Adhyaya 65
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ‘ਆਨੰਦೇಶਵਰ’ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸਮੇਤ ਭੈਰਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨਰਮਦਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਆਦਿ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਆਨੰਦೇಶਵਰ’ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਪ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਅਸ਼ਟਮੀ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭ੍ਯੰਗ/ਅਨੁਲੇਪਨ, ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੋ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਦਾਨ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਅਤੇ ਇੰਗੁਡ, ਬਦਰ, ਬਿਲਵ, ਅਕਸ਼ਤ ਤੇ ਜਲ ਆਦਿ ਸਾਦੇ ਅਰਪਣਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਰਘ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੱਸ ਕੇ ਧਰਮਕਰਮ ਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र आनन्देश्वरमुत्तमम् । तत्तीर्थं कथयिष्यामि सर्वपापक्षयंकरम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉੱਤਮ ਆਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੋ। ਮੈਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । आनन्दश्चैव संजातो रुद्रस्य द्विजसत्तम । कथ्यतां मे च तत्सर्वं संक्षेपात्सह बान्धवैः
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਬਾਨ੍ਹਧਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ आनन्देश्वरमुत्तमम् । दानवानां वधं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਆਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ (ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ)।
Verse 4
पूजितो दैवतैः सर्वैः किन्नरैर्यक्षपन्नगैः । आनन्दसंयुतो देवो ननर्त वृषवाहनः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਦੇਵ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਵਾਹਨ—ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 5
भैरवं रूपमास्थाय गौर्या चार्द्धाङ्गसंस्थितः । भूतवेतालकङ्कालैर्भैरवैर्भैरवो वृतः
ਭੈਰਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਗੌਰੀ ਅਰਧਾਂਗ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਭੈਰਵ ਭੂਤਾਂ, ਵੇਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲ-ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਭੈਰਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 6
ननर्त नर्मदातीरे दक्षिणे पाण्डुनन्दन । तुष्टैर्मरुद्गणैः सर्वैः स्थापितः कमलासनः
ਹੇ ਪਾਂਡੁ-ਨੰਦਨ, ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨੱਚਿਆ। ਸਭ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 7
तदाप्रभृति तत्तीर्थमानन्देश्वरमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां नराधिप
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਆਨੰਦೇಶਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅੱਠਮੀ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ (ਉੱਥੇ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।
Verse 8
विधिवच्चार्चयेद्देवं सुगन्धेन विलेपयेत् । ब्राह्मणान्पूजयेत्तत्र यथाशक्त्या युधिष्ठिर
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ/ਲੇਪਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।
Verse 9
गोदानं तत्र कर्तव्यं वस्त्रदानं शुभावहम् । वसन्तस्य त्रयोदश्यां श्राद्धं तत्रैव कारयेत्
ਉੱਥੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਦਾਨ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 10
इङ्गुदैर्बदरैर्बिल्वैरक्षतैश्च जलेन वा । प्रेतानां कारयेच्छ्राद्धमानन्देश्वर उत्तमे
ਉੱਤਮ ਆਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਇੰਗੁਦ ਫਲਾਂ, ਬਦਰ (ਬੇਰ), ਬਿਲਵ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ—ਅਥਵਾ ਕੇਵਲ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ—ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 11
आनन्दिता भवेयुस्ते यावदाभूतसम्प्लवम् । सन्ततेर्वै न विच्छेदः सप्तजन्मसु जायते । आनन्दो हि भवत्तेषां प्रतिजन्मनि भारत
ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਸੰਪਲਵ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਲਯ) ਤੱਕ ਆਨੰਦਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 65
। अध्याय
ਇਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।