Adhyaya 60

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि आदित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वदुःखहरं पार्थ सर्वविघ्नविनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪૃਥਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਪਰਮ ਆਦਿਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖ ਹਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन

ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਆਯੁ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 3

नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे । कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा

ਸਵਰਗ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਗਿਆ, ਗੰਗਾ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ।

Verse 4

वाराणसी च केदारं प्रयागं रुद्रनन्दनम् । महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੇਦਾਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਰੁਦ੍ਰਨੰਦਨ, ਮਹਾਕਾਲ, ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 5

रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम

ਰਵਿਤੀਰਥ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਕਲਾ ਦਾ ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਰਵਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 6

स्नेहात्ते कथयिष्यामि वार्द्धकेनातिपीडितः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे तपोनिष्ठा महौजसः

ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਘੋਰ ਪੀੜ ਨਾਲ ਵੀ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਤਪੋਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਣਨ।

Verse 7

श्रुतं मे रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह । पार्वत्या पृष्टः शम्भुश्च रवितीर्थस्य यत्फलम्

ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਨੰਦੀ, ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਰਵਿਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ।

Verse 8

शम्भुना च यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम् । तत्सर्वमेकचित्तेन रुद्रोद्गीतं श्रुतं मया

ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਭ—ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ—ਮੈਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।

Verse 9

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन पाण्डव । दुर्भिक्षोपहता विप्रा नर्मदां तु समाश्रिताः

ਉਹੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ। ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ।

Verse 10

उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा । याज्ञवल्क्योऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा

ਉੱਥੇ ਉਦ੍ਦਾਲਕ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਸਨ; ਅਤੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਗਰ੍ਗ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਵੀ ਸਨ।

Verse 11

नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । शातातपश्च शङ्खश्च जैमिनिर्गोभिलस्तथा

ਉੱਥੇ ਨਾਚਿਕੇਤ ਅਤੇ ਵਿਭਾਣ੍ਡ, ਅਤੇ ਵਾਲ਼ਖਿਲ੍ਯ ਆਦਿ ਵੀ ਸਨ; ਸ਼ਾਤਾਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੀ ਤੇ ਗੋਭਿਲ ਭੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 12

जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । तीर्थयात्रा कृता तैस्तु नर्मदायाः समन्ततः

ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੀਕ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਪੁੰਨ ਕਮਾਇਆ।

Verse 13

आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुंगवाः । वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः

ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੰਗਵ ਆਦਿਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਵ, ਤਿੰਦੂਕ ਅਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਛਾਂ ਨਾਲ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 14

जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले

ਉਹ ਮਹਾਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਜੰਬੀਰ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਛਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਬ੍ਜ, ਸ਼ਮੀ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ—ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਪਾਵਨਤਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 15

पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम्

ਉੱਥੇ ਪੁੰਨਾਗ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪੇੜ, ਖਦਿਰ ਅਤੇ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਵਰਗੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਪਾਦਪ ਸਨ; ਪਰ ਜੰਗਲ ਅਨੇਕ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ—ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਘਾਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਮ੍ਰਿਗਮਾਰਜਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ।

Verse 16

ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितम् । प्रविष्टा ऋषयः सर्वे वने पुष्पसमाकुले

ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਿਤ੍ਰਕ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਵਨ—ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ—ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 17

वनान्ते च स्त्रियो दृष्ट्वा रक्ता रक्ताम्बरान्विताः । रक्तमाल्यानुशोभाढ्या रक्तचन्दनचर्चिताः

ਵਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀਆਂ—ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ।

Verse 18

रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ता भयावहाः । तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਗਹਿਣੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੇ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿੱਸੇ—ਕਾਲੇ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ।

Verse 19

महाकाया भीमवक्त्राः पाशहस्ता भयावहाः । अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः

ਉਹ ਮਹਾਂਕਾਇਆ, ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਸੁੱਕੇ ਦੀ ਆਫ਼ਤ ਵਰਗੇ ਦਿੱਸਦੇ—ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ, ਪਿੰਗਲੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ।

Verse 20

दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा । वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ दृष्टान्या ऋषिपुंगवैः

ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਿਸ਼ੀਪੁੰਗਵਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਇਕ ਬੁੱਢੀ ਨਾਰੀ—ਲੰਮੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਸੀ।

