Adhyaya 51

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । काले तत्क्रियते कस्मिञ्छ्राद्धं दानं तथेश्वर । यात्रा तत्र प्रकर्तव्या तिथौ यस्यां वदाशु तत्

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਕਿਹੜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पितृतीर्थं यथा पुण्यं सर्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਅਤਿ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਵੀ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ।

Verse 3

विशेषेण तु कुर्वीत श्राद्धं सर्वयुगादिषु । मन्वन्तरादयो वत्स श्रूयन्तां च चतुर्दश

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮਨਵੰਤਰ ਆਦਿ ਚੌਦਾਂ (ਪੁਣ੍ਯ ਕਾਲ) ਸੁਣ।

Verse 4

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिकस्य च । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ, ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 5

आषाढस्यैव दशमी माघस्यैव तु सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढस्य पूर्णिमा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਾਢ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ, ਮਾਘ ਦੀ ਸਪਤਮੀ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਢ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵੀ (ਸ਼ੁਭ) ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 6

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तथा

ਫਾਲਗੁਨ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ; ਪੌਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਏਕਾਦਸ਼ੀ; ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ, ਫਾਲਗੁਨ, ਚੈਤਰ ਤੇ ਜ੍ਯੈਠ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

मन्वन्तरादयश्चैते अनन्तफलदाः स्मृताः । अयने चोत्तरे राजन्दक्षिणे श्राद्धमाचरेत्

ਮਨਵੰਤਰ ਆਦਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਵਸਰ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਤਰਾਯਣ ਤੇ ਦੱਖਿਣਾਯਣ ਦੋਹਾਂ ਅਯਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 8

कार्त्तिकी च तथा माघी वैशाखस्य तृतीयिका । पौर्णमासी च चैत्रस्य ज्येष्ठस्य च विशेषतः

ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੀ ਵੀ; ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ; ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜ੍ਯੈਠ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ—ਇਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

अष्टकासु च संक्रान्तौ व्यतीपाते तथैव च । श्राद्धकाला इमे सर्वे दत्तमेष्वक्षयं स्मृतम्

ਅਸ਼ਟਕਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੇ, ਅਤੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਕਾਲ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

मधुमासे सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । निशि जागरणं कुर्याद्विष्णुपादसमीपतः

ਮਧੁ ਮਾਸ (ਚੈਤਰ) ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁਪਾਦ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 11

धूपदीपादिनैवेद्यैः स्रङ्मालागुरुचन्दनैः । अर्चां कुर्वन्ति ये विष्णोः पठेयुः प्राक्तनीं कथाम्

ਜੋ ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ।

Verse 12

ऋग्यजुःसाममन्त्रोक्तं सूक्तं जपति यो द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत द्विजान् सम्पूज्य यत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्ति गोहिरण्याम्बरादिकम्

ਸਵੇਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 14

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम् । श्राद्धदस्तु व्रजेत्तत्र यत्र देवो जनार्दनः

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਆਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਪ੍ਰਲਯ) ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 15

त्रयोदश्यां ततो गच्छेद्गुहावासिनि लिङ्गके । दृष्ट्वा मार्कण्डमीशानं मुच्यते सर्वपातकैः

ਫਿਰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁਹਾ-ਵਾਸੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

उत्तानपाद उवाच । गुहामध्ये महादेव लिङ्गं परमशोभितम् । येन प्रतिष्ठितं देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 17

ईश्वर उवाच । त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 18

गुहामध्यं प्रविष्टोऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्

ਉਹ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो भक्त्या सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्र जागरणं कुर्वन् दद्याद्दीपं प्रयत्नतः

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਪਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ—ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 20

देवस्य स्नपनं कुर्यान्मृतैः पञ्चभिस्तथा । यथा शक्त्या समालभ्य पूजां कुर्याद्यथाविधि

ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਨਪਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮ੍ਰਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 21

स्वशाखोत्पन्नमन्त्रैश्च जपं कुर्युर्द्विजातयः । सावित्र्यष्टसहस्रं तु शताष्टकमथापि वा

ਦੁਇਜ ਜਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ—ਅਥਵਾ ੧੦੮ ਵਾਰ—ਜਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 22

एतत्कृत्वा नृपश्रेष्ठ जन्मनः फलमाप्नुयात् । चतुर्दश्यां तु वै स्नात्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

ਇਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 23

पात्रं परीक्ष्य दातव्यमात्मनः श्रेय इच्छता । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

दाता स गच्छते तत्र यत्र भोगाः सनातनाः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु लोटयेच्चैव शक्तितः

ਉਹ ਦਾਤਾ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭੋਗ ਸਨਾਤਨ ਹਨ। ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਲੋਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

नीले गिरौ हि यत्पुण्यं तत्समस्तं लभन्ति ते । शूलभेदे तु यः कुर्याच्छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि

ਨੀਲਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀ-ਪਰਵ ਤੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

विशेषाच्चैत्रमासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु । केदारे चैव यत्पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे

ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ—

Verse 27

सितासिते तु यत्पुण्यमन्यतीर्थे विशेषतः । अर्बुदे विद्यते पुण्यं पुण्यं चामरपर्वते

ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਅਰਬੁਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਪਰਵਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁੰਨ ਹੈ।

Verse 28

गयादिसर्वतीर्थानां फलमाप्नोति मानवः । विधिमन्त्रसमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

ਗਯਾ ਆਦਿ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ।

Verse 29

कुलानां तारयेद्विंशं दश पूर्वान् दशापरान् । दक्षिणस्यां ततो मूर्तौ शुचिर्भूत्वा समाहितः

ਉਹ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਵੀਹ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਦਸ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਮੂਰਤੀ (ਪਿਤ੍ਰ-ਦਿਸ਼ਾ) ਵੱਲ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 30

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्यादष्टपुष्पिकाम् । शास्त्रोक्तैरष्टभिः पुष्पैर्मानसैः शृणु तद्यथा

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਨਿਆਸ ਕਰ ਕੇ, ‘ਅੱਠ-ਪੁਸ਼ਪਿਕਾ’ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਅੱਠ ਮਾਨਸਿਕ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 31

वारिजं सौम्यमाग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः । वानस्पत्यं भवेत्षष्ठं प्राजापत्यं तु सप्तमम्

ਮਾਨਸਿਕ ਪੁਸ਼ਪ ਇਹ ਹਨ: ਜਲਜ, ਸੋਮਯ, ਆਗਨੇਯ, ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਰਥਿਵ; ਛੇਵਾਂ ਵਾਨਸਪਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ (ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ-ਸੰਬੰਧੀ) ਹੈ।

Verse 32

अष्टमं शिवपुष्पं स्यादेषां शृणु विनिर्णयम् । वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुघृतं पयः

ਅੱਠਵਾਂ ‘ਸ਼ਿਵ-ਪੁਸ਼ਪ’ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਸੁਣੋ। ਜਲਜ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਜਲ ਜਾਣੋ; ਸੋਮਯ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਮਧੁ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਸਮਝੋ।

Verse 33

आग्नेयं धूपदीपाद्यं वायव्यं चन्दनादिकम् । पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यं फलात्मकम्

ਆਗਨੇਯ ਅਰਪਣ ਧੂਪ, ਦੀਪ ਆਦਿ ਹਨ; ਵਾਯਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਰਥਿਵ ਅਰਪਣ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਆਦਿ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਾਨਸਪਤ੍ਯ ਅਰਪਣ ਫਲ-ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 34

प्राजापत्यं तु पाठाद्यं शिवपुष्पं तु वासना । अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਅਰਪਣ ਪਾਠ ਆਦਿ ਹਨ; ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ-ਪੁਸ਼ਪ’ ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਾਸਨਾ (ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ) ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਵੀ ਇਕ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ।

Verse 35

तृतीयं तु दया पुष्पं क्षमा पुष्पं चतुर्थकम् । ध्यानपुष्पं तपः पुष्पं ज्ञानपुष्पं तु सप्तमम्

ਤੀਜਾ ਪੁਸ਼ਪ ਦਇਆ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਪੁਸ਼ਪ ਖ਼ਿਮਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ, ਤਪ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੱਤਵਾਂ ਪੁਸ਼ਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 36

सत्यं चैवाष्टमं पुष्पमेभिस्तुष्यन्ति देवताः । भक्त्या तपस्विनः पूज्या ज्ञानिनश्च नराधिप

ਸੱਚ ਹੀ ਅੱਠਵਾਂ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।

Verse 37

छत्रमावरणं दद्यादुपानद्युगलं तथा । तेन पूजितमात्रेण पूजिताः पुरुषास्त्रयः

ਛਤਰੀ, ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । शूलपाणेस्तु भक्त्या वै जाप्यं कुर्वन्ति ये नराः

ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैर्यक्षकर्दमकुङ्कुमैः । समालभेत देवेशं श्रीखण्डागुरुचन्दनैः

ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ, ਅਗਰੂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਲੇਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 40

नानाविधैश्च ये पुष्पैरर्चां कुर्वन्ति शूलिनः । निशि जागरणं कुर्युर्दीपदानं प्रयत्नतः

ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੀਪ-ਦਾਨ ਕਰਨ।

Verse 41

धूपनैवेद्यकं दद्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । तत्र स्थाने स्थिता भक्त्या जपं कुर्वन्ति ये नराः

ਧੂਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਕੇ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਕਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

श्रीसूक्तं पौरुषं सूक्तं पावमानं वृषाकपिम् । वेदोक्तैश्चैव मन्त्रैश्च रौद्रीं वा बहुरूपिणीम्

ਸ਼੍ਰੀ-ਸੂਕਤ, ਪੌਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ, ਪਾਵਮਾਨ ਸੂਕਤਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵੇਦੋਕਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਰੌਦ੍ਰੀ (ਰੁਦ੍ਰ-ਸਤੁਤੀ) ਜਾਂ ਬਹੁੁਰੂਪিণੀ (ਅਨੇਕ-ਰੂਪਾ) ਦਾ ਵੀ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 43

ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या पूजयित्वा प्रणम्य च । नानाविधैर्महाभोगैः शिवलोके महीयते

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अग्निमित्यादि जाप्यानि ऋग्वेदी जपते तु यः । रुद्रान् पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम्

ਜੋ ਰਿਗਵੇਦੀ ‘ਅਗ્નਿਮ…’ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਾਪ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਤੁਤੀਆਂ, ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—

Verse 45

इषेत्वा दिकमन्त्रौघं ज्योतिर्ब्राह्मणमेव च । गायत्र्यं वै मधु चैव मण्डलब्राह्मणानि च

—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਕ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜ੍ਯੋਤਿਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ, ਮਧੁ-ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਮੰਡਲ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜਪ/ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

एताञ्जप्यांस्तु यो भक्त्या यजुर्वेदी जपेद्यदि । देवव्रतं वामदेव्यं पुरुषर्षभमेव च

ਜੇ ਕੋਈ ਯਜੁਰਵੇਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਪਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇ—ਦੇਵਵ੍ਰਤ, ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਰਸ਼ਭ ਸਮੇਤ—

Verse 47

बृहद्रथान्तरं चैव यो जपेद्भक्तितत्परः । स प्रयाति नरः स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ਅਤੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥਾਂਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 48

पादशौचं तथाभ्यङ्गं कुरुते योऽत्र भक्तितः । गोदाने चैव यत्पुण्यं लभते नात्र संशयः

ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯੰਗ (ਤੇਲ ਮਲਿਸ਼) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र मधुना पायसेन च । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਪਾਯਸ (ਮੀਠਾ ਖੀਰ) ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਵੀ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

सुवर्णं रजतं वस्त्रं दद्याद्भक्त्या द्विजोत्तमे । तर्पितास्तेन देवाः स्युर्मनुष्याः पितरस्तथा

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ।

Verse 51

। अध्याय

॥ ਅਧਿਆਇ ॥ (ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ/ਸਮਾਪਤੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ)।

Verse 52

अश्वं रथं गजं यानं तुलापुरुषमेव च । शकटं यः प्रदद्याद्वा सप्तधान्यप्रपूरितम्

ਜੋ ਘੋੜਾ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਸਵਾਰੀ-ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਅਥਵਾ ਸੱਤ ਧਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਭਰੀ ਗੱਡੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—

Verse 53

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्याद्युवानौ तु धुरंधरौ । गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

ਜੂਏ ਸਮੇਤ ਹਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਜਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਧੁਰੰਧਰ ਪਸ਼ੂ ਵੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਂ, ਅਨਾਜ/ਉਪਜ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਆਦਿ—ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ—ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 54

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । यतोऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਉਸੇ ਧਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਾਲੇ।

Verse 55

ततो विप्राय सा देया सर्वसस्यौघमालिनी । अथान्यच्छृणु राजेन्द्र गोदानस्य तु यत्फलम्

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗਾਂ ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਅਨੇਕ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਕਟਾਈਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਗੋਦਾਨ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਛੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਅਤੇ ਮੁਖ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਗਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ-ਮਾਤਾ ਹੀ ਸਮਝੋ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।

Verse 57

येन केनाप्युपायेन ब्राह्मणे तां समर्पयेत् । पृथ्वी दत्ता भवेत्तेन सशैलवनकानना

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਨ-ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਹੀ ਦਾਨ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 58

तारयेन्नियतं दत्ता कुलानामेकविंशतिम् । रौप्यखुरीं कांस्यदोहां सवस्त्रां च पयस्विनीम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੋ—ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਖੁਰ, ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਦੋਹਣ-ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 59

ये प्रयच्छन्ति कृतिनो ग्रस्ते सूर्ये निशाकरे । तेषां संख्यां न जानामि पुण्यस्याब्दशातैरपि

ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਧਰਮੀ ਜਨ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।

Verse 60

सर्वस्यापि हि दानस्य संख्यास्तीह नराधिप । चन्द्रसूर्योपरागे च दानसंख्या न विद्यते

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 61

यत्र गौर्दृश्यते राजन् सर्वतीर्थानि तत्र हि । तत्र पर्व विजानीयान्नात्र कार्या विचारणा

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ ਦਿਸ ਪਏ, ਓਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਸਭ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਰਵ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ) ਜਾਣੋ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 62

पुनः स्मृत्वा तु तत्तीर्थं यः कुर्याद्गमनं नरः । अथवा म्रियते योऽत्र रुद्रस्यानुचरो भवेत्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ—ਜਾਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਰ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਨੁਚਰ, ਅਰਥਾਤ ਸੇਵਕ, ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।