Adhyaya 40

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो दैत्यो लोकेषु विश्रुतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਉੱਤਮ ਕਰੰਜੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕ ਮਹਾਭਾਗ ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । योऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः । कस्य पुत्रः कथं सिद्धः कस्मिन्काले वद द्विज

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਾਤਪਾ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ? ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्मानसो ब्रह्मणः सुतः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰੀਚਿ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 4

तस्यापि तपसो राशेः कालेन महतानघ । पुत्रोऽथ मानसो जातः साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਉਸ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ, ਇਕ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਮਾਨੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਇਕ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 5

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचमथार्जवम् । मरीचेश्च गुणा ह्येते सन्ति तस्य च भारत

ਖ਼ਿਮਾ, ਦਮ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ), ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਸਤ੍ਯ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਆਰਜਵ—ਇਹ ਮਰੀਚਿ ਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਹਨ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭੀ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਸਨ।

Verse 6

एवं गुणगणाकीर्णं कश्यपं द्विजसत्तमम् । ज्ञात्वा प्रजापतिर्दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 7

अदितिर्दितिर्दनुश्चैव तथाप्येवं दशापराः । यासां पुत्राश्च संजाताः पौत्राश्च भरतर्षभ

ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੁ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦਸ—ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ।

Verse 8

अदितिर्जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान् । जातास्तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः

ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 9

यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् । तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ—ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਮੇਤ ਇਹ ਮਹਾਨ ਜਗਤ—ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੀ (ਪਤਨੀ) ਤੋਂ ਦਨੁ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਭਾਗ ਪੁੱਤਰ ਭੀ ਜਣਿਆ ਗਿਆ।

Verse 10

सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्जो नाम नामतः । बाल एव महाभाग चचार स महत्तपः

ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਉਹ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕਰੰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 11

नर्मदातटमाश्रित्य चातिघोरमनुत्तमम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च कृच्छ्रचान्द्रायणं नृप

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਘੋਰ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ—ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ-ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ—ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ।

Verse 12

शाकमूलफलाहारः स्नानहोमपरायणः । ततस्तुष्टो महादेव उमया सहितः किल

ਸਾਗ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਮ-ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 13

वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः । भोः करञ्ज महासत्त्व परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ

ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ: “ਹੇ ਕਰੰਜਾ, ਮਹਾਸੱਤਵ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 14

वरं वृणीष्व ते दद्मि ह्यमरत्वमृते मम

“ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਪਰ ਅਮਰਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।”

Verse 15

करञ्ज उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तर्हि पुत्राश्च पौत्राश्च सन्तु मे धर्मवत्सलाः

ਕਰੰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਧਰਮ-ਵਤਸਲ ਹੋਣ।”

Verse 16

तथेत्युक्त्वा महादेव उमया सहितस्तदा । वृषारूढो गणैः सार्द्धं तत्रैवान्तरधीयत

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ “ਤਥਾਸਤੁ”, ਮਹਾਦੇਵ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 17

गते चादर्शनं देवे सोऽपि दैत्यो मुदान्वितः । स्वनाम्नात्र महादेवं स्थापयित्वा ययौ गृहम्

ਦੇਵ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੈਤ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 18

तदाप्रभृति तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । स्नानमात्रानरस्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਅਤੁੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्त्या गतिस्तस्य रुद्रलोकं स गच्छति

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

अथवाग्निजले प्राणान्यस्त्यजेद्धर्मनन्दन । अयुतद्वितयं वस्ते वर्षाणां शिवमन्दिरे

ਅਥਵਾ, ਹੇ ਧਰਮਨੰਦਨ! ਜੋ ਅੱਗ ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 22

ततश्चैव क्षये जाते जायते विमले कुले । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੋਗ-ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।

Verse 23

राजा वा राजतुल्यो वा जीवेच्च शरदः शतम् । पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः

ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਸਮਾਨ; ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 24

एवं ते सर्वमाख्यातं पृष्टं यद्यत्त्वयानघ । तीर्थस्य तु फलं तस्य स्नानदानेषु भारत

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ—ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸੰਬੰਧੀ—ਸੁਣ।

Verse 25

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਧੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਸੁਪਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਲਈ।

Verse 26

यस्तु श्रावयते श्राद्धे पठेत्पितृपरायणः । अक्षयं जायते पुण्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ ਜਾਂ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 40

। अध्याय

ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।