Adhyaya 8

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਲ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਤੈਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 2

दिव्ये वर्षशते पूर्णे श्रान्तोऽहं नृपसत्तम । ध्यातुं समारभं देवं महदर्णवतारणम्

ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ; ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਕ ਹੈ।

Verse 3

ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਪੰਛੀ ਵੇਖਿਆ—ਬਗਲਾ, ਜੋ ਹਾਰ, ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਗੋ-ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਧਵਲ।

Verse 4

ततोऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । अस्मिन्महार्णवे घोरे कुतोऽयं पक्षिसंभवः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ—ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਛੀ ਕਿੱਥੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 5

तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते

ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਤਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਉਸ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਪੰਛੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਸ ਇਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਬਣੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?”

Verse 6

भ्रमसे दिव्ययोगात्मन्मोहयन्निव मां प्रभो । एतत्कथय मे सर्वं योऽसि सोऽसि नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗ ਦੇ ਆਤਮਾ! ਤੂੰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਂ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਹੈਂ, ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 7

सोऽब्रवीन्मां महादेवो ब्रह्माहं विष्णुरेव च । जगत्सर्वं मया वत्स संहृतं किं न बुध्यसे

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਤਸ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੈਂ ਹੀ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਹੈ; ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ?”

Verse 8

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਇਹ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀ/ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਛੰਦ ਨਹੀਂ)।

Verse 9

पक्षिरूपं समास्थाय अतोऽत्राहं समागतः । किमर्थमातुरो भूत्वा भ्रमसीत्थं महार्णवे

ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 10

शीघ्रं प्रविश मत्पक्षौ येन विश्रमसे द्विज । एवमुक्तस्ततस्तेन देवेनाहं नरेश्वर

“ਛੇਤੀ ਮੇਰੇ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਵਿਸਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇਂ।” ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਤਦ ਮੈਂ (ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਕੀਤਾ।

Verse 11

ततोऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तोऽर्णवमध्यगः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਦ ਵੀ ਮੈਂ ਅਥਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 12

ततः शृणोमि सहसा दिक्षु सर्वासु सुव्रत । किंचिन्नूपुरसंमिश्रमद्भुतं शब्दमुत्तमम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਦੀ ਛਣਛਣਾਹਟ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 13

तदार्णवजलं सर्वं संक्षिप्तं सहसाभवत् । किमेतदिति संचिन्त्य दिशः समवलोकयम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਲ ਅਚਾਨਕ ਸਿਮਟ ਗਿਆ। ‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ?’ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।

Verse 14

दश कन्यास्ततो दिक्षु आगताश्च महार्णवे । वस्त्रालंकारसहिता दिग्भ्यो नूपुरभूषिताः

ਫਿਰ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਸ ਕੁਆਰੀਆਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਉਹ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਅਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ—ਮਾਨੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੋਣ।

Verse 15

काचिच्चन्द्रसमाभासा काचिदादित्यसप्रभा । काचिदंजनपुञ्जाभा काचिद्रक्तोत्पलप्रभा

ਇੱਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ। ਇੱਕ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਜਿਹੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 16

नानारूपधरा सौम्या नानाभरणभूषिता । अर्घ्यपाद्यादिभिर्माल्यैर्बकमभ्यर्च्य सुव्रताः

ਉਹ ਸੁਕੋਮਲ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨਾਨਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਨਾਨਾ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ। ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਅਰਪਣਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਕ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

ततस्तं पर्वताकारं गुह्यं पक्षिणमव्ययम् । प्रविवेश महाघोरं पर्वतो ह्यर्णवं स्वराट्

ਫਿਰ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਗੁਹ੍ਯ, ਪਹਾੜ-ਸਰੂਪ ਪੰਛੀ ਉਸ ਮਹਾਘੋਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ‘ਪਹਾੜ’ ਨਾਮਕ ਉਹ ਸਰਾਟ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਪਿਆ।

Verse 18

योजनानां सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । त्रिंशद्योजनसाहस्रं यावद्भूमण्डलं त्विति

“ਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵੀ; ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ”—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

Verse 19

ततो भूमण्डलं दिव्यं पञ्चरत्नसमाकुलम् । दिव्यस्फटिकसोपानं रुक्मस्तंभमनोरमम्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਭੂ-ਮੰਡਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਸਫਟਿਕ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਸਤੰਭ ਸਨ।

