Adhyaya 41

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कुण्डलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायक्षः कुण्डधारो नृपोत्तम

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਉੱਤਮ ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਯਕ੍ਸ਼ ਕੁੰਡਧਾਰਾ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨ੍ਰਿਪ।

Verse 2

तपः कृत्वा सुविपुलं सुरासुरभयंकरम् । पौलस्त्यमन्दिरे चैव चिक्रीड नृपसत्तम

ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਭਯੰਕਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्युगे समुत्पन्नः कस्य पुत्रो महामतिः । तपस्तप्त्वा सुविपुलं तोषितो येन शङ्करः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਕਿਹੜੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ? ਜਿਸ ਨੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

एतद्विस्तरतस्तात कथयस्व ममानघ । शृण्वतश्च न तृप्तिर्मे कथामृतमनुत्तमम्

ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ—ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਸੁਣਦਿਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦਾ; ਇਹ ਉੱਤਮ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । त्रेतायुगे ब्रह्मसमः पौलस्त्योनाम विश्रवाः । तपः कृत्वा सुविपुलं भरद्वाजसुतोद्भवः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ਜ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਸੀ। ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 6

पुत्रं पौत्रगणैर्युक्तं पत्न्या भक्त्या सुतोषितः । धनदं जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम्

ਪਤਨੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ।

Verse 7

जातमात्रं तु तं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चकार नाम सुप्रीत ऋषिदेवसमन्वितः

ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣਦੇ ਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ।

Verse 8

यस्माद्विश्रवसो जातो मम पौत्रत्वमागतः । तस्माद्वैश्रवणो नाम तव दत्तं मयानघ

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪੌਤ੍ਰ ਬਣਿਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ‘ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ’ ਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 9

तथा त्वं सर्वदेवानां धनगोप्ता भविष्यसि । चतुर्थो लोकपालानामक्षयश्चाव्ययो भुवि

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਨ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਵਿਆਯ ਰਹੇਗਾ।

Verse 10

तस्य भार्या महाराज ईश्वरीति च विश्रुता । यक्षो यक्षाधिपः श्रेष्ठस्तस्य कुण्डोऽभवत्सुतः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ‘ਈਸ਼ਵਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਧਿਪਤੀ ‘ਕੁੰਡ’ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ।

Verse 11

स च रूपं परं प्राप्य मातापित्रोरनुज्ञया । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 12

ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्तो वर्षासु स्थण्डिलेशयः । हेमन्ते जलमध्यस्थो वायुभक्षः शतं समाः

ਗ੍ਰੀਖਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸਹੀ; ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ; ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਕੇਵਲ ਵਾਯੂ ਆਹਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਭਾਏ।

Verse 13

एवं वर्षशते पूर्णे एकाङ्गुष्ठेऽभवन्नृप । अस्थिभूतः परं तात ऊर्ध्वबाहुस्ततः परम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਉਹ ਇਕ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ—ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਹੱਡੀਆਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੁੱਕੇ ਰੱਖੀਆਂ।

Verse 14

अतपच्च घृतश्वासः कुण्डलो भरतर्षभ । चतुर्थे वर्षशतके तुतोष वृषवाहनः

ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਘੀ ਵਰਗੀ ਸਥਿਰ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਸਾਂਸਾਂ ਵਾਲਾ ਕੁੰਡਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਚੌਥੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਹਨ—ਬੈਲ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 15

वरं वृणीष्व भो वत्स यत्ते मनसि रोचते । ददामि ते न सन्देहस्तपसा तोषितो ह्यहम्

“ਹੇ ਵਤਸ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਵੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 16

कुण्डल उवाच । यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैवानुचरः पुरे । विचरामि यथाकाममवध्यः सर्वशत्रुषु

ਕੁੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਿਥੇ ਚਾਹਾਂ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਅਵੱਧ੍ਯ ਹਾਂ—ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।”

Verse 17

तथेत्युक्त्वा महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ—ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਧਾਰਕ ਪਹਾੜ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 18

गते चादर्शनं देवे सोऽपि यक्षो मुदान्वितः । स्थापयामास देवेशं कुण्डलेश्वरमुत्तमम्

ਦੇਵ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਯਕ੍ਸ਼ ਭੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ‘ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 19

अलंकृत्वा जगन्नाथं पुष्पधूपानुलेपनैः । विमानैश्चामरैश्छत्रैस्तथा वै लिङ्गपूरणैः

ਉਸ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ; ਵਿਮਾਨਾਂ, ਚੌਰੀਆਂ ਤੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟਾਂ ਭੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 20

तर्पयित्वा द्विजान्सम्यगन्नपानादिभूषणैः । प्रीणयित्वा महादेवं ततः स्वभवनं ययौ

ਦੁਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ-ਪਾਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾਨ-ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 21

तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ—ਉੱਤਮ, ਪਰਮ ਪੁੰਨਦਾਇਕ—‘ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ।

Verse 22

तत्र तीर्थे तु यः कश्चिदुपवासपरायणः । अर्चयेद्देवमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

सुवर्णं रजतं वापि मणिं मौक्तिकमेव च । दद्याद्भोज्यं ब्राह्मणेभ्यः स सुखी मोदते दिवि

ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ, ਮਣੀ ਜਾਂ ਮੋਤੀ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰੇ—ਉਹ ਦਾਤਾ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 24

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ऋग्यजुःसामगोऽपि वा । ऋचमेकां जपित्वा तु सकलं फलमश्नुते

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਜਾਂ ਸਾਮ ਦਾ ਪਾਠੀ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਰਿਚਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰ ਲਏ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

गां प्रयच्छति विप्रेभ्यस्तत्फलं शृणु पाण्डव । यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣੋ: ਉਸ ਗਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਰੋਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ—ਉਤਨਾ ਹੀ ਪੁੰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 26

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । स्वर्गे वासो भवेत्तस्य पुत्रपौत्रैः समन्वितः

ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

तावन्ति वर्षाणि महानुभावः स्वर्गे वसेत्पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धम् । तत्रान्नदो याति महेशलोकमसंख्यवर्षाणि न संशयोऽत्र

ਉਤਨੇ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅੰਨਦਾਨੀ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੰਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 28

स वै सुखी मोदते स्वर्गलोके गन्धर्वसिद्धाप्सरःसम्प्रगीते । एवं तु ते धर्मसुत प्रभावस्तीर्थस्य सर्वः कथितश्च पार्थ

ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮਸੁਤ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

Verse 29

श्रुत्वा स्तुवन्मुच्यते सर्वपापैः पुनस्त्रिलोकीमिह तत्प्रभावात्

ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਿਆਣਮਈ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।