
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦਤੀਰਥ ਅਤੇ ਨਾਰਦੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ੂਲਿਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀ, ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਗਮਨ, ਤ੍ਰਿਕਾਲ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਗ੍ਰਾਮ-ਮੂਰਛਨਾ ਆਦਿ ਸੰਗੀਤ-ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਰਦ ਦਾ ਤੀਰਥ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਦ ਸਰਵ-ਹਿਤ ਲਈ ਸ਼ੂਲਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਆਚਾਰ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੰਦ੍ਰੀਅ-ਨਿਗ੍ਰਹ, ਉਪਵਾਸ, ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ, ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਛਤਰੀ ਆਦਿ ਦਾਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਦਾਨ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ, ਦੀਪ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ। ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ/ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਮ (ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਵਾਲਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नरदेश्वरमुत्तमम् । तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਤੂੰ ਨਰਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ; ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । नारदेन मुनिश्रेष्ठ कस्मात्तीर्थं विनिर्मितम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि सत्तम
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ? ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸੋ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । परमेष्ठिसुतः पार्थ नारदो मुनिसत्तमः । रेवायाश्चोत्तरे कूले तपस्तेन पुरा कृतम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 4
नवनाडीनिरोधेन काष्ठावत्यां गतेन च । तोषितः पशुभर्ता वै नारदेन युधिष्ठिर
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਨਵ ਨਾਡੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਠਾਵਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਸ਼ੁਭਰਤਾ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 5
ईश्वर उवाच । तुष्टोऽहं तव विप्रेन्द्र योगिनाथ अयोनिज । वरं प्रार्थय मे वत्स यस्ते मनसि वर्तते
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਅਯੋਨਿਜ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ, ਜੋ ਵਰ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਮੰਗ।
Verse 6
नारद उवाच । त्वत्प्रसादेन मे शम्भो योगश्चैव प्रसिध्यतु । अचला ते भवेद्भक्तिः सर्वकालं ममैव तु
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਯੋਗ ਸਿਧ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਚਲ ਭਕਤੀ ਸਦਾ ਹਰ ਕਾਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਰਹੇ।
Verse 7
स्वेच्छाचारी भवे देव वेदवेदाङ्गपारगः । त्रिकालज्ञो जगन्नाथ गीतज्ञोऽहं सदा भवे
ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਭੈ ਵਿਚਰਾਂ; ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੋਵਾਂ। ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਵਾਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਹਾਂ।
Verse 8
दिने दिने यथा युद्धं देवदानवमानुषैः । पाताले मर्त्यलोके वा स्वर्गे वापि महेश्वर
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਯੁੱਧ ਉੱਠੇ—ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ—ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 9
पश्येयं त्वत्प्रसादेन भवन्तं पार्वतीं तथा । तीर्थं लोकेषु विख्यातं सर्वपापक्षयंकरम्
ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
Verse 10
ईश्वर उवाच । एवं नारद सर्वं तु भविष्यति न संशयः । चिन्तितं मत्प्रसादेन सिध्यते नात्र संशयः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾਰਦ—ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”
Verse 11
स्वेच्छाचारो भवेर्वत्स स्वर्गे पातालगोचरे । मर्त्ये वा भ्रम वै योगिन्न केनापि निवार्यसे
“ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਾਵੇਂਗਾ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਟਕ, ਹੇ ਯੋਗੀ—ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ।”
Verse 12
सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनाश्चैकविंशतिः । ताना एकोनपञ्चाशत्प्रसादान्मे तव ध्रुवम्
ਸੱਤ ਸੁਰ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਕੀ ਮੂਰਛਨਾਵਾਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨੰਜਾ ਤਾਨ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਣਗੇ।
Verse 13
मम प्रियंकरं दिव्यं नृत्यगीतं भविष्यति । कलिं च पश्यसे नित्यं देवदानवकिन्नरैः
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਦਿਵ੍ਯ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਕਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ—ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
Verse 14
त्वत्तीर्थं भूतले पुण्यं मत्प्रसादाद्भविष्यति । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो ह्यशेषज्ञानकोविदः । एकस्त्वमसि निःसङ्गो मत्प्रसादेन नारद
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਤੀਰਥ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈਂ, ਸਮੂਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 15
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो नारदस्तत्र शूलिनम् । स्थापयामास राजेन्द्र सर्वसत्त्वोपकारकम्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਥੇ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ।
