Adhyaya 38

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासी समार्बुदम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਤੂੰ ‘ਗੁਹਾਵਾਸੀ’ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਬੁਦ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ‘ਗੁਹਾਵਾਸੀ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन कार्येण भो तात महादेवो जगद्गुरुः । गुहायामनयत्कालं सुदीर्घं द्विजसत्तम

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਮਹਾਤਮਾ, ਜਗਦਗੁਰੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ?

Verse 3

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वपरं कौतूहलं हि मे

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਹਾਤਮਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕੌਤੂਹਲ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । साधु प्रश्नो महाराज पृष्टो यो वै त्वयोत्तमः । पुराणे विस्तरो ह्यस्य न शक्यो हि मयाधुना

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 5

कथितुं वृद्धभावत्वादतीतो बहुकालिकः । संक्षेपात्तेन ते तात कथयामि निबोध मे

ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝ।

Verse 6

पुरा कृतयुगे राजन्नासीद्दारुवनं महत् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्ल्युपशोभितम्

ਪੁਰਾਤਨ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਾਰੁਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਨ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਨੇਕ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 7

सिंहव्याघ्रवराहैश्च गजैः खड्गैर्निषेवितम् । बहुपक्षियुतं दिव्यं यथा चैत्ररथं वनम्

ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ, ਵਿਆਘਰਾਂ, ਵਰਾਹਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੜਗਾਂ (ਗੈਂਡਿਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਨਿਵਾਸਿਤ ਸੀ। ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ, ਚੈਤਰਰਥ ਦੇਵ-ਵਨ ਵਾਂਗ ਅਦਭੁਤ ਸੀ।

Verse 8

तत्र केचिन्महाप्राज्ञा वसन्ति संशितव्रताः । वसन्ति परया भक्त्या चतुराश्रमभाविताः

ਉਥੇ ਕੁਝ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਸੰਯਮਿਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 9

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । स्वधर्मनिरताः सर्वे वाञ्छन्तः परमं पदम्

ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

तावद्वसन्तसमये कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । विमानस्थो महादेवो गच्छन्वै ह्युमया सह

ਫਿਰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 11

ददर्श तोय आवासमृक्सामयजुर्नादितम् । अलक्ष्यागतनिर्गम्यं सर्वपापक्षयंकरम्

ਉਸ ਨੇ ਜਲ-ਤਟ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ Ṛਕ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 12

तं दृष्ट्वा मुदिता देवी हर्षगङ्गदया गिरा । पप्रच्छ देवदेवेशं शशाङ्ककृतभूषणम्

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ; ਹर्ष ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ।

Verse 13

देव्युवाच । कस्यायमाश्रमो देव वेदध्वनिनिनादितः । यं दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाद्यैः श्रमैश्च परिहीयते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ ਜੋ ਵੇਦ-ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 14

महेश्वर उवाच । किं त्वया न श्रुतं देवि महादारुवनं महत् । बहुविप्रजनो यत्र गृहधर्मेण वर्तते

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ! ਕੀ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਮਹਾਦਾਰੁਵਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ? ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

Verse 15

अत्र यः स्त्रीजनः कश्चिद्भर्तृशुश्रूषणे रतः । नान्यो देवो न वै धर्मो ज्ञायते शैलनन्दिनि

ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ—ਹੇ ਸ਼ੈਲਨੰਦਿਨੀ—ਉਹ ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ; ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ।

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा परं वाक्यं देवदेवेन भाषितम् । कौतूहलसमाविष्टा शङ्करं पुनरब्रवीत्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

यत्त्वयोक्तं महादेव पतिधर्मरताः स्त्रियः । तासां त्वं मदनो भूत्वा चारित्रं क्षोभय प्रभो

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ। ਤਾਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਦਨ ਵਾਂਗ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰੋ।”

Verse 18

ईश्वर उवाच । यत्त्वयोक्तं च वचनं न हि मे रोचते प्रिये । ब्राह्मणा हि महद्भूतं न चैषां विप्रियं चरेत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਮੈਨੂੰ ਰੁਚਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਚਰਨ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।”

Verse 19

मन्युप्रहरणा विप्राश्चक्रप्रहरणो हरिः । चक्रात्क्रूरतरो मन्युस्तस्माद्विप्रं न कोपयेत्

ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਧੇਰੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 20

न ते देवा न ते लोका न ते नगा न चासुराः । दृश्यन्ते त्रिषु लोकेषु ये तैर्दृष्टैर्न नाशिताः

ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਲੋਕ, ਨਾ ਪਹਾੜ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੁਰ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਏ ਹੋਣ।

Verse 21

तेषां मोक्षस्तथा स्वर्गो भूमिर्मर्त्ये फलानि च । येषां तुष्टा महाभागा ब्राह्मणाः क्षितिदेवताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ ਮਹਾਭਾਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖ, ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

एवं ज्ञात्वा महाभागे असद्ग्राहं परित्यज । तत्र लोके विरुद्धं वै कुप्यन्ते येन वै द्विजाः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਸ ਅਨੁਚਿਤ ਹਠ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਦ੍ਵਿਜ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

देव्युवाच । नाहं ते दयिता देव नाहं ते वशवर्तिनी । अकृत्वाधश्व वै तासां मानं सुरसुपूजितम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ—ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਾਣਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।

Verse 24

लोकलोके महादेव अशक्यं नास्ति ते प्रभो । क्रियतां मम चैवैकमेतत्कार्यं सुरोत्तम

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ। ਹੇ ਸੁਰੋਤਮ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਇਕ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 25

एवमुक्तो महादेवो देव्या वाक्यहिते रतः । कृत्वा कापालिकं रूपं ययौ दारुवनं प्रति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਾਪਾਲਿਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦਾਰੁਵਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 26

महाहितजटाजूटं नियम्य शशिभूषणम् । कण्ठत्राणं परं कृत्वा धारयन् कर्णकुण्डले

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਇਆ; ਗਲੇ ਦਾ ਪਰਮ ਰੱਖਿਆ-ਭੂਸ਼ਣ ਧਾਰ ਕੇ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ।

Verse 27

व्याघ्रचर्मपरीधानो मेखलाहारभूषितः । नूपुरध्वनिनिघोषैः कम्पयन् वै वसुंधराम्

ਉਹ ਵਿਆਘ੍ਰਚਰਮ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 28

महानूर्द्ध्वजटामाली कृत्तिभस्मानुलेपनः । कृत्वा हस्ते कपालं तु ब्रह्मणश्च महात्मनः

ਉੱਚੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਮਾਲਾ ਧਾਰਣਹਾਰ, ਭਸਮ ਲਪੇਟਿਆ ਅਤੇ ਚਰਮ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ; ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਭਿਖਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।

Verse 29

महाडमरुघोषेण कम्पयन् वै वसुंधराम् । प्रभातसमये प्राप्तो महादारुवनं प्रति

ਮਹਾਨ ਡਮਰੂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਰੁਵਨ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 30

तावत्पुण्यजनः सर्वपुष्पपत्रफलार्थिकः । निर्गतो बहुभिः सार्द्धं पवमानः समन्ततः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਲੋਕ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰੇ।

Verse 31

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रूपं देवस्य भारत । युवतीनां मनस्तासां कामेन कलुषीकृतम्

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਉਸ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੇ ਤੇ ਮਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 32

शोभनं पुरुषं दृष्ट्वा सर्वा अपि वराङ्गनाः । क्लेदभावं ततो जग्मुर्मुदा दारुवनस्त्रियः

ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸੁਗਠਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਰੁਵਨ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਪਿਘਲ ਗਏ।

Verse 33

विकारा बहवस्तासां देवं दृष्ट्वा महाद्भुतम् । संजाता विप्रपत्नीनां तदा तासु नरोत्तम

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਉਸ ਮਹਾ-ਅਦਭੁਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਵ-ਵਿਕਾਰ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 34

परिधानं न जानन्ति काश्चिद्दृष्ट्वा वराङ्गनाः । उत्तरीयं तथा चान्या महामोहसमन्विताः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੁੱਝ ਨਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾ ਮੋਹ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਵੀ ਸੁਰਤ ਨਾ ਰਹੀ।

Verse 35

केशभारपरिभ्रष्टा काचिदेवासनोत्थिता । दातुकामा तदा भैक्ष्यं चेष्टितुं नैव चाशकत्

ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਬਿਖਰ ਗਏ, ਉਹ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਭਿਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਲਈ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੇਸ਼ਟਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

Verse 36

काचिद्दृष्ट्वा महादेवं रूपयौवनगर्विता । उत्सङ्गे संस्थितं बालं विस्मृता पायितुं स्तनम्

ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਰੂਪ ਤੇ ਯੌਵਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਏ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਵੀ ਭੁੱਲ ਬੈਠੀ।

