Adhyaya 54

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततश्चानन्तरं राजा जगामोद्वेगमुत्तमम् । कथं यामि गृहं त्वद्य वाराणस्यामहं पुनः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ‘ਅੱਜ ਮੈਂ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂ?’

Verse 2

ब्रह्महत्यासमाविष्टो जुहोम्यग्नौ कलेवरम् । अथवा तस्य वाक्येन तं गच्छाम्याश्रमं प्रति

‘ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰ ਦਿਆਂ? ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ?’

Verse 3

कथयामि यथावृत्तं गत्वा तस्य महामुनेः । एवं संचिन्त्य राजासौ जगामाश्रमसन्निधौ

‘ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ।’ ਇਉਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 4

ऋक्षशृङ्गस्य चास्थीनि गृहीत्वा स नृपोत्तमः । दृष्टिमार्गे स्थितस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः

਋ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਭਾਵਿਤਾਤਮਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

दीर्घतपा उवाच । आगच्छ स्वागतं तेऽस्तु आसनेऽत्रोपविश्यताम् । अर्घं ददाम्यहं येन मधुपर्कं सविष्टरम्

ਦੀਰਘਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਆਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮਧੁਪਰਕ ਸਮੇਤ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 6

चित्रसेन उवाच । अर्घस्यास्य न योग्योऽहं महर्षे नास्मि भाषणे । मृगमध्यस्थितो विप्रस्तव पुत्रो मया हतः

ਚਿਤਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਅਰਘ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"

Verse 7

पुत्रघ्नं विद्धि मां विप्र तीव्रदण्डेन दण्डय । मृगभ्रान्त्या हतो विप्र ऋक्षशृङ्गो महातपाः

"ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕਾਤਲ ਜਾਣੋ; ਮੈਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਨ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।"

Verse 8

इति मत्वा मुनिश्रेष्ठ कुरु मे त्वं यथोचितम् । माता तद्वचनं श्रुत्वा गृहान्निष्क्रम्य विह्वला

"ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ ਉਹ ਕਰੋ।" ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ।

Verse 9

हा हतास्मीत्युवाचेदं पपात धरणीतले । विललाप सुदुःखार्ता पुत्रशोकेन पीडिता

"ਹਾਏ, ਮੈਂ ਮਾਰੀ ਗਈ!" ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿলাপ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 10

हा हता पुत्र पुत्रेति करुणं कुररी यथा । विललापातुरा माता क्व गतो मां विहाय वै । मुखं दर्शय चात्मीयं मातरं मां हि मानय

"ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ!" ਉਹ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਰੋਈ। ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਵਿਲਕਦੀ ਰਹੀ: "ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ—ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਰੱਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹਾਂ।"

Verse 11

श्रुताध्ययनसम्पन्नं जपहोमपरायणम् । आगतं त्वां गृहद्वारे कदा द्रक्ष्यामि पुत्रक

ਹੇ ਪੁੱਤਰਕ! ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ—ਤੈਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਫਿਰ ਵੇਖਾਂਗੀ?

Verse 12

लोकोक्त्या श्रूयते चैतच्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਦਨ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਪਰਿਸ਼ਵੰਗ ਚੰਦਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 13

किं चन्दनेन पीयूपबिन्दुना किं किमिन्दुना

ਹੁਣ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਕੀ? ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀ—ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ?

Verse 14

पुत्रगात्रपरिष्वङ्गपात्रं गात्रं भवेद्यदि

ਜੇ ਇਹ ਦੇਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਸ਼ਵੰਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ!

Verse 15

परिष्वजितुमिच्छामि त्वामहं पुत्र सुप्रिय । पञ्चत्वमनुयास्यामि त्वद्विहीनाद्य दुःखिता

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਰਿਸ਼ਵੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੰਚਤੱਤਵਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਾਂਗੀ।

Verse 16

एवं विलपती दीना पुत्रशोकेन पीडिता । मूर्छिता विह्वला दीना निपपात महीतले

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦਿਨੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਘਬਰਾਈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਹਾਇ ਬਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 17

भार्यां च पतितां दृष्ट्वा पुत्रशोकेन पीडिताम् । चुकोप स मुनिस्तत्र चित्रसेनाय भूभृते

ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 18

दीर्घतपा उवाच । याहि याहि महापाप मा मुखं दर्शयस्व मे । किं त्वया घातितो विप्रो ह्यकामाच्च सुतो मम

ਦੀਰਘਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਜਾ, ਮਹਾਪਾਪੀ! ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਨਾ ਵਿਖਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ?”

Verse 19

ब्रह्महत्या भविष्यन्ति बह्व्यस्ते वसुधाधिप । सकुटुम्बस्य मे त्वं हि मृत्युरेष उपस्थितः

ਹੇ ਵਸੁਧਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ! ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਾਪ ਆ ਪੈਣਗੇ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੁਟੁੰਬ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।

Verse 20

एवमुक्त्वा ततो विप्रो विचिन्त्य च पुनःपुनः । परित्यज्य तदा क्रोधं मुनिभावाज्जगाद ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੁਨੀ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 21

दीर्घतपा उवाच । उद्वेगं त्यज भो वत्स दुरुक्तं गदितो मया । पुत्रशोकाभिभूतेन दुःखतप्तेन मानद

ਦੀਰਘਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਤਸ, ਆਪਣਾ ਉਦਵੇਗ ਛੱਡ ਦੇ। ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਬੈਠਾ, ਹੇ ਮਾਨਦ।”

Verse 22

किं करोति नरः प्राज्ञः प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः । प्रागेव हि मनुष्याणां बुद्धिः कर्मानुसारिणी

ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਮਨੁੱਖ—ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।

Verse 23

अनेनैव विधानेन पञ्चत्वं विहितं मम । हत्यास्तव भविष्यन्ति पूर्वमुक्ता न संशयः

ਇਸੇ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੰਚਤਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਯਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਹਤਿਆਵਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਣਗੀਆਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 24

ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये शूद्रचण्डालजातिषु । कस्त्वं कथय सत्यं मे कस्माच्च निहतो द्विजः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੇ ਚੰਡਾਲ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ; ਇਹ ਦ੍ਵਿਜ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?

Verse 25

चित्रसेन उवाच । विज्ञापयामि विप्रर्षे क्षन्तव्यं ते ममोपरि । नाहं विप्रोऽस्मि वै तात न वैश्यो न च शूद्रजः

ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਨਾ ਵੈਸ਼ਯ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੂਦਰ-ਜਨਮ।”

Verse 26

न व्याधश्चान्त्यजातो वा क्षत्रियोऽहं महामुने । काशीराजो मृगान् हन्तुमागतो वनमुत्तमम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮੈਂ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦਾ। ਮੈਂ ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਹਾਂ—ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਜੋ ਇਸ ਉੱਤਮ ਵਨ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 27

भ्रान्त्या निपातितो ह्येष मृगरूपधरो मुनिः । इदानीं तव पादान्ते संश्रितः पातकान्वितः

ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਪਾਪ-ਭਾਰ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 28

किं कर्तव्यं मया विप्र उपायं कथयस्व मे

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਯ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਦੱਸੋ।

Verse 29

दीर्घतपा उवाच । ब्रह्महत्या न शक्येताप्येका निस्तरितुं प्रभो । दशैका च कथं शक्यास्ताः शृणुष्व नरेश्वर

ਦੀਰਘਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਇਕੋ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਵੀ ਨਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਸਾਂ ਦਾ ਪਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ? ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਸੁਣੋ।

Verse 30

चत्वारो मे सुता राजन् सभार्या मातृपूर्वकाः । मया सह न जीवन्ति ऋक्षशृङ्गस्य कारणे

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ—਋ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।

Verse 31

उपायं शोभनं तात कथयिष्ये शृणुष्व तम् । शक्रोऽपि यदि तं कर्तुं सुखोपायं नरेश्वर

ਪਿਆਰੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਸੁਣ। ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਜੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਭੀ ਸੁਖਾਲਾ ਸਾਧਨ ਹੋਵੇ।

Verse 32

सकुटुम्बं समस्तं मां दाहयित्वानले नृप । अस्थीनि नर्मदातोये शूलभेदे विनिक्षिप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਮੂਹ ਕੁਟੁੰਬ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦੇ। ਫਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਵਿਖੇਰ ਦੇ।

Verse 33

नर्मदादक्षिणे कूले शूलभेदं हि विश्रुतम् । सर्वपापहरं तीर्थं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 34

शुचिर्भूत्वा ममास्थीनि तत्र तीर्थे विनिक्षिप । मोक्ष्यसे सर्वपापैस्त्वं मम वाक्यान्न संशयः

ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦੇ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 35

राजोवाच । आदेशो दीयतां तात करिष्यामि न संशयः । समस्तं मेऽस्ति यत्किंचिद्राज्यं कोशः सुहृत्सुताः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਤਾਤ, ਹੁਕਮ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਰਾਜ, ਖਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