Verse 16
पृथिव्यामुत्तमं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु । तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ यो गच्छेद्विजितेन्द्रियः
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨਾਰਦ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਕੋਈ ਜਿਤੇ ਹੋਏ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
Verse 17
मासि भाद्रपदे पार्थ कृष्णपक्षे चतुर्दशी । उपोष्य परया भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्
ਹੇ ਪૃਥਾ-ਪੁੱਤਰ, ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।
Verse 18
छत्रं तत्र प्रदातव्यं ब्राह्मणे शुभलक्षणे । शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां श्राद्धं प्रदापयेत् । ते यान्ति परमं लोकं पिण्डदानप्रभावतः
ਉਥੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਛਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 19
कपिला तत्र दातव्या पित्ःनुद्दिश्य भारत । इत्युच्चार्य द्विजे देया यान्तु ते परमां गतिम्
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਥੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਚਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ: ‘ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।’
Verse 20
अस्य श्राद्धस्य भावेन ब्राह्मणस्य प्रसादतः । नर्मदातोयभावेन न्यायार्जितधनस्य च । तेषां चैव प्रभावेन प्रेता यान्तु परां गतिम्
ਇਸ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਪ੍ਰੇਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
Verse 21
इत्युच्चार्य द्विजे देया दक्षिणा च स्वशक्तितः । हविष्यान्नं विशालाक्ष द्विजानां चैव दापयेत्
ਇਉਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਸ੍ਯਾਨ੍ਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਯਜ੍ਞ-ਭੋਜਨ) ਵੀ ਪਰੋਸਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 22
दीपं भक्त्या प्रदातव्यं नृत्यं गीतं च कारयेत् । अवाप्तं तेन वै सर्वं यः करोतीश्वरालये
ਦੀਵਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਗੀਤ ਵੀ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
स याति रुद्रसांनिध्यमिति रुद्रः स्वयं जगौ । विद्यादानेन चैकेन अक्षयां गतिमाप्नुयात्
“ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ”—ਇਉਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ ਦੇ ਇਕੋ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ, ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
धूर्वहास्तत्र दातव्या भूमिः सस्यवती नृप । चित्रभानुं शुभैर्मन्त्रैः प्रीणयेत्तत्र भक्तितः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਪਜਾਊ ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।
Verse 25
आज्येन सुप्रभूतेन होमद्रव्येण भारत । ये यजन्ति सदा भक्त्या त्रिकालं नृत्यमेव च
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੋ ਭਗਤ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਘੀ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧ ਹੋਮ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 26
तीर्थे नारदनामाख्ये रेवायाश्चोत्तरे तटे । चित्रभानुमुखा देवाः सर्वदेवमय ऋषिः
ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ‘ਨਾਰਦ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ।
Verse 27
ऋषिणा प्रीणिताः सर्वे तस्मात्प्रीत्यो हुताशनः । पूजिते हव्यवाहे तु दारिद्र्यं नैव जायते
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਵ੍ਯਵਾਹ ਅਗਨੀਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 28
धनेन विपुला प्रीतिर्जायते प्रतिजन्मनि । कुलीनाश्च सुवेषाश्च सर्वकालं धनेन तु
ਧਨ ਨਾਲ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਿਪੁਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਸੁਸਜ੍ਜਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
प्लवो नदीनां पतिरङ्गनानां राजा च सद्वृत्तरतः प्रजानाम् । धनं नराणामृतवस्तरूणां गतं गतं यौवनमानयन्ति
ਨਦੀਆਂ ਲਈ ਨੌਕਾ ਹੀ ਆਸਰਾ-ਪਤੀ ਹੈ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਪਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੌਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ—ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯੌਵਨ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 30
धनदत्वं धनेशेन तस्मिंस्तीर्थे ह्युपार्जितम् । यमेन च यमत्वं हि इन्द्रत्वं चैव वज्रिणा
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਧਨੇਸ਼ (ਕੁਬੇਰ) ਨੇ ਧਨਦਤਾ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਯਮ ਨੇ ਯਮਤਾ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 31
अन्यैरपि महीपालैः पार्थिवत्वमुपार्जितम् । नारदेश्वरमाहात्म्याद्ध्रुवो निश्चलतां गतः
ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਨਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਅਚਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 32
सर्वतीर्थवरं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु । पृथिव्यां सागरान्तायां रेवायाश्चोत्तरे तटे । तद्वरं सर्वतीर्थानां महापातकनाशनम्
ਸਾਗਰ-ਸੀਮਿਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਤੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਰਚਿਆ। ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ, ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 78
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।