
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ-ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਕਸ਼ਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਮ ਇਹ ਹੈ—ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਯ-ਸੰਯਮ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ‘ਏਕਾਕਸ਼ਰ’ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ। ਫਿਰ ਜਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਫਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਗਾਇਤਰੀ-ਜਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ। ਵੈਦਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੌਕਿਕ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੀਤਾ ਜਪ ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਨੂੰ। ਨਾਲ ਹੀ ਨੈਤਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ’ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਪ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਅਗਿਆਨ ਜਲਦੀ ਮਿਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਪ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਦਾਨ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भीमेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापक्षयंकरम् । सेवितं ऋषिसङ्घैश्च भीमव्रतधरैः शुभैः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਭੀਮ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਭਕਤ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।”
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सोपवासो जितेन्द्रियः । जपेदेकाक्षरं मन्त्रमूर्ध्वबाहुर्दिवाकरे
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—
Verse 3
तस्य जन्मार्जितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति । सप्तजन्मार्जितं पापं गायत्र्या नश्यते ध्रुवम्
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 4
दशभिर्जन्मभिर्जातं शतेन तु पुरा कृतम् । सहस्रेण त्रिजन्मोत्थं गायत्री हन्ति किल्बिषम्
ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਪਾਪ, ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਸੰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ ਵੀ।
Verse 5
वैदिकं लौकिकं वापि जाप्यं जप्तं नरेश्वर । तत्क्षणाद्दहते सर्वं तृणं तु ज्वलनो यथा
ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਜਪ ਵੈਦਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕਿਕ—ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਛਿਨ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕੇ ਤਿੰਨਕੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 6
न देवबलमाश्रित्य कदाचित्पापमाचरेत् । अज्ञानान्नश्यते क्षिप्रं नोत्तरं तु कदाचन
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ‘ਸ਼ਕਤੀ’ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 7
तत्र तीर्थे तु यो दानं शक्तिमाश्रित्य चाचरेत् । तदक्षय्यफलं सर्वं जायते पाण्डुनन्दन
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ।
Verse 77
। अध्याय
॥ ਅਧਿਆਇ ॥ (ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ/ਸਮਾਪਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ)।