Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰਿਆ? ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਪੁਣਿਆ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?”

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

ਪੁਣਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵਾਸ਼ਿਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਕਹੋ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਗੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮਹਾਭਾਗਾ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰਿਆ।

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨਧ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਰੇ ਗੀਰਵਾਣ (ਦੇਵਤਾ) ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਏ।

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਸ਼—ਜਗੰਨਾਥ, ਦੇਵਦੇਵ, ਜਗਦਗੁਰੂ—ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।” ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਰ ਤੋਂ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਧਾਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਉਥੋਂ ਉਹ ‘ਦੇਵ-ਨਦੀ’ ਬਣੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿੱਗੀ ਸੀ—ਉਥੇ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੂਰਬ-ਗਾਮਿਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਉਥੇ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਦੇਵਸ਼ਿਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੈੰ ਦੇਵ ਨੇ ਬਣਾਈ।

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

ਉਥੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਆਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ—ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਫਲ—ਅਤੇ ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਹੋ।

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਚੇਦੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਵੀਰ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨਾਥ ਸੀ; ਉਹ ਵੀਰਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਮੰਡਲ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ।

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਚੋਰ; ਉੱਥੇ ਅਧਰਮ ਉੱਠਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ—ਸਦਾ ਧਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰਿਹਾ।

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਇਕੋ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

ਫਿਰ ਚੇਦੀ ਦੇ ਨਰੇਸ਼ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਤਦ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

‘ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਉੱਠਿਆ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਤਿ ਅਸਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੜੀ, ਰੂਪ ਤੇ ਯੌਵਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।’

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

‘ਕਿਤੇ ਨ ਕਿਤੇ ਇਹ ਕੁਲ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਇਸ ਬਾਲਿਕਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਭਾਨੁਮਤੀ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।’ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਬੋਲੀ।

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਲੱਜਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।’

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

‘ਅੱਜ ਤੋਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਸੰਵਾਰਾਂਗੀ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਮੋਟਾ ਕੱਪੜਾ, ਅੱਧਾ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗੀ।’

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

‘ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਾਂਗੀ ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਿਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗੀ।’

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

‘ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ।’ ਭਾਨੁਮਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

ਉਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਦਾਸੀਆਂ-ਦਾਸ, ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ—ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸਨ।

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਸਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਗਈ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੀ।

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

ਉਹ ਨਿੱਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਦਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

ਤਦ ਰਾਣੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਸਚਿਵਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨਦੀ ਰੇਵਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਠਹਿਰੀ। ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਗਈ।

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

ਵਾਰੰਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ—ਅਥਕ ਯਤਨ ਨਾਲ—ਉਹ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਦੇਵਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਗਈ।

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੰਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਉਂ ਬੋਲੀ।

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।”

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ—ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।”

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਿਲ ਦੇ ਰਤਾ ਭਰ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਅੰਜਲੀ ਭੇਟ ਅਰਪੇ।

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

ਪਰ ਵਾਰੱਧੁਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਅਵਸਰ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੁੰਨਮਈ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤਿਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

ਸਵੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ।

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

ਉਹ (ਸਰਸਵਤੀ) ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਕੇ ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਯੋਗ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵਤੀਰਥਮਯ ਵੀ; ਕਰੋੜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੋਟਿਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਕਦੇ ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੀ—ਉਹ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

ਉਸ ਲਈ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦਾ ਵਾਸ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਕਾਲ ਤੱਕ ਟਿਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰ ਕੇ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

ਪਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ।”

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

“ਜੀਵਨ ਭਰ, ਦਿਨ ਰਾਤ, ਮੈਂ ਇਸ ਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣਾ ਦੇਵੋ।”

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

“ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਨਿਯਮਧਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਅਚਲ ਸਾਧਿਕਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਨੁਮਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 56

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਪਾਠ-ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸੰਕੇਤ, ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ।

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਹ ਧੂਪ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਸਦਾ ਜਗਾਏ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਆਪ ਹੀ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਉਹ ਰਾਣੀ, ਸੁੰਦਰ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਦੇਵਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਹੋਰ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਤ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

ਇੱਕ ਵਨਵਾਸੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ—ਸ਼ਬਰ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਮਾਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਪੰਛੀ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਮਿਰਗ, ਨਾ ਹੀ ਫਲ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਮਲਿਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

ਉੱਥੇ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਲੈ ਲਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਆਹਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਕਮਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼—ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਿਖ਼—ਵੇਖਿਆ।

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਫਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਵੇਖੀ।

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦਿਨ ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਅਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਮੰਡਪ ਵੇਖਿਆ—ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਭ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

ਦੇਵ-ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

ਉੱਥੇ ਬਸਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛ ਆ—ਅੱਜ ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?”

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

“ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਹੈ? ਜਾਂ ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਯੋਗ ਹੈ? ਅੱਜ ਅਯਨ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਖ਼ਸ਼ਯ-ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?”

