Adhyaya 67

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् । लुङ्केश्वरमिति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਤਾਤ, ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਲੁੰਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ।

Verse 2

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत

ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ।

Verse 3

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਜੋ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ‘ਕਾਲਪ੍ਰਿਸ਼ਠ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਣਿਆ ਗਿਆ।

Verse 4

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः । अधोमुखोऽपि संस्थित्वापिबद्धूममहर्निशम्

ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਲਟਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਧੂੰਆ ਹੀ ਪੀਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 5

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह । दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्

ਤਦਨੰਤ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੇਵ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 6

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः । प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो

“ਵੇਖੋ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਜਲਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ, ਹੇ ਵਿਭੋ!”

Verse 7

ईश्वर उवाच । यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ ਹਨ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਰੁਚਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 8

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते । व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮੂਰਖਾਂ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਬਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 9

देव्युवाच । भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते । लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਾਰਣ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਰੀ ਹਲਕੀ ਸਮਝੀ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਇਉਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे । पार्वत्या प्रेरितो देवो गतोऽसौ दानवं प्रति

“ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ।” ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦਾਨਵ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः । किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਧੂੰਆ ਕਿਉਂ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ, ਕਿਹੜੀ ਜਲਨ ਭਰੀ ਪੀੜ ਹੈ? ਦੱਸ—ਤੇਰਾ ਇੱਛਿਤ ਕਾਰਜ ਕੀ ਹੈ?

Verse 12

युवा त्वं दृश्यसेऽद्यापि वर्षविंशतिरेव च । तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत्

ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ—ਕੇਵਲ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ: ਤੇਰੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?

Verse 13

दानव उवाच । अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि । अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਚਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਖ਼ਸ਼, ਹੇ ਵਿਭੋ। ਹੋਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਨਾ ਵਿਘਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 14

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम

“ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਿਮਿੱਤ ਕੀਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।”

Verse 15

ईश्वर उवाच । याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टोऽहं तव सुव्रत । देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਮੰਗ ਲੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।” ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 16

किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् । एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः

“ਕੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਸਵਰਗ ਮੰਗਾਂ, ਜਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੰਗ ਲਵਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 17

दानव उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो । सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं बलं नास्तीति किंचन

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵੇਂਗਾ—ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਯੁੱਧਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਕੁਝ ਘੱਟ ਹੈ।”

Verse 18

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्

ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਾਂ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵ ਹੋਵੇ, ਦਾਨਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ—ਉਹ ਉਸੇ ਛਣ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਫਲਵੰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉੱਠ ਅਤੇ ਹੇ ਦਾਨਵ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ।

Verse 20

दानव उवाच । स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼! ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਠਹਿਰੋ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 21

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना

ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਸਕੰਦ, ਨਾ ਹਰਿ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 22

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्

ਆਪਦਾ ਨੂੰ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵೃಷ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: ਇਸ ਪਾਪੀ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਕ ਛਣ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕਰ।

Verse 23

करं प्रासारयद्दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् । लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि

ਦੈਤ ਨੇ ਹੱਥ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਕਿ ਦੇਵ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ। ਪਰ ਪੂੰਛ ਦੇ ਘਾਅ ਨਾਲ ਦੈਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 24

देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह । भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः

ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੋੜ ਕੇ।

Verse 25

गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः । द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ

ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨਾਲ ਲੜ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਬਲੀ, ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 26

प्रहारैर्वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् । पाणिभ्यां न स्पृशेद्यो वै वृषभस्य शिरस्तथा

ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਘਟਿਕਾ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਵੀ ਨਾ ਸਕਿਆ—ਐਸੀ ਸੀ ਉਸ ਬਲਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

Verse 27

हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा । उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः

ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਪੂੰਛ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਦੈਤ ਵੀ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 28

वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः । आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत्

ਵਾਯੂ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 29

आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् । आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह

“ਹੇ ਦੇਵ! ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਲਣਾ ਹੈ।” ਤਦ ਦੇਵ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 30

नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः

ਫਿਰ ਦੇਵ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਪਰ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਦਾਨਵ ਨੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।

Verse 31

इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा । यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः

ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਦਿਵੌਕਸ (ਸਵਰਗੀ) ਵੀ ਭੈ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ।

Verse 32

अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् । सर्वांल्लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः

ਉੱਥੇ ਵੀ, ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦਾਨਵ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਚਿਮੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਦੇਵ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 33

न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम्

ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਭੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇ। ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਯੁੱਧ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 34

हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः । धन्योऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम्

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ। “ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਧੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਚਮੁੱਚ ਸੁਜੀਵਿਤ ਹੈ!”

Verse 35

महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमोऽभवत् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः

ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ-ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਾਰਦ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 36

आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः । दृष्ट्वा देवोऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीदिदम्

ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਰਦ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 37

भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् । गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय

“ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕੀ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ।”

Verse 38

नारद उवाच । देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼—ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਪੱਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् । ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव

ਅਸੰਭਵ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹੀਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਸੋਚੀਏ। ਹੇ ਵਿਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਐਸੀ ਵਿਪੱਤਾ ਪੈਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 40

ईश्वर उवाच । गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः । विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਜਾ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਹਨ। ਦਾਨਵ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਵਿਦਿਤ ਹੈ।

Verse 41

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः । गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने

ਇਹ ਦਾਨਵ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ।

Verse 42

नारद उवाच । न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी । केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰ ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਕੇਸ਼ਵ ਤਾਂ ਖੀਰਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ ਕੇਸ਼ਵ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 43

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् । गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत्

ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਧੀ ਵੀ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਨਾ ਜਗਾਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਲੇਟੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਜਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 44

ईश्वर उवाच । यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੇ, ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਚੇਤ ਨਾ ਹੋਣ।

Verse 45

नारद उवाच । शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो । गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਰੰਤ ਜਾਓ; ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਹਨ।

Verse 46

ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ । जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः

ਤਦ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲ—ਭਿਆਨਕ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤੰਭ ਫੜੇ ਹੋਏ—ਉਥੇ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮੁੱਗਰ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ।

Verse 47

त्रयोऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः । न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम्

ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਮਹਾਕਾਇ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਸੱਤ ਤਾਲ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨਾ ਉੱਚਾ; ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਉਪਜੀ।

Verse 48

ततश्चानन्तरं विप्रोऽगच्छत्तं केशवं प्रति । सुप्तं क्षीरार्णवेऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम्

ਤਤਕਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼-ਪਰਯੰਕ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 49

लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् । अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम्

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 50

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वमविशङ्किता

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੁਜੀਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਵੋ।

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन

ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ। ‘ਨਾਰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ—ਉੱਠੋ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ!’

Verse 52

देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः । स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी

ਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਮ ਹರ್ಷ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ‘ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅੱਜ ਰਾਤ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ।’

Verse 53

नारद उवाच । अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् । कुशलं च न देवानां शीघ्रमुत्तिष्ठ गम्यताम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ; ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੋ, ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ।

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः । आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुमर्हसि

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਰੁਤ-ਗਣ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਦਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 55

नारद उवाच । दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् । रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਨੇ ਅਤਿ ਤੀਖਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

Verse 56

वरदानबलेनैव स देवं हन्तुमर्हति । ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवोऽमरैः सह

ਉਸ ਵਰ-ਦਾਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨਸੂਬਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਮਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 57

नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः । दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम्

ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਚਲ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਦੇਵ ਨੇ, ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 58

दृष्ट्वा देवं च रुद्रोऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः । नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः

ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ। ਅਤੇ ਮਧੂਸੂਦਨ ਨੇ ਜਗਨਨਾਥ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 59

विष्णुरुवाच । भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर । देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम्

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ - ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ।"

Verse 60

ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः

"ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਸਿਰ, ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

Verse 61

ईश्वर उवाच । नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੂਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਰੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।"

Verse 62

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत्

"ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ (ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ) ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ: ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਉਹ ਹੱਥ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹ ਸੁਆਹ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।"

Verse 63

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਅਮਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਹੈ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਰਚ।

Verse 64

विष्णुरुवाच । गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਣ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਉਪਾਯ ਰਚਾਂਗਾ।

Verse 65

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਮਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ। ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ—ਤੁਰੰਤ ਚਲੋ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ।

Verse 66

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती

ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਮਹਾਨਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ—ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਹ ਦਿਸੇ—ਪੂਰਬ ਵਹਿੰਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਉਪਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 67

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਪਾਠ)

Verse 68

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः । एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 69

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः । विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਜਾਓ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਅਮਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੁੰਕੇਸ਼ ਕੋਲ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹੀ ਵਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤਮ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 70

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः । ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।

Verse 71

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् । अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः

ਬਸੰਤ ਮਾਸ ਰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਉਪਵਨਾਂ ਤੇ ਵਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ—ਅਸ਼ੋਕ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ।

Verse 72

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः । श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा

ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ, ਕਪਿੱਥ, ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਚੰਪਕ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ; ਸ਼੍ਰੀਫਲ, ਤਾਲ ਦੇ ਖਜੂਰ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਤੇ ਉਦੁੰਬਰ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 73

अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः । नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम्

ਅਸ਼ਵਤ्थ ਆਦਿ ਦ੍ਰੁਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਨਿਨਾਦਿਤ ਸੀ।

Verse 74

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः

ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਵ੍ਰਿਖ਼—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ (ਬੜ) ਖੜਾ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਮਧੁਰ ਨਿਨਾਦਿਤ ਸੀ।

Verse 75

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे

ਉਸੇ ਪਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਨਿਆ-ਰੂਪ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 76

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः । दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः

ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸਨ—ਸੁਰੂਪਵਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ; ਸਭ ਦੀਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੀਵ੍ਯ ਆਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ।

Verse 77

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः । मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः

ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਪੁਰਖ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਚਾਹੇ ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਤੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ-ਮਾਣਿਕਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵੈਡੂਰਯ (ਲਹਸੁਨੀਆ) ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 78

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा

ਕਾਮ-ਉਤੇਜਕ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਹਿੰਡੋਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਤਦ ਮਹਾਨ ਕੁਆਰੀਆਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ, ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 79

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः

ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵੱਗੀ, ਸੁੰਦਰ ਵਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ। ਉਸ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੁਗੰਧ ਦਾਨਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਉਸ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਈ।

Verse 80

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया

ਫਿਰ ਉਸ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ‘ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ-ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਮੈਂ ਨਾ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ।’

Verse 81

वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् । गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः

ਵਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਉੱਠੀ। ਉਸ ਗਾਇਨ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 82

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਾਲ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 83

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਮੂਰਛਾ ਖਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 84

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਡੰਡਾ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਹੁਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

कन्योवाच । मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्

ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੁਲ-ਉੱਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਨਾ ਛੂਹੋ; ਮੈਂ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਕੁਆਰੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ—ਛੱਡੋ ਜਲਦੀ—ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕਾਂ।

Verse 86

दानव उवाच । अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਰਾਣੀ ਹੋਵੇਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 87

कन्योवाच । पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁਆਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 88

न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले । याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च

ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ—ਸਭ ਨੂੰ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

Verse 89

दानव उवाच । यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे । ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ।”

Verse 90

कन्योवाच । विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे । नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः

ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪੁਰਖ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜੀਬ ਰੀਤਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਲੰਪਟ, ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕੇ ਹੋਏ।”

Verse 91

परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह । जन्मनाशो भवेत्पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम

“ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਭੋਗ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਨਾ ਤੂੰ ਉਲੰਘਣਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ।”

Verse 92

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत्तथैव च । द्वितीयो न भवेद्भर्ता एकाकी चेह जन्मनि

“ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਹੋਵੇ, ਖੱਤਰੀਣੀ, ਵੈਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਕੱਲੇ ਇਕ ਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ।”

Verse 93

दानव उवाच । यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि । प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते

ਦਾਨਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਆਖੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਕਰਾ ਦੇ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ।”

Verse 94

कन्योवाच । जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह । अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि

ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਗੋਪ-ਕੰਨਿਆ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡਦੀ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੀਤ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।”

Verse 95

न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला । गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते

“ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ‘ਅਦਭੁਤ’ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਕੋਸ਼, ਨਾ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਤਰਾਜੂ। ਗੋਪ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਜੋਂ)।”

Verse 96

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः । तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा

“ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ; ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਦੀ ਢੇਰੀ ਸੜ ਜਾਵੇ।”

Verse 97

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता । हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः

“ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਦੇਵ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਮਿਟ ਗਿਆ।”

Verse 98

क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते । य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च

ਜਦੋਂ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਦੇ ਇਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ…

Verse 99

स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा । एतस्मात्कारणाद्राजंल्लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम्

ਉਹ ਸਦਾ ਜੇਤੂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ‘ਲਿੰਗੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 100

लीनं च पातकं यस्मात्स्नानमात्रेण नश्यति । त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च

ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀ, ਲਹੂ, ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ।

Verse 101

मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् । लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः

ਮੱਜਾ ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਪਾਪ—ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ—ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦੋਂ ਲੁੰਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 102

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा । विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी

ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਮੁੱਠ-ਮਾਤ੍ਰਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ (ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 103

उपोष्य यो नरो भक्त्या पित्ःणां पाण्डुनन्दन । उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः

ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ! ਜੋ ਨਰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਾਮਹ—even ਨਰਕਗਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ—ਉੱਧਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 104

काकिणीं चैव यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਕ ਕਾਕਿਣੀ ਮਾਤ੍ਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ—ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਸਮੇਤ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् । स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम्

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਗੱਲ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ; ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਸਪਰਸ਼-ਲਿੰਗ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 106

स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ—ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪੁੰਨ ਸਮੇਤ—ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 107

एतस्मात्कारणाद्राजंल्लोकपालाश्च रक्षकाः । दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा

ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੁਰਗਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਸ਼ੁਭ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 108

धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च । रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः

ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 109

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः । लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪੁੱਤਰਤਾ ਤੇ ਭਰਾਤ੍ਰਤਾ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।