Verse 21

ततः समीपगा वृद्धा तस्य वृन्दस्य भारत । स्वाध्यायनिरता विप्रा दृष्टास्तैः पापकर्मभिः

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉਸ ਟੋਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ। ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 22

ऊचुस्ते तु समूहेन ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् । अस्माकं स्वामिनः सर्वे तिष्ठन्ते तीर्थमध्यतः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਾਲਕ ਤੀਰਥ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਉੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 23

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सर्वे चैव त्वरान्विताः । जग्मुस्ते नर्मदाकक्षं दृष्ट्वा रेवां द्विजोत्तमाः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦਵਿਜੋਤਮ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰੇਵਾ (ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 24

ततः केचित्स्तुवन्त्यन्ये जय देवि नमोऽस्तु ते

ਤਦੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਚਾਰਿਆ: “ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ!”

Verse 25

नमोऽस्तु ते सिद्धगणैर्निषेविते नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले । नमोऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते नमोऽस्तु रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧਗਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸਰਵ-ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਗਲਮਈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਰਦਾਇਨੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ।

Verse 26

नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमोऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे । नमामि ते शीतजले सुखप्रदे सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते

ਹੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਰਦਾਤ੍ਰੀ, ਸ਼ਿਵਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਦਾ ਹਾਂ: ਤੇਰਾ ਜਲ ਸ਼ੀਤਲ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਹੇ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਦਭੁਤ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 27

अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे । महागजौघैर्महिषैर्वराहैरापीयसे तोयमहोर्मिमाले

ਹੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਸੇਵਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪਾਵਨ ਕੀਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮਹਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਰਾਹ ਤੇਰਾ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।

Verse 28

नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान्

ਹੇ ਸਭ ਵਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਪ ਦੇ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇ।

Verse 29

भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति । स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत्तद्देवि दद्यात्परमं पदं तु

ਜਦ ਤੱਕ ਮਰਤ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਜਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਜਲ—ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ਿਤ—ਛੂਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 30

अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैरभिवेष्टितानाम् । गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम्

ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਯਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਗਤੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਮੁਖੀ। ਜੋ ਅਨੇਕ ਦ੍ਵੰਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ।

Verse 31

नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयोऽत्र । दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैरनेकैरभिपूजितासि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸੱਜਣ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 32

विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः । महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति

ਮਲਿਨ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਧੋਗਤੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੇਰੇ ਜਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹੰਦੇ—ਉਹ ਜਲ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति येऽंभस्तव देवि पुण्यम् । तेऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਲੇਛ, ਪੁਲਿੰਦ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ—ਜੋ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਪੁੰਨ ਜਲ ਪੀਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਡਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਹੋਣਾ ਕਿਹੜੀ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ?

Verse 34

सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगेऽस्मिन्कलिनावसृष्टे । त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा

ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਲੀ ਨੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਜਲ-ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਚਮਕਦੀ ਹੈਂ—ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ।

Verse 35

तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा । यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम्

ਹੇ ਵਰਦਾਤ੍ਰੀ, ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀ ਕੇ ਸੰਭਾਲੀਏ। ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਏ; ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 36

त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च गतिस्त्वमम्बेव पितेव पुत्रान् । त्वत्पालिता यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिपामः

ਹੇ ਮਾਂ ਨਰਮਦਾ! ਜੋ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਗਤੀ ਹੈਂ—ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ। ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈਏ।

Verse 37

एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा । प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर्ब्राह्मणानां युधिष्ठिर

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਨਰਮਦਾ—ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪਰਮ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।

Verse 38

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः । ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰੇਂਦ੍ਰ! ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਯੁਕਤ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

ये स्तोत्रमेतत्सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः । तेभ्योऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद्ददाति

ਜੋ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਜਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਿਤਾ-ਉੱਤਮਾ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 40

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव

ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਂ ਲੇਟਿਆਂ ਹੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਸਤੋਤਰ-ਰਾਜ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ, ਦੇਹ-ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਹੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ (ਨਰਮਦਾ), ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈਂ।

Verse 41

पापैर्विमुक्ता दिवि मोदमानाः सम्भोगिनश्चैव तु नान्यथा च

ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੀਤ ਨਹੀਂ।

Verse 42

प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत । जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਨਰਮਦਾ—ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਗਈ।