Verse 36

तवाधीनं महाविप्र प्रयच्छामि प्रसीद मे । परस्परं विवदतोर्विप्र राज्ञोस्तदा नृप

ਹੇ ਮਹਾਵਿਪ੍ਰ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਤਦ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਵਿਪ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 37

स्फुटित्वा हृदयं शीघ्रं मुनिभार्या मृता तदा । पुत्रशोकसमाविष्टा निर्जीवा पतिता क्षितौ

ਤਦ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਹਿਰਦਾ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 38

पुत्राश्च मातृशोकेन सर्वे पञ्चत्वमागताः । स्नुषाश्चैव तदा सर्वा मृताश्च सह भर्तृभिः

ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮਰ ਗਏ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 39

पञ्चत्वं च गताः सर्वे मुनिमुख्या नृपोत्तम । विप्रानाह्वापयामास ये तत्राश्रमवासिनः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜਦ ਸਭ ਪੰਜਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇ ਉਥੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਵਾਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 40

तेभ्यो निवेदयामास यथावृत्तं नृपोत्तमः । स तैस्तदाभ्यनुज्ञातः काष्ठान्यादाय यत्नतः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਯਤਨਪੂਰਵਕ ਕਾਠ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 41

दाहं संचयनं चक्रे चित्रसेनो महीपतिः । ऋक्षशृङ्गादिसर्वेषां गृहीत्वास्थीनि यत्नतः

ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਮਹੀਪਤਿ ਨੇ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿ-ਸੰਚਯ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 42

याम्याशां प्रस्थितो राजा पादचारी महीपते । न शक्नोति यदा गन्तुं छायामाश्रित्य तिष्ठति

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਰਾਜਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਛਾਂਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।

Verse 43

विश्रम्य च पुनर्गच्छेद्भाराक्रान्तो महीपतिः । सचैलं कुरुते स्नानं मुक्त्वास्थीनि पदे पदे

ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਮਹੀਪਤਿ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ; ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੀ ਸਨਾਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਅਸਥੀਆਂ ਛੱਡਦਾ ਜਾਂਦਾ।

Verse 44

पिबेज्जलं निराहारः स गच्छन् दक्षिणामुखः । अचिरेणैव कालेन संगतो नर्मदातटम्

ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਜਲ ਪੀਂਦਾ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਗਿਆ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ।

Verse 45

आश्रमस्थान् द्विजान् दृष्ट्वा पप्रच्छ पृथिवीपतिः

ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀਪਤਿ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 46

चित्रसेन उवाच । कथ्यतां शूलभेदस्य मार्गं मे द्विजसत्तमाः । येन यामि महाभागाः स्वकार्यार्थस्य सिद्धये

ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਪਥੋਂ ਜਾਵਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ?”

Verse 47

मुनय ऊचुः । इतः क्रोशान्तरादर्वाक्तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले ततो द्रक्ष्यसि नान्यथा

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਰਵਾਕ-ਤੀਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੇਖੇਂਗਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 48

ऋषिवाक्येन राजासौ शीघ्रं गत्वा नरेश्वरः । स ददर्श ततः शीघ्रं बहुद्विजसमाकुलम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵੇਖੀ ਜੋ ਅਨੇਕ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 49

बहुद्रुमलताकीर्णं बहुपुष्पोपशोभितम् । ऋक्षसिंहसमाकीर्णं नानाव्रतधरैः शुभैः

ਉਹ ਥਾਂ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਉੱਥੇ ਰਿੱਛ ਤੇ ਸਿੰਘ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਤਪਸਵੀ ਵੀ।

Verse 50

एकपादास्थिताः केचिदपरे सूर्यदृष्टयः । एकाङ्गुष्ठ स्थिताः केचिदूर्ध्वबाहुस्थिताः परे

ਕੁਝ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ। ਕੁਝ ਇਕ ਅੰਗੂਠੇ ਉੱਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੋਰ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 51

दिनैकभोजनाः केचित्केचित्कन्दफलाशनाः । त्रिरात्रभोजनाः केचित्पराकव्रतिनोऽपरे

ਕੁਝ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਰਾਕ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 52

चान्द्रायणरताः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः । मासोपवासिनः केचित्केचिदृत्वन्तपारणाः

ਕੁਝ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ; ਕੁਝ ਪੱਖ-ਉਪਵਾਸੀ ਸਨ। ਕੁਝ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਰਿਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੀ ਪਾਰਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 53

योगाभ्यासरताः केचित्केचिद्ध्यायन्ति तत्पदम् । शीर्णपर्णाशिनः केचित्केचिच्च कटुकाशनाः

ਕੁਝ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ; ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਕੌੜਾ ਆਹਾਰ ਲੈਂਦੇ—ਇਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 54

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤ ਜਾਂ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

एवंविधान् द्विजान् दृष्ट्वा जानुभ्यामवनिं गतः । प्रणम्य शिरसा राजन्राजा वचनमब्रवीत्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 56

चित्रसेन उवाच । कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं सत्यं कथयत द्विजाः । येनाभिवाञ्छिता सिद्धिः सफला मे भविष्यति

ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਿਤ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 57

ऋषय ऊचुः । धन्वन्तरशतं गच्छ भृगुतुङ्गस्य मूर्धनि । कुण्डं द्रक्ष्यसि तत्पूर्णं विस्तीर्णं पयसा शिवम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭ੍ਰਿਗੁਤੁੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਧਨਵੰਤਰ ਦੂਰ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਵੇਖੇਂਗਾ—ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ; ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ।”

Verse 58

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा गतः कुण्डस्य सन्निधौ । दृष्ट्वा चैव तु तत्तीर्थं भ्रान्तिर्जाता नृपस्य वै

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭ੍ਰਮ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 59

ततो विस्मयमापन्नश्चिन्तयन्वै मुहुर्मुहुः । आकाशस्थं ददर्शासौ सामिषं कुररं नृपः

ਫਿਰ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਸੀ।

Verse 60

भ्रममाणं गृहीताहिं वध्यमानं निरामिषैः । परस्परं च युयुधुः सर्वेऽप्यामिषकाङ्क्षया

ਉਹ ਕੁਰਰ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸੱਪ ਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ।

Verse 61

हतश्चञ्चुप्रहारेण स ततः पतितोऽंभसि । शूलेन शूलिना यत्र भूभागो भेदितः पुरा

ਚੋਂਚ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਉਸੇ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 62

तत्तीर्थस्य प्रभावेण स सद्यः पुरुषोऽभवत् । विमानस्थं ददर्शासौ पुमांसं दिव्यरूपिणम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਦੇਖਿਆ।

Verse 63

गन्धर्वाप्सरसो यक्षास्तं यान्तं तुष्टुवुर्दिवि । अप्सरोगीयमाने तु गते सूर्यस्य मूर्धनि । चित्रसेनस्ततस्तस्मिन्नाश्चर्यं परमं गतः

ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਤਦ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 64

ऋषिणा कथितं यद्वत्तद्वत्तीर्थं न संशयः । हृष्टरोमाभवद्दृष्ट्वा प्रभावं तीर्थसम्भवम्

‘ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 65

ममाद्य दिवसो धन्यो यस्मादत्र समागतः । अस्थीनि भूमौ निक्षिप्य स्नानं कृत्वा यथाविधि

‘ਅੱਜ ਦਾ ਮੇਰਾ ਦਿਨ ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।’ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 66

तिलमिश्रेण तोयेनातर्पयत्पितृदेवताः । गृह्यास्थीनि ततो राजा चिक्षेपान्तर्जले तदा

ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਸਥੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 67

क्षणमेकं ततो वीक्ष्य राजोर्द्ध्ववदनः स्थितः । तान् ददर्श पुनः सर्वान् दिव्यरूपधराञ्छुभान्

ਇੱਕ ਪਲ ਤੱਕ ਤੱਕ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼ੁਭ, ਤੇਜਸਵੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 68

दिव्यवस्त्रैश्च संवीतान् दिव्याभरणभूषितान् । विमानैर्विविधैर्दिव्यैरप्सरोगणसेवितैः

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 69

पृथग्भूतांश्च तान् सर्वान् विमानेषु व्यवस्थितान् । उत्पत्तिवत्समालोक्य राजा संहर्षी सोऽभवत्

ਉਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਂਗ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 70

ऋषिर्विमानमारूढश्चित्रसेनमथाब्रवीत् । भोभोः साधो महाराज चित्रसेन महीपते

ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: ‘ਹੇ ਹੇ ਸਾਧੂ! ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ!’

Verse 71

त्वत्प्रसादान्नृपश्रेष्ठ गतिर्दिव्या ममेदृषी । जातेयं यत्त्वया कार्यं कृतं परमशोभनम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ।

Verse 72

स्वसुतोऽपि न शक्नोति पित्ःणां कर्तुमीदृशम् । मदीयवचनात्तात निष्पापस्त्वं भविष्यसि

ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਹੇ ਤਾਤ! ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 73

फलं प्राप्स्यसि राजेन्द्र कामिकं मनसेप्सितम् । आशीर्वादांस्ततो दत्त्वा चित्रसेनाय धीमते । स्वर्गं जगाम ससुतस्ततो दीर्घतपा मुनिः

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਫਿਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਦੀਰਘ ਤਪ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।