Adhyaya 75
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਸ਼ੰਖਚੂੜ’ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ—ਇਹ ਕਾਰਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਗਤ ਲਈ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਦੁੱਧ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘੀ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ, ਦਧਿਭਕਤ ਆਦਿ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਵਨ ਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ—ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਤ/ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ-ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਫਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । शङ्खचूडस्य नाम्ना वै प्रसिद्धं भूमिमण्डले
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ‘ਸ਼ੰਖਚੂੜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 2
शङ्खचूडः स्वयं तत्र संस्थितः पाण्डुनन्दन । वैनतेयभयात्पार्थ सुखदनर्मदातटे
ਹੇ ਪਾਂਡੁ-ਨੰਦਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ! ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या शुचिर्भूत्वा समाहितः । स्नापयेच्छङ्खचूडं तु क्षीरक्षौद्रेण सर्पिषा
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਦੇਵ-ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 4
रात्रौ जागरणं कुर्याद्देवस्याग्रे नराधिप । दधिभक्तेन सम्पूज्य ब्राह्मणाञ्छंसितव्रतान् । गोप्रदाने द्विजेन्द्रोऽयं सर्वपापक्षयंकरः
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਦਹੀਂ-ਭਾਤ/ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਗੋਦਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तस्मिंस्तीर्थे तु यः पार्थ सर्पदष्टं प्रतर्पयेत् । स याति परमं लोकं शङ्करस्य वचो यथा
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।