Adhyaya 63
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 63

Adhyaya 63

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਗਸਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਣਮੁਖ (ਸਕੰਦ) ਨੇ ਉੱਥੇ ਘਣੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਰਮਦਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਅ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ। ਗਿਰਿਜਾਨਾਥ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਗਾਇਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਰਵ-ਤੀਰਥਮਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁੰਨਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कुमारेश्वरमुत्तमम् । प्रसिद्धं सर्वतीर्थानामगस्त्येश्वरसन्निधौ

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਅਗਸਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 2

षण्मुखेन पुरा तात सर्वपातकनाशनम् । आराध्य परया भक्त्या सिद्धिः प्राप्ता नराधिप

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਰਵ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 3

देवसैन्याधिपो जातः सर्वशत्रुनिबर्हणः । उग्रतेजा महात्मासौ संजातस्तीर्थसेवनात्

ਉਹ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਿਆ, ਸਭ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ। ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 4

तदाप्रभृति तत्तीर्थं संजातंनर्मदातटे । तत्र तीर्थे तु यो गत्वा एकचित्तो जितेन्द्रियः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ…

Verse 5

कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामष्टम्यां च विशेषतः । स्नापयेद्गिरिजानाथं दधिदुग्धेन सर्पिषा

ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ, ਗਿਰਿਜਾਨਾਥ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

गीतं तत्र प्रकर्तव्यं पिण्डदानं यथाविधि । ब्राह्मणैः श्रोत्रियैः पार्थ षट्कर्मनिरतैः शुभैः

ਉੱਥੇ ਭਜਨ-ਗੀਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ—ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ।

Verse 7

यत्किंचिद्दीयते तत्र अक्षयं पाण्डुनन्दन । सर्वतीर्थमयं तीर्थ निर्मितं शिखिना नृप

ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਸ਼ਿਖਿਨ (ਕੁਮਾਰ/ਸਕੰਦ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 8

एतत्ते सर्वमाख्यातं कुमारेश्वरजं फलम् । कुमारदर्शनात्पुण्यं प्राप्यते पाण्डुनन्दन

ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਫਲ। ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ, ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

मृतः स्वर्गमवाप्नोति सत्यमीश्वरभाषितम्

ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ/ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 63

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਅਧਿਆਯ ਸਮਾਪਤੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ)।