Verse 20

योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम् । वापीकूपसमाकीर्णं प्रासादाट्टालकावृतम्

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣੀ; ਉਹ ਤਲਾਬਾਂ ਤੇ ਕੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ਅੱਟਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ।

Verse 21

कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम्

ਉਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧੁੱਜਾਂ ਤੇ ਝੰਡਾ-ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ।

Verse 22

तथान्यच्च पुरं रम्यं पताकोज्ज्वलवेदिकम् । शतयोजनविस्तीर्णं तावद्द्विगुणमायतम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਪਤਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਸੀ।

Verse 23

पुरमध्ये ततस्तस्मिन्नदी परमशोभना । महती पुण्यसलिला नानारत्नशिला तथा

ਫਿਰ ਉਸ ਨਗਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ ਸੀ—ਵੱਡੀ, ਪੁੰਨ-ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 24

तस्यास्तीरे मया दृष्टं तडित्सूर्यसमप्रभम् । इन्द्रनीलमहानीलैश्चितं रत्नैः समन्ततः

ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ; ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਇੰਦਰਨੀਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨੀਲ ਆਦਿ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 25

क्वचिद्वह्निसमाकारं क्वचिदिन्द्रायुधप्रभम् । क्वचिद्धूम्रं क्वचित्पीतं क्वचिद्रक्तं क्वचित्सितम्

ਕਿਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਸਮਾਨ ਚਮਕਦਾ; ਕਿਤੇ ਧੂੰਏਂ ਰੰਗ, ਕਿਤੇ ਪੀਲਾ, ਕਿਤੇ ਲਾਲ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਚਿੱਟਾ।

Verse 26

नानावर्णैः समायुक्तं लिङ्गमद्भुतदर्शनम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसाध्यैश्च समन्तात्परिवारितम्

ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸੀ, ਨਾਨਾ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 27

नन्दीश्वरगणाध्यक्षैश्चेन्द्रादित्यैश्च तद्वृतम् । पश्यामि लिङ्गमीशानं महालिङ्गं तमेव च

ਉਹ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧ੍ਯਕਸ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ—ਉਸ ਮਹਾਲਿੰਗ ਨੂੰ—ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।

Verse 28

परिवार्य ततस्तं तु प्रसुप्तान्देवदानवान् । निमीलिताक्षान्पश्यामि दिव्याभरणभूषितान्

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਜਿਹਾ ਪਿਆ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 29

ततस्ताः पद्मपत्राक्ष्यो नार्यः परमसंमताः । नद्यास्तस्या जले स्नात्वा दिव्यपुष्पैर्मनोरमैः

ਫਿਰ ਉਹ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਨਾਰੀਆਂ, ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੋਹਰ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਸ਼ਪ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 30

दत्त्वार्घपाद्यं विधिवल्लिंगस्य सह पक्षिणा । अर्चयन्तीर्वरारोहा दश ताः प्रमदोत्तमाः

ਫਿਰ ਉਹ ਦਸ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਮਦਾਵਾਂ—ਵਰਾਰੋਹਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ—ਪੰਛੀ ਸਮੇਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 31

ततस्त्वभ्यर्च्य तल्लिङ्गं तस्मिन्नेव पुरोत्तमे । सर्वा अदर्शनं जग्मुर्विद्युतोऽभ्रगणेष्विव

ਫਿਰ ਉਸੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰ-ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਭ੍ਯਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਈਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ।

Verse 32

न चासौ पक्षिराट्तस्मिन्न स्त्रियो न च देवताः । तदेवैकं स्थितं लिङ्गमर्चयन्विस्मयान्वितः

ਪਰ ਉਸ ਥਾਂ ਨਾ ਉਹ ਰਾਜ-ਪੰਛੀ ਸੀ, ਨਾ ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ; ਕੇਵਲ ਉਹ ਇਕੋ ਲਿੰਗ ਉੱਥੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 33

ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः

ਤਦ ਮੈਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ—‘ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।’ ਤਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 34

भासयन्त्यो जगत्सर्वं विद्युतोऽभ्रगणानिव । पद्मैर्हिरण्मयैर्दिव्यैरर्चयित्वा शुभाननाः

ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 35

विविशुस्तज्जलं क्षिप्रं समंताद्वरभूषणाः । तस्मिन्पुरवरे चान्ये तामेवाहं पुनःपुनः

ਉੱਤਮ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ। ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ-ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਸੇ ਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 36

पश्यामि ह्यमरां कन्यामर्चयन्तीं महेश्वरम् । ततोऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम्

ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਵਰਾਰੋਹਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਤੇਜਸਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 37

का त्वमस्मिन्पुरे देवि वससे शिवमर्चती । ताश्चागताः स्त्रियः सर्वाः क्व गतास्ते गणेश्वराः

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ? ਅਤੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?”

