Adhyaya 37

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र देवतीर्थमनुत्तमम् । येन देवास्त्रयस्त्रिंशत्स्नात्वा सिद्धिं परां गताः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੋ; ਜਿੱਥੇ ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं तात सुराः सर्वे दानवैर्बलवत्तरैः । निर्जितास्तत्र तीर्थे च स्नात्वा सिद्धिं परां गताः

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਮਾਣਯੋਗ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਗਏ?

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा दैत्यगणैरुग्रैर्युद्धेऽतिबलवत्तरैः । इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच्च्यावितो नृप

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 4

हस्त्यश्वरथयानौघैर्मर्दयित्वा वरूथिनीम् । विध्वस्ता भेजिरे मार्गं प्रहारैर्जर्जरीकृताः

ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੈਲਾਬ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੈਨਾ-ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਟੁੱਟੇ-ਬਿੱਖਰੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਪਕੜ ਗਏ।

Verse 5

जम्भशुम्भैश्च कूष्माण्डकुहकादिभिः । वेपमानार्दिताः सर्वे ब्रह्माणमुपतस्थिरे

ਜੰਭ, ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ, ਕੁਹਕ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਭੇ ਪੀੜਤ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 6

प्रणम्य शिरसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तदा विज्ञापयामासुर्देवा वह्निपुरोगमाः

ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਦ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ।

Verse 7

पश्य पश्य महाभाग दानवैः शकलीकृताः । वियोजिताः पुत्रदारैस्त्वामेव शरणं गताः

“ਦੇਖੋ, ਦੇਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।”

Verse 8

परित्रायस्व देवेश सर्वलोकपितामह । नान्या गतिः सुरेशान त्वां मुक्त्वा परमेश्वर

“ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਸਰਵਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ! ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਾਨ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਸਾਡੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 9

ब्रह्मोवाच । दानवानां विघातार्थं नर्मदातटमास्थिताः । तपः कुरुध्वं स्वस्थाः स्थ तपो हि परमं बलम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਓ। ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ, ਅਡੋਲ ਰਹੋ—ਕਿਉਂਕਿ ਤਪ ਹੀ ਪਰਮ ਬਲ ਹੈ।

Verse 10

नान्योपायो न वै मन्त्रो विद्यते न च मे क्रिया । विना रेवाजलं पुण्यं सर्वपापक्षयंकरम्

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮਕਾਂਡ—ਸਿਵਾਏ ਰੇਵਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

दारिद्र्यव्याधिमरणबन्धनव्यसनानि च । एतानि चैव पापस्य फलानीति मतिर्मम

ਦਾਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਰੋਗ, ਮੌਤ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਿਪਤਾਵਾਂ—ਇਹੀ ਪਾਪ ਦੇ ਫਲ ਹਨ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਤਿ ਹੈ।

Verse 12

एवं ज्ञात्वा ततश्चैव तपः कुरुत दुष्करम् । तथा चैव सुराः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਫਿਰ ਦੁਰਲੱਭ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तथ्यं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । नर्मदामागताः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः

ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਨਰਮਦਾ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 14

चेरुर्वै तत्र विपुलं तपः सिद्धिमवाप्नुवन् । तदाप्रभृति तत्तीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਦੇਵਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੁੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 15

गीयते त्रिषु लोकेषु सर्वपापक्षयंकरम् । तत्र गत्वा च यो मर्त्यो विधिना संयतेन्द्रियः

ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਭੂਤ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—

Verse 16

स्नानं समाचरेद्भक्त्या स लभेन्मौक्तिकं फलम् । यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

ਜੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਤੀ-ਸਮਾਨ ਅਮੋਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ—

Verse 17

स लभेन्मुख्यविप्राणां फलं साहस्रिकं नृप । तत्र देवशिला रम्या महापुण्यविवर्धिनी

ਉਹ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਨੋਹਰ ਦੇਵ-ਸ਼ਿਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪੁਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 18

संन्यासेन मृता ये तु तेषां स्यादक्षया गतिः । अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

ਪਰ ਜੋ ਸੰਨਿਆਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ—

Verse 19

रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवम् । एवं स्नानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੱਸੇਗਾ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ (ਦਾ ਫਲ ਹੈ)।

Verse 20

सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि तत्र तीर्थेऽक्षयं भवेत् । एष ते विधिरुद्दिष्ट उत्पत्तिश्चैव भारत

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪ—ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਫਲ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 21

देवतीर्थस्य निखिला यथा वै शङ्कराच्छ्रुता । पठन्ति ये पापहरं सर्वदुःखविमोचनम्

ਜੋ ਕੋਈ ਦੇਵਤੀਰਥ ਦਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਵਰਣਨ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ—ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਠ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 22

देवतीर्थस्य चरितं देवलोकं व्रजन्ति ते

ਦੇਵਤੀਰਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ — ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ/ਸਿਰਲੇਖ।