Adhyaya 47

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गीर्वाणाश्च ततः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । गजैर्गिरिवराकारैर्हयैश्चैव गजोपमैः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਗਏ; ਮਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 2

स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः । कच्छपैर्महिषैश्चान्यैर्मकरैश्च तथापरे

ਉਹ ਨਗਰਾਂ ਵਰਗੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਹੋਰ ਕੱਛੂਆਂ, ਮਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਆਏ।

Verse 3

ब्रह्मलोकमनुप्राप्ता देवाः शक्रपुरोगमाः । दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं साष्टाङ्गं प्रणताः सुराः

ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ; ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 4

देवा ऊचुः । जय देव जगद्वन्द्य जय संसृतिकारक । पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वामेव शरणं गताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਜਗਤ-ਵੰਦਿਤ ਦੇਵ! ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ-ਰਚਨਹਾਰ! ਹੇ ਪਦਮਯੋਨੀ, ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 5

सोद्वेगं भाषितं श्रुत्वा देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा देवराजमुवाच ह

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਦਵੇਗ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਸਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 6

किमत्रागमनं देवाः सर्वेषां वै विवर्णता । केनापमानिताः सर्वे शीघ्रं मे कथ्यतां स्वयम्

(ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਹੇ ਦੇਵੋ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਫਿੱਕੇ ਕਿਉਂ ਪਏ ਹੋ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਦੱਸੋ।”

Verse 7

देवा ऊचुः । अन्धकाख्यो महादैत्यो बलवान् पद्मसम्भव । तेन देवगणाः सर्वे धनरत्नैर्वियोजिताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੰਧਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 8

हत्वा देवगणांस्तावदसिचक्रपरद्द्विश्वधैः । गृहीत्वा शक्रभार्यां स दानवोऽपि गतो बलात्

ਤਲਵਾਰ, ਚੱਕਰ, ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਦੋਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਬਲਪੂਰਵਕ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਕੜ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 9

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चिन्तयामास राजेन्द्र वधार्थं दानवस्य ह

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 10

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वो दिवौकसाम् । स त्राता सर्वजगतां नान्यो विद्येत कुत्रचित्

(ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਉਹ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਰਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।”

Verse 11

एवमुक्ताः सुराः सर्वे ब्रह्मणा तदनन्तरम् । ब्रह्माणं ते पुरस्कृत्य गता यत्र स केशवः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्ब्रह्माद्याश्चक्रपाणिनम्

ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 12

देवा ऊचुः । जय त्वं देवदेवेश लक्ष्म्या वक्षःस्थलाश्रितः । असुरक्षय देवेश वयं ते शरणं गताः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼! ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।”

Verse 13

स्तूयमानः सुरैः सर्वैर्ब्रह्माद्यैश्च जनार्दनः । सम्प्रहृष्टमना भूत्वा सुरसङ्घमुवाच ह

ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ্তুਤ ਕੀਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 14

श्रीवासुदेव उवाच । स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कार्यं प्रोच्यतां क्षिप्रं कस्य रुष्टा दिवौकसः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ, ਅੱਜ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਰਲੋਕ ਵਾਸੀ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸੇ ਹਨ?”

Verse 15

किं दुःखं कश्च संतापः कुतो वा भयमागतम् । कथयन्तु महाभागाः कारणं यन्मनोगतम्

ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਤਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਪਿਆ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਜੋ ਕਾਰਣ ਮਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ।

Verse 16

पराभवः कृतो येन सोऽद्य यातु यमालयम् । एवमुक्तास्तु कृष्णेन कथयामासुरस्य तत्

ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ।

Verse 17

दर्शयन्तः स्वकान्देहान् लज्जमाना ह्यधोमुखाः । हृतराज्या ह्यन्धकेन कृता निस्तेजसः प्रभो

ਲੱਜ ਨਾਲ ਅਧੋਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਖ਼ਮੀ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੰਧਕ ਨੇ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਛੀਨ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਤੇਜਹੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 18

पितेव पुत्रं परिरक्ष देव जहीन्द्रशत्रुं सह पुत्रपौत्रैः । तथेति चोक्तः कमलासनेन सुरासुरैर्वन्दितपादपद्मः

“ਹੇ ਦੇਵ, ਪਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਹਾਰੋ।” ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਵੰਦਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 19

शङ्खं चक्रं गदां चापं संगृह्य परमेश्वरः । उत्थितो भोगपर्यङ्काद्देवानां पुरतस्तदा

ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਯਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 20

श्रीवासुदेव उवाच । पाताले यदि वा मर्त्ये नाके वा यदि तिष्ठति । तं हनिष्याम्यहं पापं येन संतापिताः सुराः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਖੜਾ ਹੋਵੇ—ਜਿਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 21

स्वं स्थानं यान्तु गीर्वाणाः संतुष्टा भावितौजसः । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्माद्यास्ते सवासवाः

ਹੇ ਗੀਰਵਾਣ ਦੇਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਤਦਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 22

स्वयानैस्तु हरिं नत्वा हृदि तुष्टा दिवं ययुः

ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 47

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।