Adhyaya 62

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोडीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉੱਤਮ ਕਰੋਡੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਜਿੱਥੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

Verse 2

इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरम्

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਜਯ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ (ਦਾਨਵਾਂ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 3

क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦੇਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ (ਅਗਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ)।

Verse 4

निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਬੰਧੁਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਥਾਂ ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 5

इन्द्रेण सहिताः सर्वेऽपूजयंल्लोकसिद्धये । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम्

ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਲਈ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 6

दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोडीति महीतले

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉੱਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਉੱਤਮ ਕਰੋੜੀ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਕਰੋੜੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

विख्यातं तु तदा लोके पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च भक्तितः । उपोष्य शूलिनश्चाग्रे रात्रौ कुर्वीत जागरम्

ਤਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ। ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੂਲਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 8

सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत्त्रिदशेश्वरम्

ਸਤਕਥਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਆਵੇ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼ਵਰ (ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 9

पञ्चामृतेन संस्नाप्य श्रीखण्डेन च गुण्ठयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च पूजयेत्तु प्रयत्नतः

ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ (ਚੰਦਨ) ਦਾ ਲੇਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕੋਮਲ ਪੱਲਵਾਂ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 10

बहुरूपं जपन्मन्त्रं दक्षिणाशां व्यवस्थितः । यथोक्तेन विधानेन नाभिमात्रे जले क्षिपेत्

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਏ, ਬਹੁੁਰੂਪ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ (ਅਰਪਣ) ਛੱਡੇ।

Verse 11

तिलाञ्जलिं तु प्रेताय दक्षिणाशामुपस्थितः । श्राद्धं तत्रैव विप्राय कारयेद्विजितेन्द्रियः

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਤਿਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਅੰਜਲੀ ਭਰ ਕੇ ਅਰਪੇ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਵਾਏ।

Verse 12

विषमैरग्रजातैश्च वेदाभ्यसनतत्परैः । गोहिरण्येन सम्पूज्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा

ਅਤੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ—ਅਗ੍ਰਜਾਤ, ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਨੂੰ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਤਦੋਂ ਪਾਨ-ਤੰਬੂਲ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 13

भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान्पाण्डुनन्दन । भवेत्कोटिगुणं तस्य नात्र कार्या विचारणा

ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਪਾਦੁਕਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 14

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजेद्देहं विधानतः । तस्य भवति यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਸੁਣੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

यावदस्थीनि तिष्ठन्ति मर्त्यस्य नर्मदाजले । तावद्वसति धर्मात्मा शिवलोके सुदुर्लभे

ਜਦ ਤੱਕ ਮਰਤਿਆ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੁਰਲਭ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 16

ततः कालाच्च्युतस्तस्मादिह मानुषतां गतः । कोटिधनपतिः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः

ਫਿਰ ਜਦ ਉੱਥੇ ਦਾ ਨਿਯਤ ਕਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਪਾਰ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ।

Verse 17

सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी बीजपुत्रकः । विख्यातो वसुधापृष्ठे दीर्घायुर्मानवो भवेत्

ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਪੁੱਤਰ-ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦੀਰਘਾਯੂ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 18

पुनः स्मरति तत्तीर्थं तत्र गत्वा नृपोत्तम । करोडेश्वरमभ्यर्च्य प्राप्नोति परमां गतिम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜਦ ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰੋਡੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः

ਇੰਦ੍ਰ, ਚੰਦਰ, ਯਮ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ, ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ—ਇਉਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੂਜ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 20

रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः

ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ (ਮੰਦਰ) ਬਣਵਾਏ—

Verse 21

तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः

ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਧਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਨਾਲ, ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੁਆਰਾ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਕੇ।

Verse 22

ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼੍ਯ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ—ਜੋ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਣ—ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸ਼ੰਕਰ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਜਨਿਤ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਵੀ।

Verse 62

। अध्याय

॥ ਅਧਿਆਇ ॥ (ਅਧਿਆਇ-ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ)।