Adhyaya 35

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना । उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਮਹਾਦੇਵ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् । पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਅਤੁਲ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਆਖਿਆਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਘਾਟੇ ਪੂਰਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 3

त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः । त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਰਾਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਕਣਟਕ ਸੀ—ਰੌਦ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਜੇਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ।

Verse 4

देवदानवगन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः । अवध्योऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्

ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਵਧ੍ਯ ਮੰਨਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਤਿਵੇਂ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 5

तावद्धिन्ध्यगिरेर्मध्ये दानवो बलदर्पितः । मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ‘ਮਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 6

तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयादवनिं गतः । पूजितो दानसन्मानैरिदं वचनमब्रवीत्

ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਰਾਖਸ਼ (ਰਾਵਣ) ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 7

कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना । किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो

ਇਹ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਮੁਖੜੇ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਐਨਾ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਭੋ?

Verse 8

मय उवाच । दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयोऽहं नाम नामतः । भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा

ਮਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਨਾਮ ਤੋਂ ਮਯ ਹਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਪਤੀ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇਜੋਵਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਧੀ ਹੈ।

Verse 9

मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् । आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्

ਉਹ ਮੰਦੋਦਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ; ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः । प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनमब्रवीत्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा । प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि

ਮੈਂ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਦਰਪ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 12

ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना । रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः

ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਕਥਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਇਆ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

Verse 13

गृहीत्वा तां तदा रक्षोऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः । देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼, ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਚਿਤ ਹੋਇਆ, ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 14

केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣਾ ਛੱਡੀ; ਉਸ ਗੱਜਣ ਨਾਲ ਸੰਵਰਤਕ ਮੇਘ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੜ ਹੋ ਗਏ।

Verse 16

श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः । नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति

ਉਹ ਘੋਰ ਨਰਦਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ: ‘ਇਹ ਮੇਘਨਾਦ ਕਹਾਵੇਗਾ।’

Verse 17

एवंनामा कृतः सोऽपि परमं व्रतमास्थितः । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪਰਮ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः । कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्

ਵ੍ਰਤਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਤੇ ਜਪ ਕਰਕੇ—ਨਿੱਤ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪਾਂ ਨਾਲ—ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰੀਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 19

एवमन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् । गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਉਹ ਧਰਣੀਧਰ ਕੈਲਾਸ ਗਿਆ; ਦੋ ਲਿੰਗ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 20

नर्मदातटमाश्रित्य स्नातुकामो महाबलः । निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਸਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼।

Verse 21

तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः । कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः

ਉਥੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ; ਰਾਤ ਦਾ ਚਰਣਹਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 22

गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम । एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਉਠਾਇਆ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ।

Verse 23

द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः । तावदेव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि

ਫਿਰ ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਵੀ ਉਠਾਉਣ ਲੱਗਾ; ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਲਿੰਗ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 24

याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः । नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

‘ਜਾ, ਜਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਵਣੀ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।

Verse 25

जगामाकाशमाविश्य पूज्यमानो निशाचरैः । तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋਇਆ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਮੇਘਨਾਦ ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 26

पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्

ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗਰਜਨ’ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—

Verse 27

अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् । पिण्डदानं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਾਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰੇ—

Verse 28

यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः । तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः

ਜੋ ਫਲ ਸੱਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत । अक्षयपुण्यमाप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ।

Verse 30

प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्

ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧਿਆਨਮਗਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰੇ—ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 31

एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा । कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी

ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਸਨੇਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਰਜਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਉਤਪੱਤੀ ਕਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 35

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ। (ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ)