਕਤ/ਵਿਕਾਰਤ ਅੰਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਅਪਰ ਦਾ ਭਾਣ, ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਹੀਂ।

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

ਵ੍ਰਤ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਐਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦ੍ਵਿਜ ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਰਗੇ ਹਨ—ਰੂਪ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰਥਕ ਫਲ ਨਹੀਂ।

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਛਟਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਦ੍ਵਿਜ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੇ ਰੂਈ ਵਰਗੇ ਹਨ: ਬਾਹਰੋਂ ਬਹੁਤ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਭਾਰਹੀਨ।

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

ਉਹ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜੋ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਮਤਸਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਹ ਉਧਾਰਕ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਮਹਾਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਪ੍ਰਲਯ) ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਅਗ੍ਰਜਨਮਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅੰਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯ (ਸੋਨਾ) ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਟੱਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਤ੍ਯ ਵਚਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ, ਜਵਾਨ, ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

ਭੇਟ ਲਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਅਗ੍ਰਜਨਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਘੋੜੇ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਲੇਪੇ ਹੋਣ।

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਰਗਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਣ। ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਕਹੋ: ‘ਭਾਸਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।’ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਕਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ; ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਭੀ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਤੇ ਭਗਤਿ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਚਾਹੇ ਚਿਤਕਬਰੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਜਾਂ ਧੂੰਏਂ-ਸਲੇਟੀ, ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀ।

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

ਜਾਂ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ, ਘੰਟੀਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ—ਚਾਂਦੀ ਮੜ੍ਹੇ ਖੁਰ, ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਲਾਲ ਗਾਂ ਸੁਭਾਗ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚਿਤਰੀ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਗਾਂ—ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹੀ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 85

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ—ਇਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵਿਆਤੀਪਾਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਵੇਲੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ‘ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ’ ਕਹੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਘੜੀਆਂ ਹਨ।

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ (ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ) ਫਿਰ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ।

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ‘ਜਲ’ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਪ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ; ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਚਾਹੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਸੌਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੈਵੀ—ਜੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

ਜੋ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਲਈ।

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ, ਮਦਿਰਾਪਾਨ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ, ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

ਜੋ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਗ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

ਜੋ ਗੱਲ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਛੱਡਣਾ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਚੰਦਰਮਾ) ਨੇ ਜੋ ਛੱਬੀ ਦੋਸ਼ ਕਮਾਏ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੀਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣਿਕ ਗਾਥਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਹੋਈ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਦਸ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੋਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

ਪਹਿਲਾ (ਪੁਣ੍ਯ-ਕਰਮ) ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਭ੍ਰਿਗੁਕੱਛ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮਦਾਇਕ, ਯਸ਼ਦਾਇਕ, ਆਯੁਸ਼ਦਾਇਕ, ਸਵਰਗਦਾਇਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਸ ਪਰਮ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।