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਰੀ ਤੁਰ ਪਈ। ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਮਲ-ਫੁੱਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

ਅੱਜ ਕਿਹੜੀ ਤਿਥਿ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਨਾਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਪੁੰਨਮਈ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਿਨ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਬਰ ਨੂੰ—ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਦੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੁੰਨਮਈ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਬਾਲ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਸਭ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਦਨ-ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਨੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸਤੀ ਹੈ—ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਤੀ।

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਰਾਰੋਹਾ ਮਹਾਨਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਵਤਰੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਿੰਨੇ ਮਿਲ ਸਕਣ, ਉਤਨੇ ਕਮਲ ਅਰਪਣ ਕਰ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਭੋਜਨ ਕਰ।”

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

“ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸਚਯ ਅਟੱਲ ਹੈ: ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਪਾਪ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਧਰਮਿਕ ਕਮਾਈ ਹੈ।”

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

ਸ਼ਬਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਦਿਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਖਾਧਾ ਹੈ।”

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

ਪਤਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚਯ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅੱਧਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਸ਼ਿਲਾ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿਆ।

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਦੋ ਕਮਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਰਾਣੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

“ਇਹ ਦੋ ਕਮਲ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ? ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ। ਜਲਦੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਹੋਰ ਕਮਲ ਵੀ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

“ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਕਮਲ ਲਿਆ ਆ।” ਭਾਨੁਮਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦਾਸੀ ਸ਼ਬਰ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

“ਮੈਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਦੇਹ।”

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਲੋਭ ਹੈ ਨਾ ਲਾਲਚ; ਜਾ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ।

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੇ।

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਣੀ ਆਪ ਉੱਥੇ ਗਈ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ਬਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਕਮਲ ਦੇਹਿ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਕੀਮਤ ਲੈ ਲੈ।

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਫਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਲਵੋ।

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

ਵਾਸੁਦੇਵ—ਜਗਤਪਤੀ—ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰ।

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਬਿਨਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਰਿਕਾ ਮਾਪ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।”

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

“ਦਸ ਲੈ ਲੈ, ਜਾਂ ਵੀਹ, ਜਾਂ ਤੀਹ, ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਵੀ; ਜਾਂ ਸੌ ਖਾਰੀ ਹੀ ਲੈ ਲੈ। ਅਕਾਲ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉੱਠ।”

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

“ਧਨ, ਰਤਨ, ਸੋਨਾ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ; ਕਮਲਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦੀ।”

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੈਨੂੰ ਅੰਨ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅੰਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।”

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

ਜੋ ਮਹਾਂਭਾਗ ਤਪਸਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਅੰਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸੇਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਸਭ ਕੁਝ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਜਵਲਦੀ ਹੈ।

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਫਸਲ ਪੱਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਇਹ ਫੁੱਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

ਦੁਵਿਜਾਂ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ, ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀ, ਦੁੱਧ, ਮੱਛੀ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ, ਦਹੀਂ—ਅਤੇ ਮਾਸ, ਸ਼ਯਿਆ ਤੇ ਆਸਨ, ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾ ਠੁਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫੁੱਲ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਬਾਗ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ, ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।”

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤੋੜੇ ਜਾਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਬਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੇ ਫੁੱਲ ਮੱਧਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਅਧਮ ਹਨ। ਜੋ ਫੁੱਲ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਿਲਣ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਣੀ, ਫੁੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਬਹਾਨੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।”

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

“ਦੀਵੇ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਜਿੰਨਾ ਮਿਲੇ ਉਤਨਾ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘੀ ਲੈ ਆ। ” ਫਿਰ ਦੀਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਧਰਣੀਧਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਦੇਖਿਆ।

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਵਨਦੀ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਰਕੰਡ ਦੇ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

ਕੁਝ ਲੋਕ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ; ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਬਰ (ਵਨਵਾਸੀ) ਨੇ ਵੀ ਬੇਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ-ਅਰਪਣ ਬੜੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਪਣ ਕੀਤਾ। ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ—ਜੋ ਦੰਭ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ।

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਅੰਨ ਨਾਲ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ੱਕਰ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਇਸ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ (ਅਰਪਣ ਤੇ ਭੋਜਨ) ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ: ਪਾਦੁਕਾ ਤੇ ਜੁੱਤੇ, ਛਤਰੀ, ਸ਼ਯਿਆ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਤੇ ਬਲਦ ਵੀ।

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

ਉੱਥੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦਾਨ—ਸੋਨਾ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਧਨ ਆਦਿ ਵੀ (ਵਿਧਾਨਿਤ) ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨ—ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ—ਦੱਸੋ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ ਰਾਜੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਪ੍ਰਿਯ ਸੰਤਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

ਜੋ ਘਰ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਰੂਪਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਚੰਦਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

ਜੋ ਬਲਦ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਪੁਸ਼ਟ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਯਿਆ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਯੋਗ੍ਯ ਭਾਰਿਆ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਨਿਰਭਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

ਜੋ ਅਨਾਜ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ, ਭੋਜਨ, ਭੂਮੀ, ਨਿਵਾਸ, ਤਿਲ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇ ਦਾਨ ਵੀ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹਨ।

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਦਾਨ, ਅਰਥਾਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਭਾਵ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਜੋ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

ਉਸੇ ਉਸੇ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ਸ਼ਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਰ-ਇਸ਼ਵਰ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣ ਪਾਠ ਕੀਤਾ।”

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

“ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਹੈ—ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ। ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਆਦਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

“ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ, ਜੋ ਛੱਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

ਮੈਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਨੇਕ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸਦਾ ਸਾੜੇ ਗਏ।

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

ਉਸ ਪਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਟਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

ਸ਼ਬਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੇਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ। ਹੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੱਖ ਰਹਿ ਕੇ ਜੀਉਣਾ ਐਸਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੋਸ਼ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

ਹੇ ਭੋਜਰਾਜ! ਪਾਰਣ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਵਰਤ ਨ ਨਾਸ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਤੂੰ ਮਨੋਂ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲਈ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਪਣ ਕਰ।

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਬਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਤੁਰੰਤ ਸ਼੍ਰੀਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ) ਲੈ ਕੇ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਹੋਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਸੁਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।