Adhyaya 66
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਅਦੁੱਤੀ ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੋ। ਉੱਥੇ ਦਰਿਆ-ਕੰਢੇ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ; ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਜੋ ਉਮਾ ਨੂੰ ਅਰਧਾਂਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਤ੍ਰ-ਗੋਚਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਂਝ, ਸੰਤਾਨ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ-ਨਿਪੁਣ ਆਚਾਰਯ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਨਾਲ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕਰਵਾਏ; ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਲਈ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਧਾਰੀ ਜਾਵੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मातृतीर्थमनुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं नर्मदादक्षिणे तटे
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਅਨੁੱਤਮ ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 2
मातरस्तत्र राजेन्द्र संजाता नर्मदातटे । उमार्धनारिर्देवेशो व्यालयज्ञोपवीतधृक्
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਧ ਅੰਗ ਉਮਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
उवाच योगिनीवृन्दं कष्टंकष्टमहो हर । अजेयाः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादान्महेश्वर
ਉਸ ਨੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹਾਏ ਹਾਏ, ਹੇ ਹਰ! ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਯ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।”
Verse 4
तीर्थमत्र विधानेन प्रख्यातं वसुधातले । एवं भवतु योगिन्य इत्युक्त्वान्तरधाच्छिवः
“ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਯੋਗਿਨੀਓ,” ਸ਼ਿਵ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 5
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या नवम्यां नियतः शुचिः । उपोष्य परया भक्त्या पूजयेन्मातृगोचरम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਨਵਮੀ ਨੂੰ, ਨਿਯਮਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪੂਜੇ,
Verse 6
तस्य स्युर्मातरः प्रीताः प्रीतोऽयं वृषवाहनः । वन्ध्याया मृतवत्साया अपुत्राया युधिष्ठिर
ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਬਾਂਝ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਈ, ਮਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਲਈ, ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਲਈ—
Verse 7
स्नापनं चारभेत्तत्र मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः । सहिरण्येन कुम्भेन पञ्चरत्नफलान्वितः
ਉੱਥੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨਾਪਨ-ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਕਰੇ; ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਕਲਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ‘ਫਲ’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।
Verse 8
स्नापयेत्पुत्रकामायाः कांस्यपात्रेण देशिकः । पुत्रं सा लभते नारी वीर्यवन्तं गुणान्वितम्
ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਈ ਆਚਾਰਯ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕਰਾਵੇ; ਉਹ ਨਾਰੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
यो यं काममभिध्यायेत्ततः स लभते नृप । मातृतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਏ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਤ੍ਰਿਤੀਰਥ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 66
। अध्याय
ਅਧਿਆਇ—ਇਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ।