Adhyaya 53

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । आश्रमे वसतस्तस्य स दीर्घतपसो मुनेः । कनीयांस्तनयो देव कथं मृत्युमुपागतः

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀਰਘਤਪਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा कथां दिव्यां महीपते । श्रवणादेव यस्यास्तु मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਸੁਣ; ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

काशीराजो महावीर्यो महाबलपराक्रमः । चित्रसेन इति ख्यातां धरण्यां स नराधिप

ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਮਹਾਵੀਰ, ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਪਤੀ।

Verse 4

तस्य राज्ये सदा धर्मो नाधर्मो विद्यते क्वचित् । वेदधर्मरतो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन्

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਧਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੇਦਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਰਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 5

स्वधर्मनिरतश्चैव युद्धातिथ्यप्रियः सदा । क्षत्रधर्मं समाश्रित्य भोगान्भुङ्क्ते स कामतः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮਸੰਗਤ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਸੀ।

Verse 6

कोशस्यान्तो न विद्येत हस्त्यश्वरथपत्तिमान् । इतिहासपुराणज्ञैः पण्डितैः सह संकथाम्

ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅੰਤਹੀਣ ਸੀ; ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਮਮਈ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 7

कथयन्राजते राजा कैलास इव शङ्करः । एवं स पालयन्राज्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत्

ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਾ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਪਾਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 8

मृगयायां गमिष्यामि तिष्ठध्वं राज्यपालने । गम्यतां सचिवैः प्रोक्ते गतोऽसौ वसुधाधिपः

ਰਾਜਾ ਬੋਲਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।” ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ; ਜਾਓ,” ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਅਧਿਪਤੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

अश्वारूढाश्च धावन्तो राजानो मण्डलाधिपाः । छत्रैश्छत्राणि घृष्यन्तोऽनुजग्मुः काननं प्रति

ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ, ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਤਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਘਿਸਦੇ ਰਹੇ।

Verse 10

रजस्तत्रोत्थितं भौमं गजवाजिपदाहतम् । तेनैतच्छादितं सर्वं सदिङ्मार्तण्डमंलम्

ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ। ਉਸ ਧੂੜ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕ ਲਿਆ—ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 11

न तत्र दृश्यते सूर्यो न काष्ठा न च चन्द्रमाः । पादपाश्च न दृश्यन्ते गिरिशृङ्गाणि सर्वतः

ਉੱਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਦਿਸਿਆ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ। ਨਾ ਰੁੱਖ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਚੋਟੀਆਂ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਗਿਰਿ-ਸ਼ਿਖਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹੇ।

Verse 12

परस्परं न पश्यन्ति निशार्द्धे वार्षिके यथा । तत्रासौ सुमहद्यूथं मृगाणां समलक्ष्यत

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਰਾਤ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਝੁੰਡ ਤਦ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 13

अधावत्सहितः सर्वैः स राजा राजपुत्रकैः । वृन्दास्फोटोऽभवत्तेषां शीघ्रं जग्मुर्दिशो दश

ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਭ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਛਿਟਕ ਗਈ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਫੈਲ ਗਏ।

Verse 14

एकमार्गगतो राजा चित्रसेनो महीपतिः । एकाकी स गतस्तत्र यत्र यत्र च ते मृगाः

ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਇਕੋ ਰਾਹ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਧਰ-ਜਿਧਰ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਗਏ ਸਨ।

Verse 15

प्रविष्टोऽसौ ततो दुर्गं काननं गिरिगह्वरम् । वल्लीगुल्मसमाकीर्णं स्थितो यत्र न लक्ष्यते

ਫਿਰ ਉਹ ਇਕ ਅਤਿ ਦੁৰ্গਮ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ—ਪਹਾੜੀ ਖੋਹਾਂ ਤੇ ਘਣਾ ਕਾਨਨ। ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਐਸਾ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।

Verse 16

अदृश्यांस्तु मृगान्मत्वा दिशो राजा व्यलोकयत् । कां दिशं नु गमिष्यामि क्व मे सैन्यसमागमः

ਹਿਰਣ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਮਝ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 17

एवं कष्टं गतो राजा चित्रसेनो नराधिपः । वृक्षच्छायां समाश्रित्य विश्राममकरोन्नृपः

ਇਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਠਹਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 18

क्षुत्तृषार्तो भ्रमन्दुर्गे कानने गिरिगह्वरे । ततोऽपश्यत्सरो दिव्यं पद्मिनीखण्डमण्डितम्

ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਖੱਡਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 19

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । ततो दृष्ट्वा स राजेन्द्रः सम्प्रहृष्टतनूरुहः

ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਬਤਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਰੋਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 20

कमलानि गृहीत्वा तु ततः स्नानं समाचरत् । तर्पयित्वा पितृदेवान्मनुष्यांश्च यथाविधि

ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 21

आच्छाद्य शतपत्रैश्च पूजयामास शङ्करम् । ययौ पानीयममलं यथावत्स समाहितः

ਸੌ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਢੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪੀਣ ਲਈ ਗਿਆ।

Verse 22

उत्तीर्य सलिलात्तीरे दृष्ट्वा वृक्षं समीपगम् । उत्तरीयमधः कृत्वोपविष्टो धरणीतले

ਜਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕੰਢੇ ਆਇਆ; ਨੇੜੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੇਠਾਂ ਵਿਛਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 23

चिन्तयन्नुपविष्टोऽसौ किमद्य प्रकरोम्यहम् । तत्रासीनो ददर्शाथ वनोद्देशे मृगान्बहून्

ਉੱਥੇ ਬੈਠਾ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਇਉਂ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿਰਣ ਵੇਖੇ।

Verse 24

केचित्पूर्वमुखास्तत्र चापरे दक्षिणामुखाः । वारुण्यमिमुखाः केचित्केचित्कौबेरदिङ्मुखाः

ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੱਖਣ ਵੱਲ; ਕੁਝ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸਨ।

Verse 25

केचिन्निद्रापराः केचिदूर्ध्वकर्णाः स्थिताः परे । मृगमध्ये स्थितो योगी ऋक्षशृङ्गो महातपाः

ਕੁਝ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਸਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਕੰਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਯੋਗੀ ਋ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 26

मृगान्दृष्ट्वा ततो राजा आहारार्थमचिन्तयत् । हत्वैतेषु मृगं कंचिद्भक्षयामि यदृच्छया

ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਹਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: “ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਵਾਂ।”

Verse 27

स्वस्थावस्थो भविष्यामि मृगमांसस्य भक्षणात् । काशीं प्रति गमिष्यामि मार्गमन्विष्य यत्नतः

“ਹਿਰਨ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 28

विचिन्त्यैवं ततो राजा वृक्षमूलमुपाश्रितः । चापं गृह्य कराग्रेण स शरं संदधे ततः

ਇਉਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠਾ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।

Verse 29

विचिक्षेप शरं तत्र यत्र ते बहवो मृगाः । तेषां मध्ये स वै विद्ध ऋक्षशृङ्गो महातपाः

ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿਰਨ ਸਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਋ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਹੀ ਵਿੱਧਿਆ ਗਿਆ।

Verse 30

जग्मुस्त्रस्तास्तु ते सर्वे शब्दं कृत्वा वनौकसः । स ऋषिः पतितस्तत्र कृष्ण कृष्णेति चाब्रवीत्

ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ “ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ!” ਕਹਿ ਉਠਿਆ।

Verse 31

हाहा कष्टं कृतं तेन येनाहं घातितोऽधुना । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता पापबुद्धेर्ममोपरि

ਹਾਏ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਕਿਸ ਦੀ ਮਾੜੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਈ ਹੈ?

Verse 32

मृगमध्ये स्थितश्चाहं न कंचिदुपरोधये । तां वाचं मानुषीं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः

“ਮੈਂ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।” ਮਨੁੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 33

शीघ्रं गत्वा ततोऽपश्यद्ब्राह्मणं ब्रह्मतेजसा । हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य येनासौ घातितो द्विजः

ਉੱਥੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। “ਹਾਏ! ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦ੍ਵਿਜ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ!”

Verse 34

चित्रसेन उवाच । अकामाद्घातितस्त्वं तु मृगभ्रान्त्या मयानघ । गृहीत्वा बहुदारूणि स्वतनुं दाहयाम्यहम्

ਚਿੱਤਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿਰਨ ਸਮਝ ਕੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

Verse 35

दृष्टादृष्टं तु यत्किंचिन्न समं ब्रह्महत्यया । अन्यथा ब्रह्महत्यायाः शुद्धिर्मे न भविष्यति

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਗਈ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਗਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਾਂਗਾ।

Verse 36

ऋक्षशृङ्ग उवाच । न ते सिद्धिर्भवेत्काचिन्मयि पञ्चत्वमागते । बह्व्यो हत्या भविष्यन्ति विनाशे मम साम्प्रतम्

ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਕਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।"

Verse 37

जननी मे पिता वृद्धो भ्रातरश्च तपस्विनः । भ्रातृजाया मरिष्यन्ति मयि पञ्चत्वमागते

"ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਤਪੱਸਵੀ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਭ ਮਰ ਜਾਣਗੇ।"

Verse 38

एता हत्या भविष्यन्ति कथं शुद्धिर्भवेत्तव । उपायं कथयिष्यामि तं कर्तुं यदि मन्यसे

"ਜੇ ਇਹ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈਂ।"

Verse 39

चित्रसेन उवाच । उपायः कथ्यतां मेऽद्य यस्ते मनसि वर्तते । करिष्ये तमहं सर्वं यत्नेनापि महामुने

ਚਿੱਤਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।"

Verse 40

ऋक्षशृङ्ग उवाच । पृच्छामि त्वां कथं को वा कुतस्त्वमिह चागतः । ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये को भवानुत शूद्रजः

ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਕਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਹੈਂ?"

Verse 41

चित्रसेन उवाच । नाहं शूद्रोऽस्मि भोस्तात न वैश्यो ब्राह्मणो न वा । न चान्त्यजोऽस्मि विप्रेन्द्र क्षत्रियोऽस्मि महामुने

ਚਿਤਰਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਤਾਤ! ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਵੈਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਿਪਰੋਤਮ! ਮੈਂ ਅੰਤਯਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਮੈਂ ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਹਾਂ।"

Verse 42

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सर्वसत्त्वहिते रतः । अकामात्पातकं जातं कथं शुद्धिर्भविष्यति

"ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?"

Verse 43

ऋक्षशृङ्ग उवाच । मां गृहीत्वा आश्रमं गच्छ यत्र तौ पितरौ मम । आवेदयस्व चात्मानं पुत्रघातिनमातुरम्

ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਚੱਲ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕਾਤਲ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਦੱਸਣਾ।"

Verse 44

ते दृष्ट्वा मां करिष्यन्ति कारुण्यं च तवोपरि । उपायं कथयिष्यन्ति येन शान्तिर्भविष्यति

"ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਉਪਾਅ ਦੱਸਣਗੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।"

Verse 45

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चित्रसेनो नृपोत्तम । स्कन्धे कृत्वा तु तं विप्रं जगामाश्रमसन्निधौ

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਚਿਤਰਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 46

न शक्नोति यदा वोढुं विश्राम्यति पुनःपुनः । तावत्पश्यति तं विप्रं मूर्छितं विकलेन्द्रियम्

ਜਦ ਉਹ ਭਾਰ ਝੱਲ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 47

मुमोच चित्रसेनस्तं छायायां वटभूरुहः । वस्त्रं चतुर्गुणं कृत्वा चक्रे वातं मुहुर्मुहुः

ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਮੋੜ ਕੇ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਪੱਖਾ ਕਰ ਕੇ ਹਵਾ ਕੀਤੀ।

Verse 48

पश्यतस्तस्य राजेन्द्र ऋक्षशृङ्गो महातपाः । पञ्चत्वमगमच्छीघ्रं ध्यानयोगेन योगवित्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਯੋਗ-ਵਿਦ੍ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਪੰਚਤ੍ਵ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 49

दाहयामास तं विप्रं विधिदृष्टेन कर्मणा । स्नानं कृत्वा स शोकार्तो विललाप मुहुर्मुहुः

ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ-ਆਕੁਲ ਹੋਇਆ, ਵਾਰੰਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 53

। अध्याय

ਇਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।