Adhyaya 32

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पत्त्रेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਪੱਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਭਾਗੀ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ सिद्धस्तदा ब्रह्मंस्तस्मिंस्तीर्थे महातपाः । पुत्रः कस्य तु को हेतुरेतदिच्छामि वेदितुम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸਿੱਧ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । चित्रोनाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः पुरा । तस्य पुत्रो नृपश्रेष्ठ पत्त्रेश्वर इति श्रुतः

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਚਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ‘ਪੱਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 4

रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः । इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं जय इत्येव चापरः

ਉਹ ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਸੀ, ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤਿਅਧਿਕ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਜਯ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 5

स कदाचित्सभामध्ये सर्वदेवसमागमे । मेनकानृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल

ਇਕ ਵਾਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ, ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿਆ।

Verse 6

तिष्ठते गतमर्यादो गतप्राण इव क्षणात् । तावत्सुरपतिर्देवः शशापाथाजितेन्द्रियम्

ਉਹ ਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਨ ਜਿਹਾ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਅਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

यस्मात्त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् । तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵੇਂਗਾ।

Verse 8

एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा । वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह

ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ—ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 9

पत्त्रेश्वर उवाच । मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा । प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

ਪੱਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਮੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਪਾ ਹੀ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 10

शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ; ਤਦ ਤੂੰ ਫਿਰ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 11

सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् । लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः

ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਜਿਤਾਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ; ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।

Verse 12

एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता । गन्धर्वतनयो धीमान्प्रणम्यागात्तु भूतलम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਜਦੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਗੰਧਰਵ ਦਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 13

रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः । स्नात्वा जप्त्वा विधानेन अर्चयित्वा च शङ्करम्

ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 14

वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन । तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैस्ततश्च तोषं समगात्स देवः

ਵਾਯੂ, ਜਲ, ਪਿਣਿਆਕ, ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੌ ਦੀ ਮਾਂਡ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕੀਤੇ; ਤਦ ਉਹ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च । चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पपाताग्रगतं समीक्ष्य

ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਵਰਦਾਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਉਮਾ-ਪਤੀ, ਅੰਧਕ-ਨਾਸ਼ਕ, ਅਰਧਚੰਦਰ ਮੌਲੀ ਅਤੇ ਗਜਚਰਮ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 16

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ । यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਅੱਜ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”

Verse 17

पत्त्रेश्वर उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र त्वं सततं तीर्थे मम नाम्ना भव प्रभो

ਪੱਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ ਤੇ ਸਦਾ ਵੱਸ, ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा । तथेत्युक्त्वा ययौ हृष्ट उमया सह शङ्करः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।” ਫਿਰ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 19

सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य गते देवे दिवं प्रति । स्नात्वा जाप्यविधानेन तर्पयित्वा पितॄन् पुनः

ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜਪ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 20

स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 21

इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर । हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः

ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਆਦਿ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਉਤਸਵ ਮਨਾਏ।

Verse 22

एष ते कथितः प्रश्नः पृष्टो यो वै युधिष्ठिर । तत्र स्नानेन चैकेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

यस्त्वर्चयेन्महादेवं तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर । स्नात्वाभ्यर्च्य पित्ःन् देवान् सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਪਰ ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

मृतो वर्षशतं साग्रं क्रीडित्वा च शिवे पुरे । राजा वा राजतुल्यो वा पश्चान्मर्त्येषु जायते

ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 25

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदः शतम् । व्याधिशोकविनिर्मुक्तः पुनः स्मरति तज्जलम्

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਰੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ/ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਲੇਖਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।