Adhyaya 31

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मावर्तमिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜੋ ‘ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਿਆਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

तत्र संनिहितो ब्रह्मा नित्यसेवी युधिष्ठिर । ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बचकार भ्रमणं सदा

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਨਿਤ ਸੇਵਾ-ਪਰਾਇਣ; ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਸਦਾ ਤਪਸਿਆ-ਰੂਪ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ।

Verse 3

एकाहारवशेऽतिष्ठद्द्वादशाब्दं महाव्रती । अत्र तीर्थे विधानेन चिन्तयन् वै महेश्वरम्

ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਇਕ ਵਾਰ ਦੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 4

तेन तत्पुण्यमाख्यातं ब्रह्मावर्तमिति प्रभो । तत्र स्नात्वा विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ‘ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 5

अर्चयेद्देवमीशानं विष्णुं वा परमेश्वरम् । यत्फलं सर्वयज्ञानां विधिवद्दक्षिणावताम्

ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦੀ—ਜਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ—ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਵਿਧੀਵਤ ਦੱਖਿਣਾ ਸਮੇਤ ਕੀਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—

Verse 6

तत्फलं समवाप्नोति तत्तीर्थस्य प्रभावतः । यस्मिंस्तीर्थे तु यो देवो दानवो वा द्विजोऽथ वा

ਉਹੀ ਫਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਜਾਂ ਦਵਿਜ (ਦੁਜਨਮਾ) ਵੀ—

Verse 7

सिद्धस्तेनैव तन्नाम्ना ख्यातं लोके महच्च तत् । न जलं न स्थलं नाम क्षेत्रं वा ह्यूषराणि च

ਉੱਥੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ‘ਜਲ’ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ‘ਥਲ’, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ‘ਖੇਤਰ’, ਨਾ ਹੀ ਬੰਜਰ ਉਜਾੜ—

Verse 8

पवित्रत्वं लभन्त्येते पौरुषेण विना नृणाम् । सामर्थ्यान्निश्चयाद्धैर्यात्सिध्यन्ति पुरुषा नृप

ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸਮਰੱਥਾ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਰਖ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

प्रमादात्तस्य लोभेन पतन्ति नरके ध्रुवम्

ਪਰ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

संनिरुध्येन्द्रियग्रामं यत्र यत्र वसेन्मुनिः । तत्र तत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च

ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮੁਨੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਹੀ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 31

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ (ਪਾਠ-ਵਿਰਾਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ)