Adhyaya 61
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤਿ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਸ਼ਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਨੇ ਇੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤੀ ਤੀਬਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਉਮਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਤਾ, ਰਾਜ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜੈ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਅਗੇ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਕਾਰਤਿਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਮੋਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਪਨੇ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਕਿਨੀ ਆਦਿ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ-ਕਾਮੀ ਭਗਤ ਲਈ ਦਾਨ-ਵਿਧਾਨ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੋਦਾਨ (ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਵਾਹਨ-ਪਸ਼ੂ) ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਣਾ; ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਕੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं पुण्यं नर्मदादक्षिणे तटे । शक्रतीर्थं सुविख्यातमशेषाघविनाशनम्
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਸ਼ਕ੍ਰਤੀਰਥ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 2
पुरा शक्रेण तत्रैव तपो वै दुरतिक्रमम् । प्रारब्धं परया भक्त्या देवं प्रति महेश्वरम्
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਵੱਲ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 3
ततः संतोषितो देव उमापतिर्नराधिप । देवेन्द्रत्वं वरं राज्यं दानवानां वधं ददौ
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਮਾਪਤੀ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਪਦ ਦਾ ਵਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸੱਤਾ, ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
Verse 4
लब्धं शक्रेण नृपते नर्मदातीर्थभावतः । ततः पुण्यतमं तीर्थं संजातं वसुधातले
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ! ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਨਰਮਦਾ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 5
कार्त्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे त्रयोदशीम् । उपोष्य वै नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
दुःस्वप्नसम्भवैः पापैर्दुर्निमित्तसमुद्भवैः । ग्रहशाकिनिसम्भूतैर्मुच्यते पाण्डुनन्दन
ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ, ਦੁੱਸੁਪਨਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪਾਪਾਂ, ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
शक्रेश्वरं नृपश्रेष्ठ ये प्रपश्यन्ति भक्तितः । तेषां जन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 8
अगम्यागमने चैव अवाह्ये चैव वाहिते । स्वामिमित्रविघाते यन्नश्यते नात्र संशयः
ਜਿਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਅਗਮ੍ਯ ਹੈ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਾਹਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਢੋਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 9
गोप्रदानं प्रकर्तव्यं शुभं ब्राह्मणपुंगवे । धुर्यं वा दापयेत्तस्मिन् सर्वाङ्गरुचिरं नृप
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ੁਭ ਗੋ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੰਗਵ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ ਹੋਈ ਧੁਰਯ ਬੈਲ—ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ—ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ।
Verse 10
दातव्यं परया भक्त्या स्वर्गे वासमभीप्सता । एतत्ते सर्वमाख्यातं शक्रेश्वरफलं नृप
ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਸ਼ਕ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਮੂਹ ਫਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।
Verse 61
। अध्याय
“ਅਧਿਆਯ” — ਇਹ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਇ/ਭਾਗ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।