Verse 37

कामबाणहता चान्या बाहुभ्यां पीड्य सुस्तनौ । निःश्वसन्ती तदा चोष्णं न किंचित्प्रतिजल्पति

ਇੱਕ ਹੋਰ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਰਹੀ; ਤਪਤ ਆਹਾਂ ਭਰਦੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕੀ।

Verse 38

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

Verse 39

तावत्ते ब्राह्मणाः सर्वे भ्रमित्वा काननं महत् । आगताः स्वगृहे दारान् ददृशुश्च हतौजसः

ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਾਨ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਤੇ ਆਤਮ-ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 40

यासां पूर्वतरा भक्तिः पातिव्रत्ये पतीन्प्रति । चलितास्ता विदित्वाशु निर्जग्मुर्द्विजसत्तमाः

ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਡੋਲ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਫਿਰ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 41

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

ਪਰਮ ਸੰਕਲਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਖਲਬਲਾ ਦਿੱਤੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 42

क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद्दण्डमुद्यम्य धावति । कल्माषयष्टिमन्ये च तथान्ये दर्भमुष्टिकाम्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਦੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੌੜਿਆ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਲਾਠੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਦર્ભ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਪਕੜ ਲੀਆਂ।

Verse 43

इतश्चेतश्च ते सर्वे भ्रमित्वा काननं नृप । एकीभूत्वा महात्मानो व्याजह्रुश्च रुषा गिरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਭ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 44

यदिदं च हुतं किंचिद्गुरवस्तोषिता यदि । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु चोत्तमम्

ਜੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਭੀ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂਜਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।

Verse 45

आश्रमादाश्रमं सर्वे न त्यजामो विधिक्रमात् । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु भूतले

ਅਸੀਂ ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਉਸ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।

Verse 46

एवं सत्यप्रभावेन त्रिरुक्तेन द्विजन्मनाम् । शिवस्य पश्यतो लिङ्गं पतितं धरणीतले

ਇਉਂ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਦੁਜਨਮਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਚਾਰਿਆ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 47

हाहाकारो महानासील्लोकालोकेऽपि भारत । देवस्य पतिते लिङ्गे जगतश्च महाक्षये

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਦੇਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਲੋਕ ਤੱਕ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਉਠਿਆ।

Verse 48

पतमानस्य लिङ्गस्य शब्दोऽभूच्च सुदारुणः । उल्कापाता दिशां हाहा भूमिकम्पाश्च दारुणाः

ਡਿੱਗਦੇ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਉਠੀ। ਉਲਕਾਵਾਂ ਵਰ੍ਹੀਆਂ; ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ‘ਹਾਏ ਹਾਏ’ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜੀ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਭੂਚਾਲ ਆਏ।

Verse 49

पतन्ति पर्वताग्राणि शोषं यान्ति च सागराः । देवस्य पतिते लिङ्गे देवा विमनसोऽभवन्

ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਢਹਿ ਪੈਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾਪੇ। ਦੇਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਦਾਸ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 50

समेत्य सहिताः सर्वे ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति विविधैः स्तवैः

ਤਦ ਸਭੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 51

ततस्तुष्टो जगन्नाथश्चतुर्वदनपङ्कजः । आर्तान्प्राह सुरान्सर्वान्मा विषादं गमिष्यथ

ਤਦੋਂ ਜਗਤਨਾਥ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ-ਮੁਖ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਦੁਖੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੋ।”

Verse 52

ब्रह्मशापाभिभूतोऽसौ देवदेवस्त्रिलोचनः । तुष्टैस्तैस्तपसा युक्तैः पुनर्मोक्षं गमिष्यति

ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਦੇਵਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਉਪਾਯ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ, ਤਦ ਉਹ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा ययुर्देवा यथागतमरिन्दम । भावयित्वा ततः सर्वे मुनयश्चैव भारत

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਦੇਵਤਾ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਭ ਮੁਨੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ।

Verse 54

विश्वामित्रवसिष्ठाद्या जाबालिरथ कश्यपः । समेत्य सहिताः सर्वे तमूचुस्त्रिपुरान्तकम्

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ—ਜਾਬਾਲੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।

Verse 55

ब्रह्मतेजो हि बलवद्द्विजानां हि सुरेश्वर । क्षान्तियुक्तस्तपस्तप्त्वा भविष्यसि गतक्लमः

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਖਿਮਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ; ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 56

यतः क्षोभादृषीणां च तदेवं लिङ्गमुत्तमम् । पतितं ते महादेव न तत्पूज्यं भविष्यति

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ। ਇਸ ਲਈ ਡਿੱਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁਣ ਪੂਜਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 57

न तच्छ्रेयोऽग्निहोत्रेण नाग्निष्टोमेन लभ्यते । प्राप्नुवन्ति च यच्छ्रेयो मानवा लिङ्गपूजने

ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਨਾਲ। ਪਰ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ—ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 58

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । वचनेन तु विप्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति

ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਵੀ—ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ—ਇਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 59

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति । यत्फलं तव लिङ्गस्य इह लोके परत्र च

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 60

एवमुक्तो जगन्नाथः प्रणिपत्य द्विजोत्तमान् । मुदा परमया युक्तः कृताञ्जलिरभाषत

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗੰਨਾਥ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 61

ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्जलं सार्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुध्यन्ति मलिनो जनाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਬਿਨਾ ਜਲ ਦੇ ਹੀ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ‘ਜਲ’ ਨਾਲ ਹੀ ਮਲੀਨ ਲੋਕ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 62

न तत्क्षेत्रं न तत्तीर्थमूषरं पुष्कराणि च । ब्राह्मणे मन्युमुत्पाद्य यत्र गत्वा स शुध्यति

ਉਹ ਨਾ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ—ਨਾ ਹੀ ਊਸਰ ਭੂਮੀ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਜਗਾਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 63

न तच्छास्त्रं यन्न विप्रप्रणीतं न तद्दानं यन्न विप्रप्रदेयम् । न तत्सौख्यं यन्नविप्रप्रसादान्न तद्दुःखं यन्न विप्रप्रकोपात्

ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣੀਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਦਾਨ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕੋਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ।

Verse 64

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । एकस्य विप्रवाक्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਵੀ—ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਸੋਲਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।

Verse 65

अभिनन्द्य द्विजान्सर्वाननुज्ञातो महर्षिभिः । ततोऽगमत्तदा देवो नर्मदातटमुत्तमम्

ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤਟ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 66

परमं व्रतमास्थाय गुहावासी समार्बुदम् । तपश्चचार भगवाञ्जपस्नानरतः सदा

ਸਰਵੋਤਮ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਭਗਵਾਨ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਸਦਾ ਜਪ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ।

Verse 67

समाप्ते नियमे तात स्थापयित्वा महेश्वरम् । वन्द्यमानः सुरैः सार्द्धं कैलासमगमत्प्रभुः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 68

नर्मदायास्तटे तेन स्थापितः परमेश्वरः । तेनैव कारणेनासौ नर्मदेश्वर उच्यते

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ‘ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 69

योऽर्चयेन्नर्मदेशानं यतिर्वै संजितेन्द्रियः । स्नात्वा चैव महादेवमश्वमेधफलं लभेत्

ਜੋ ਜਿਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਯਤੀ ਨਰਮਦੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

ददाति यः पितृभ्यस्तु तिलपुष्पकुशोदकम् । त्रिःसप्तपूर्वजास्तस्य स्वर्गे मोदन्ति पाण्डव

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੱਤ ਪੂਰਵਜ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 71

यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । पायसं घृतमिश्रं तु स लभेत्कोटिजं फलम्

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲੀ ਖੀਰ ਪਰੋਸੇ, ਉਹ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । ददाति तोयमध्यस्थः सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਜੋ ਜਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

अष्टम्यांवा चतुर्दश्यां निराहारो वसेत्तु यः । नर्मदेश्वरमासाद्य प्राप्नुयाज्जन्मनः फलम्

ਜੋ ਅੱਠਮੀ ਜਾਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸੇ ਅਤੇ ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य व्याधिभयं न स्यात्सप्तजन्मसु भारत

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 75

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोके भविष्यति

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਅਨਾਸ਼ਕ (ਸੰਪੂਰਨ ਉਪਵਾਸ) ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 76

एष ते विधिरुद्दिष्टस्तस्योत्पत्तिर्नरोत्तम । पुराणे विहिता तात संज्ञा तस्य तु विस्तरात्

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਿਆਰੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 77

एतं कीर्तयते यस्तु नर्मदेश्वरसम्भवम् । भक्त्या शृणोति च नरः सोऽपि स्नानफलं लभेत्

ਜੋ ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।