
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਗਿਰਿਜਾਨਾਥ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਵਿਧੀ ਹੈ—ਜੋ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਕੁੰਡਿਕਾ/ਵਰਧਨੀ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਜਲ-ਪਾਤਰ ਅੰਨ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ्ञ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸੁਸੰਸਕਾਰਿਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਵਰੁਣਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਨਿਤ ਅੰਨਦਾਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज वरुणेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो वरुणो नृपसत्तम
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾ; ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਰੁਣ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 2
पिण्याकशाकपर्णैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः । आराध्य गिरिजानाथं ततः सिद्धिं परां गतः
ਪਿੰਨਿਆਕ, ਸਾਗ-ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਤਪ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾਨਾਥ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । पूजयेच्छङ्करं भक्त्या स याति परमां गतिम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
कुण्डिकां वर्धनीं वापि महद्वा जलभाजनम् । अन्नेन सहितं पार्थ तस्य पुण्यफलं शृणु
ਛੋਟੀ ਕੁੰਡਿਕਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਘੜਾ, ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਜਲ-ਭਾਂਡਾ—ਜੇ ਅੰਨ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸੁਣ।
Verse 5
यत्फलं लभते मर्त्यः सत्रे द्वादशवार्षिके । तत्फलं समवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮਰਤ੍ਯ ਜੋ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 6
सर्वेषामेव दानानामन्नदानं परं स्मृतम् । सद्यः प्रीतिकरं तोयमन्नं च नृपसत्तम
ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਲ ਅਤੇ ਅੰਨ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸੱਤਮ।
Verse 7
तत्रतीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । वरुणस्य पुरे वासो यावदाभूतसंप्लवम्
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਯਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜਗਤ-ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ।
Verse 8
पश्चात्पूर्णे ततः काले मर्त्यलोके प्रजायते । अन्नदानप्रदो नित्यं जीवेद्वर्षशतं नरः
ਜਦ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਨ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ ਉਹ ਨਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।
Verse 81
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਅਧ੍ਯਾਯ) — ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ।