Adhyaya 36

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र दारुतीर्थमनुत्तमम् । दारुको यत्र संसिद्ध इन्द्रस्य दयितः पुरा

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਾਰੁਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਜਿੱਥੇ ਦਾਰੁਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । दारुकेण कथं तात तपश्चीर्णं पुरानघ । विधानं श्रोतुमिच्छामि त्वत्सकाशाद्द्विजोत्तम

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਆਦਰਨੀਯ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਿਰਪਾਪ! ਦਾਰੁਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤਪ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । हन्त ते कथयिष्यामि विचित्रं यत्पुरातनम् । वृत्तं स्वर्गसभामध्ये ऋषीणां भावितात्मनाम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਯਮਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।

Verse 4

सूतो वज्रधरस्येष्टो मातलिर्नाम नामतः । स पुत्रं शप्तवान्पूर्वं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

ਵਜ੍ਰਧਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸਾਰਥੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਲੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

शापाहतो वेपमान इन्द्रस्य चरणौ शुभौ । प्रपीड्य मूर्ध्ना देवेशं विज्ञापयति भारत

ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ।

Verse 6

तमुवाचाभिशप्तं चाप्यनाथं च सुरेश्वरः । कर्मणा केन शापस्य घोरस्यान्तो भविष्यति

ਉਸ ਸ਼ਾਪਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ?’

Verse 7

नर्मदातटमाश्रित्य तोषयन्वै महेश्वरम् । तिष्ठ यावद्युगस्यान्तं पुनर्जन्म ह्यवाप्स्यसि

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 8

पुनर्भूत्वा तु पूतस्त्वं दारुको नाम विश्रुतः । संसेव्य परमं देवं शङ्खचक्रगदाधरम्

ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ‘ਦਾਰੁਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਉੱਨਤੀ ਪਾਵੇਂਗਾ।

Verse 9

मानुषं भावमापन्नस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि । एवमुक्तस्तु देवेन सहस्राक्षेण धीमता

ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਦੇਵ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 10

प्रणम्य शिरसा भूमिमागतोऽसौ ह्यचेतनः । नर्मदातटमाश्रित्य कर्षयन्निजविग्रहम्

ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੇਕ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਘਸੀਟਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 11

व्रतोपवाससंखिन्नो जपहोमरतः सदा । महादेवं महात्मानं वरदं शूलपाणिनम्

ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ; ਮਹਾਤਮਾ, ਵਰਦਾਤਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 12

भक्त्या तु परया राजन्यावदाभूतसम्प्लवम् । अंशावतरणाद्विष्णोः सूतो भूत्वा महामतिः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ—ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਆਵੇ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਸੂਤ ਬਣ ਗਿਆ (ਰਥਵਾਨ/ਕੀਰਤਿਕਾਰ)।

Verse 13

तोषयन् वै जगन्नाथं ततो यातो हि सद्गतिम्

ਜਗੰਨਾਥ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਧਨ੍ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

एष तत्सम्भवस्तात दारुतीर्थस्य सुव्रत । कथितोऽयं मया पूर्वं यथा मे शङ्करोऽब्रवीत्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ! ਇਹੀ ਦਾਰੁਤੀਰਥ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

Verse 15

ततो युधिष्ठिरः श्रुत्वा विस्मयं परमं गतः । भ्रात्ःन् विलोकयामास हृष्टरोमा मुहुर्मुहुः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा विधिपूर्वं नरेश्वर । उपास्य संध्यां देवेशमर्चयेद्यश्च शङ्करम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 17

वेदाभ्यासं तु तत्रैव यः करोति समाहितः । सोऽश्वमेधफलं राजंल्लभते नात्र संशयः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

तस्मिंस्तीर्थे तु यो भक्त्या भोजयेद्ब्राह्मणाञ्छुचिः । स तु विप्रसहस्रस्य लभते फलमुत्तमम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉੱਤਮ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । यत्कृतं शुद्धभावेन तत्सर्वं सफलं भवेत्

ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।