
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸੰਵਾਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ; ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਤੀਰਥ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪੁੰਨ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ’ (ਸਵਰਗ-ਸੋਪਾਨ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਲੋਕਗੁਰੂ’ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਯਾਤਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ, ਅੰਤਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ, ਦੁੱਖ-ਨਿਵਾਰਣ, ਸ਼ੁਭ-ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਵਾਧਾ ਵਰਗੇ ਫਲ ਵੀ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੂਲ੍ਯ-ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਨ ਗੌਤਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ‘ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਵਚਨ ਵਜੋਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੈਵ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं मर्त्ये नाम्ना वै गौतमेश्वरम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
स्थापितं गौतमेनैव लोकानां हितकाम्यया । स्वर्गसोपानरूपं तु तीर्थं पुंसां युधिष्ठिर
ਉਹ ਤੀਰਥ ਗੌਤਮ ਨੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।
Verse 3
तत्र गच्छ परं भक्त्या यत्र देवो जगद्गुरुः । पातकस्य विनाशार्थं स्वर्गवासप्रदस्तथा
ਉਥੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਰਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਤਥਾ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।
Verse 4
सौभाग्यवर्द्धनं तीर्थं जयदं दुःखनाशनम् । पिण्डदानेन चैकेन कुलानामुद्धरेत्त्रयम्
ਇਹ ਤੀਰਥ ਸੌਭਾਗ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਜੈ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
यत्किंचिद्दीयते भक्त्या स्वल्पं वा यदि वा बहु । तत्सर्वं शतसाहस्रमाज्ञया गौतमस्य हि
ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ—ਉਹ ਸਭ ਗੌਤਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
तीर्थानां परमं तीर्थं स्वयं रुद्रेण भाषितम्
ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਤੀਰਥ—ਜੋ ਆਪ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।
Verse 74
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਯ) — ਅਧਿਆਇ ਸਿਰਲੇਖ।