Adhyaya 73

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं पार्थ गोपारेश्वरमुत्तमम् । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं पुण्यं भूमितले नृप

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਗੋਪਾਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ ਹੈ ਜੋ ਗਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । गोदेहान्निःसृतं कस्माल्लिङ्गं पापक्षयंकरम् । दक्षिणे नर्मदाकूले मणिनागसमीपतः । संक्षेपात्कथ्यतां विप्र गोपारेश्वरसम्भवम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਉਹ ਲਿੰਗ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ? ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਣਿਨਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਗੋਪਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामधेनुस्तपस्तत्र पुरा पार्थ चकार ह । ध्यायते परया भक्त्या देवदेवं महेश्वरम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

तुष्टस्तस्या जगन्नाथ कपिलाय महेश्वरः । निःसृतो देहमध्यात्तु अच्छेद्यः परमेश्वरः

ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤਨਾਥ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਪਿਲਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅਖੰਡ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕਾਸਿਤ ਹੋਏ।

Verse 5

तुष्टो देवि जगन्मातः कपिले परमेश्वरि । आराधनं कृतं यस्मात्तद्वदाशु शुभानने

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਜਗਤਮਾਤਾ, ਹੇ ਕਪਿਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲ—ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ।

Verse 6

सुरभ्युवाच । लोकानामुपकाराय सृष्टाहं परमेष्ठिना । लोककार्याणि सर्वाणि सिध्यन्ति मत्प्रसादतः

ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਰਚਿਆ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

लोकाः स्वर्गं प्रयास्यन्ति मत्प्रसादेन शङ्कर । तीर्थे त्वं भव मे शम्भो लोकानां हितकाम्यया

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹੋ।

Verse 8

तथेति भगवानुक्त्वा तीर्थे तत्रावसन्मुदा । तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातं वसुधातले । स्नानेनैकेन राजेन्द्र पापसङ्घं व्यपोहति

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥੇਸਤੁ,” ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

गोपारेश्वरगोदानं यस्तु भक्त्या च कारयेत् । योग्ये द्विजोत्तमे देया योग्या धेनुः सकाञ्चना

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੋਪਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਗੋ-ਦਾਨ’ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਯੋਗ ਦਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਯੋਗ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 10

सवत्सा तरुणी शुभ्रा बहुक्षीरा सवस्त्रका । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामष्टम्यां वा प्रदापयेत्

ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਫੈਦ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਕੱਪੜੇ ਸਮੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਜਾਂ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 11

सर्वेषु चैव मासेषु कार्त्तिके च विशेषतः । दापयेत्परया भक्त्या द्विजे स्वाध्यायतत्परे

ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਜੋ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ।

Verse 12

विधिना च प्रदद्याद्यो विधिना यस्तु गृह्णते । तावुभौ पुण्यकर्माणौ प्रेक्षकः पुण्यभाजनम्

ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ—ਦੋਵੇਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 13

पिण्डदानं प्रकुर्याद्यः प्रेतानां भक्तिसंयुतः । पिण्डेनैकेन राजेन्द्र प्रेता यान्ति परां गतिम्

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਇਕੋ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

भक्त्या प्रणामं रुद्रस्य ये कुर्वन्ति दिने दिने । तेषां पापं प्रलीयेत भिन्नपात्रे जलं यथा

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਇਉਂ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ।

Verse 15

तत्र तीर्थे तु यो राजन्वृषभं च समुत्सृजेत् । पितरश्चोद्धृतास्तेन शिवलोके महीयते

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਉਤਸਰਗ ਕਰਕੇ ਬਲਦ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਉੱਧਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । वृषोत्सर्गे कृते तात फलं यज्जायते नृणाम् । तत्सर्वं कथयस्वाशु प्रयत्नेन द्विजोत्तम

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वलक्षणसम्पूर्णे वृषे चैव तु यत्फलम् । तदहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्व धर्मनन्दन

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਮਨੰਦਨ।

Verse 18

कार्त्तिके चैव वैशाखे पूर्णिमायां नराधिप । रुद्रस्य सन्निधौ भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ—

Verse 19

वृषस्यैव समुत्सर्गं कारयेत्प्रीयतां हरः । सांनिध्ये कारयेत्पुत्र चतस्रो वत्सिकाः शुभाः

ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਛੱਡਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਂਨਿਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਰ ਸ਼ੁਭ ਵੱਛੀਆਂ (ਹੇਫ਼ਰ-ਬੱਛੜੀਆਂ) ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਣ।

Verse 20

दत्त्वा तु विप्रमुख्याय सर्वलक्षणसंयुताः । प्रीयतां च महादेवो ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः

ਫਿਰ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ—ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।

Verse 21

वृषभे रोमसंख्या या सर्वाङ्गेषु नराधिप । तावद्वर्षप्रमाणं तु शिवलोके महीयते

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ (ਰਾਜਨ), ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

शिवलोके वसित्वा तु यदा मर्त्येषु जायते । कुले महति सम्भूतिर्धनधान्यसमाकुले

ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 23

नीरोगो रूपवांश्चैव विद्याढ्यः सत्यवाक्शुचिः । गोपारेश्वरमाहात्म्यं मया ख्यातं युधिष्ठिर । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं नर्मदादक्षिणे तटे

ਉਹ ਨੀਰੋਗ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਂ ਗੋਪਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਲਿੰਗ ਜੋ ਗਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ।

Verse 73

। अध्याय

॥ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ॥