Verse 43

अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते । दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर्मत्प्रसादाल्लभिष्यथ

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਭੀ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।”

Verse 44

इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम् । गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रमद्भुतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤਿਉੱਤਮ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 45

श्रीमार्कण्डेय उवाच । दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः । स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਾਰਥ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਪੰਜ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।”

Verse 46

ते दृष्टा ब्राह्मणैः सर्वैर्वेदवेदाङ्गपारगैः । संपृष्टास्तैर्महाराज यथा तदवधारय

ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮਝੋ।

Verse 47

विप्रा ऊचुः । वनान्ते स्त्रीयुगं दृष्ट्वा महारौद्रं भयावहम् । वृद्धाश्च पुरुषास्तत्र पाशहस्ता भयावहाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਸੀਂ ਦੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾ ਰੌਦ੍ਰ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੁੱਢੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਸਨ, ਡਰਾਉਣੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੰਦੇ ਫੜੇ ਹੋਏ।”

Verse 48

दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै

“ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿੱਤੇ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ, ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਵੀ ਔਖੇ; ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਰਾਹ-ਨਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

Verse 49

अपरस्परयोः सर्वे निरीक्षन्तः पुनःपुनः । तैस्तु यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यतामिति

ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 50

अस्माकं पुरुषाः पञ्च तिष्ठन्ति तत्र सत्तमाः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

“ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਪੁਰਸ਼—ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਜਾਣ।”

Verse 51

अथ ते पुरुषाः पञ्च श्रुत्वा वाक्यमिदं शुभम् । परस्परं निरीक्षन्तो वदन्ति च पुनःपुनः

ਤਦ ਉਹ ਪੰਜੇ ਪੁਰਖ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 52

क्व ते कस्य कुतो याताः किमुक्तं तैर्भयावहैः

“ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਥੋਂ ਆਏ? ਉਹ ਡਰਾਉਣਿਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ?”

Verse 53

पुरुषा ऊचुः । तीर्थावगाहनं सर्वैः पूर्वदक्षिणपश्चिमैः । उत्तरैश्च कृतं भक्त्या न पापं तैर्व्यपोहितम्

ਪੁਰਖ ਬੋਲੇ: “ਸਾਡੇ ਸਭ—ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਆਏ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਸਾਡੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਏ।”

Verse 54

निष्पापाश्चाथ संजातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे वह्निकालोपमा द्विजाः

“ਤਾਂ ਵੀ, ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਅਗਨਿ ਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਣਨ।”

Verse 55

पातकानि च घोराणि यान्यचिन्त्यानि देहिनाम् । पापिष्ठेन तु चैकेन गुरुदारा निषेविता

“ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਚਿੰਤਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਪਾਤਕ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਅਨਾਚਾਰ ਕੀਤਾ।”

Verse 56

हृतं चान्येन मित्रस्वं सुवर्णं च धनं तथा । ब्रह्महत्या महारौद्रा कृता चान्येन पातकम्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ—ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਧਨ—ਚੁਰਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਮਹਾ-ਰੌਦ੍ਰ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਿਆ।

Verse 57

सुरापानं तु चान्यस्य संजातं चाप्यकामतः । गोवध्या चाप्यकामेन कृता चैकेन पापिना

ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਸੁਰਾ-ਪਾਨ ਦੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਪੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਵੀ ਗੋ-ਵਧ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਿਆ।

Verse 58

अकामतोऽपि सर्वेषां पातकानि नराधिप । ब्राह्मणानां तु ते श्रुत्वा वाक्यं तद्विस्मयान्विताः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅਣਜਾਣੇ ਵੀ ਸਭ ਉੱਤੇ ਪਾਤਕ ਆ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 59

सद्य एव तदा जाताः पापिष्ठा गतकल्मषाः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः

ਉਸੇ ਪਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਸਨ, ਉਹ ਕਲੰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ—ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ।

Verse 60

न क्वचित्पातकानां तु प्रवेशश्चात्र जायते । एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाश्च परस्परम्

ਇੱਥੇ ਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 61

चित्रभानुः स्मृतस्तैस्तु विचिन्त्य हृदये हरिम् । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तर्पिताः पितृदेवताः

ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੇਵਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 62

नत्वा तु भास्करं देवं हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । प्रदक्षिणं तु तं भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसम्

ਭਾਸਕਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ; ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਜ੍ਵਲੰਤ ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅਗਨੀ-ਸੂਰਜ) ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 63

पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा

ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਹਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਵਾਸਨਾ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਪਾਈ।

Verse 64

हतं तैः पावके सर्वं रेवाया उत्तरे तटे । विमानस्थास्तदा दृष्टा ब्राह्मणैस्ते युधिष्ठिर

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਰੇਵਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਹ (ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਜੀਵ) ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।

Verse 65

आश्चर्यमतुलं दृष्टमृषिभिर्नर्मदातटे । तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਤੁਲ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਭ ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 66

रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः सेवन्ते मोक्षकाङ्क्षया । तीर्थस्यास्य च यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

ਹਰਖਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੋਖ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਰਵਿਤੀਰਥ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 67

पीडितो वृद्धभावेन भक्त्या प्रीतो नरेश्वर । उद्देशं कथयिष्यामि द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितः

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਦੋ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੇ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ।

Verse 68

कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं रवितीर्थं श्रुतं मया । ईश्वरेण पुरा ख्यातं षण्मुखस्य नराधिप

ਜਿਵੇਂ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਰਵਿਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਣਮੁਖ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 69

श्रुतं रुद्राच्च तैः सर्वैरहं तत्र समीपगः ईश्वर उवाच । मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन । रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत्

ਇਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜਾ ਸੀ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਵੇ, ਜੋ ਰਵਿਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।’

Verse 70

स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः । कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा

ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ—ਇੱਥੇ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 71

ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रवितीर्थे विशेषेण रेवा पुण्यफलप्रदा

ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਨਰਮਦਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਰਵਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੇਵਾ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 72

षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च वै धृतौ । संक्रान्तौ ग्रहणेऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः

ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ, ਐਤਵਾਰ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਯੋਗ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਜੋ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰੀ ਭਗਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 73

कामक्रोधैर्विमुक्ताश्च रागद्वेषैस्तथैव च । उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप

ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 74

रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपं देवस्य बोधयेत् । कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनमेव च

ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਕੇ, ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ (ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ) ਰਹੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਕਥਾ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 75

ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम् । ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात्

਋ਗਵੇਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ ਜਾਂ ਅਥਰਵਣ—ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਰਿਚਾ ਜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

गायत्र्या च चतुर्वेदफलमाप्नोति मानवः । प्रभाते पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 77

भूमिदानेन वस्त्रेण अन्नदानेन शक्तितः । छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन पाण्डव

ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ—ਅਤੇ ਛਤਰੀ, ਜੁੱਤੀ, ਸ਼ਯਿਆ ਆਦਿ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

ग्रामधूर्वहदानेन गजकन्याहयेन च । विद्याशकटदानेन सर्वेषामभयं भवेत्

ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ, ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ—ਅਤੇ ਰਥ/ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਲਈ ਅਭਯਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 79

शत्रुश्च मित्रतां याति विषं चैवामृतं भवेत् । ग्रहा भवन्ति सुप्रीताः प्रीतस्तस्य दिवाकरः

ਵੈਰੀ ਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

एतत्ते सर्वमाख्यातं रवितीर्थफलं नृप । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या रवितीर्थफलं शुभम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਵਿਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਵਿਤੀਰਥ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ—

Verse 81

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि । गोदानेन च यत्पुण्यं यत्पुण्यं भृगुदर्शने

ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੂਰਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੋਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—

Verse 82

केदार उदकं पीत्वा तत्पुण्यं जायते नृणाम् । अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत्

ਕੇਦਾਰ ਦਾ ਜਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਅਸ਼ਵਤਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਾਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 83

तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात् । श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज

ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਦਿਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਫਲ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਅਵਸ਼੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 84

तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते । पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम्

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਪਾਪ ਇਉਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 85

तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव

ਉਹ ਨਿੱਤ ਹੀ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਅਭਿਮੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਗੁਪਤ ਤੀਰਥ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 86

पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । तीर्थाख्यानं शुभं तेषां गोपितव्यं सदा बुधैः

ਅਤਿ ਪਾਪੀ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਦਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ।