Adhyaya 4

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ—ਮਹਾਨ ਸੁਵਰਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 2

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्

ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਆਸੀਨ ਵੇਖਿਆ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ।

Verse 3

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ! ਮਨੁ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਜੋ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੰਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 4

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਪਾਠ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤਾਤ ਜੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਥਾ ਦੱਸੋ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ—ਮੇਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ—ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ।

Verse 6

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्

ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਬਣ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਯੋਗੀ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਭਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਮਨੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਉਹੀ ਗੱਲ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਉਸ ਅਬਲਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ।

Verse 8

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु

ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਤਦ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ,

Verse 9

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना

ਮਨੂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ?

Verse 10

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती

ਇਕੋ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਭਟਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ‘ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹਾਂ।’ ਕੀ ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ—ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ?

Verse 11

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता

ਕੀ ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਹੈ—ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ? ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਾਂ ਉਮਾ? ਕੀ ਇਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ?

Verse 12

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे

ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਦੱਸੋ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੱਪ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ?

Verse 13

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਵਤਸ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਭਵ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਉਹ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਵਰਵਰਣੀ ਦੇਵੀ।

Verse 14

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਂਤ-ਤਨੁ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

਋ਕ੍ਸ਼ਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਪਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ—ਵਸ਼ੀ, ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਪਤੀ।

Verse 16

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः

ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਪਸੀਨਾ ਉੱਭਰ ਆਇਆ; ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹ ਪਸੀਨਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਡੁਬੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 17

तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा

ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਉਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ।

Verse 18

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਉਹ ਵਰਤ ਨਿਭਾਇਆ।

Verse 19

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते

ਤਦ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੂੰ ਦੱਸ—ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 20

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

ਨਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦ ਪ੍ਰਲਯ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜੜ-ਚੇਤਨ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਦੇਵેશ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਮੈਂ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਰਹਾਂ।”

Verse 21

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो

ਭਾਵੇਂ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਘਿਸ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹਾਂ।

Verse 22

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर

ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਉਪਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ—ਮਹਾਪਾਤਕੀ ਵੀ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता

ਉੱਤਰ ਦੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸਿਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਐਸੀ ਹੀ ਬਣਾਂ।

Verse 24

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਗੰਗਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਹੇ ਵਿਭੋ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ‘ਦੱਖਣੀ ਗੰਗਾ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵਾਂ।

Verse 25

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर

ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਰਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ-ਅਵਗਾਹਨ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਅਵਗਾਹਨ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।

Verse 28

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਜਲ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 29

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव

ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਜੋ ਨਰ ਮੇਰੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ; ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 30

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਉਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।

Verse 31

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्

ਚਾਹੇ ਸੁਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਕਰਮ, ਚਾਹੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਿਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮਰੇ, ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 32

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣਾਂ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 33

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਹਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 34

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ।

Verse 35

यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः

ਜਿਸ ਪਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਸੇ ਪਲ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 36

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः

ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ…

Verse 37

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਲਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਵੀ—ਦੇਹ ਡਿੱਗਣ ਤੱਕ—ਉਹ ਵੀ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 38

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे

ਜੋ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਵਿਜ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣਗੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਿਤ੍ਰਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ।

Verse 40

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਸਾਧ੍ਯਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ।

Verse 41

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਸਣਗੇ; ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਰ-ਸੁੰਦਰੀ।

Verse 42

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय

ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸਣਗੇ—ਇਹ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਹੈ। ਜਾ, ਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।

Verse 43

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

਋ਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਉੱਥੇ ਸੀ।

Verse 44

वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी

ਫਿਰ ਮਨੂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਕਾਰਨ ਇਹ (ਨਦੀ) ਮਹਾਪੁਣਿਆ, ਮਹਾਪਾਤਕ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣੀ।

Verse 45

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਮਹਾਪੁਣਿਆ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 46

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता

ਪੰਦਰਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਣ, ਮਹਾਨਦਾ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਵੀ ‘ਸੁਰਸਾ’—ਦਿਵ੍ਯ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ—ਬਣਾਏ ਗਏ।

Verse 47

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा

ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਾ; ਅਤੇ ਤਮਸਾ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਕਰਭਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮੁਨਾ।

Verse 48

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः

ਚਿਤ੍ਰੋਤਪਲਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਰੰਜਨਾ ਅਤੇ ਵਾਲੁਵਾਵਾਹਿਨੀ—ਇਹ ਧਾਰਾਵਾਂ ਋ਕ੍ਸ਼ਪਾਦ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਹਨ।

Verse 49

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः

ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਪੁੰਨਮਈ, ਹਰ ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਜਨ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਰਮ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ।

Verse 51

मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਨੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹੀ—ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੁਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।

Verse 52

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਨਗੇ ਵੀ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਦਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—

Verse 53

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ—ਸੌ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ—(ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ)।

Verse 54

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्

ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।