Verse 38

नमोऽस्तु ते महाभागे ब्रूहि पुण्ये महेश्वरि । तव प्रसादाद्विज्ञातुमेतदिच्छामि सुव्रते । दयां कृत्वा महादेवि कथयस्व ममानघे

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੰਨ੍ਯ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲ। ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦਇਆ ਕਰ ਅਤੇ ਹੇ ਅਨਘੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਥਨ ਕਰ।

Verse 39

श्र्युवाच । विस्मृताहं कथं विप्र दृष्ट्वा कल्पे पुरातने । मा तेऽभूत्स्मृतिविभ्रंशः सा चाहं कल्पवाहिनी

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ ਜੋ ਕਲਪੋਂ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 40

नर्मदा नाम विख्याता रुद्रदेहाद्विनिःसृता । यास्ताः कन्यास्त्वया दृष्टा ह्यर्चयन्त्यो महेश्वरम्

ਮੈਂ ਨਰਮਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 41

याभिस्त्विह समानीतः पक्षिराजसमन्विताः । दिशस्ता विद्धि सर्वेशाः सर्वास्त्वं मुनिसत्तम

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ, ਪੱਖਿਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ—ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਹਨ।

Verse 42

तिर्यक्पक्षिस्वरूपेण महायोगी महेश्वरः । एभिः शिवपुराद्विप्र आनीतः स महेश्वरः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਯੋਗੀ, ਤਿਰਯਕ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 43

सैष देवो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्व्यवस्थितः । अर्च्यते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रैः सुरासुरजगद्गुरुः

ਇਹੀ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਗੁਰੂ।

Verse 44

लयमायाति यस्माद्धि जगत्सर्वं चराचरम् । तेन लिङ्गमिति प्रोक्तं पुराणज्ञैर्महर्षिभिः

ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣ-ਵੇਤਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਲਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 45

तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम्

ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚਿਤ ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅੱਜ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 46

पुनर्दृश्या भविष्यन्ति सृजमानाः स्वयंभुवा । साहं लिङ्गार्चनपरा नर्मदा नाम नामतः

ਜਦੋਂ ਸਵਯੰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਉਹ ਮੁੜ ਦਿਸਣਗੇ। ਅਤੇ ਮੈਂ—ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ—ਨਾਮ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਕਹਾਂਦੀ ਹਾਂ।

Verse 47

कालं युगसहस्रस्य रुद्रस्य परिचारिका । अस्य प्रसादादमरस्तथा त्वं द्विजपुंगव

ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਅਮਰ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 48

सत्यार्जवदयायुक्तः सिद्धोऽसि त्वं शिवार्चनात् । एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत

ਸਤ੍ਯ, ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 49

ताः स्त्रियः स च देवेशो बकरूपो महेश्वरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवतीर्य महानदीम्

ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਬਗਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵੱਲ ਉਤਰ ਪਏ।

Verse 50

स्नात्वा समर्चय त्वं हि विधिना मन्त्रपूर्वकम् । ततोऽहं सहसा तस्मात्समुत्तीर्य जलाशयात्

“ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ) ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਜਲਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।”

Verse 51

न च पश्यामि तल्लिङ्गं न च तां निम्नगां नृप । तदैव लोकाः संजाताः क्षितिश्चैव सकानना

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾ ਮੈਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਉਹ ਨਦੀ। ਉਸੇ ਪਲ ਲੋਕ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ।”

Verse 52

ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । यथापूर्वमदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम्

“ਤਾਰਿਆਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਤਦ ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।”

Verse 53

एवं बके पुरा कल्पे मया दृष्टेयमव्यया । नर्मदा मर्त्यलोकस्य महापातकनाशिनी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਬਕੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਦੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 54

तस्माद्धर्मपरैर्विप्रैः क्षत्रशूद्रविशादिभिः । सदा सेव्या महाभागा धर्मवृद्ध्यर्थकारिभिः

ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ, ਵੈਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 55

येऽपि भक्तया सकृत्तोये नर्मदाया महेश्वरम् । स्नात्वा ते सर्वं पापं नाशयन्त्यसंशयम्

ਜੋ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।