Adhyaya 230

Verse 1

सूत उवाच । इत्युक्त्वोपररामथ पाण्डोः पुत्राय वै मुनिः । मृकण्डतनयो धीमान्सप्तकल्पस्मरः पुरः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਪਾਂਡੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ—ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 2

मार्कण्डमुनिना प्रोक्तं यथा पार्थाय सत्तमाः । तथा वः कथितं सर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ ਮੁਨਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੇਵਾ ਦੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

Verse 3

इयं पुण्या सरिच्छ्रेष्ठा रेवा विश्वैकपावनी । रुद्रदेहसमुद्भूता सर्वभूताभयप्रदा

ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਰੇਵਾ ਹੈ—ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੋ ਅਦੁੱਤੀ ਪਾਵਨਕਾਰੀ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 4

ओङ्कारजलधिं यावदुवाच भृगुनन्दनः । तीर्थसङ्गमभेदान्वै धर्मपुत्राय पृच्छते

ਓਂਕਾਰ-ਜਲਧਿ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਮਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 5

समासेनैव मुनयस्तथाहं कथयामि वः । सप्तषष्टिसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਸਤਾਹਠ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਵੀ—ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।

Verse 6

कथं केनात्र शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैरपि । तथाप्यत्र मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं पार्थाय वै यथा

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ? ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 7

तीर्थमोंकारमारभ्य वक्ष्ये तीर्थावलिं शुभाम् । प्रोच्यमानां समासेन तां शृणुध्वं महर्षयः

ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੋ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ।

Verse 8

नत्वा सोमं महेशानं नत्वा ब्रह्माच्युतावुभौ । सरस्वतीं गणेशानं देव्यासाङ्घ्रिपञ्कजम्

ਸੋਮ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ; ਸਰਸਵਤੀ, ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਤ ਹੋ ਕੇ—

Verse 9

पूर्वाचार्यांस्तथा सर्वान्दृष्ट्वादृष्टार्थवेदिनः । प्रणम्य नर्मदां देवीं वक्ष्ये तीर्थावलिं त्विमाम्

ਪੂਰਵ ਆਚਾਰਿਆਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ—ਦਿੱਖੇ ਤੇ ਅਦਿੱਖੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ—ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।

Verse 10

ॐ नमो विश्वरूपाय ओङ्कारायाखिलात्मने । यमारभ्ये प्रवक्ष्यामि रेवातीर्थावलिं द्विजाः

ਓਂ—ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਚੀ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।

Verse 11

अस्मिन्मार्कण्डगदिते रेवातीर्थक्रमे शुभे । पुराणसंहिताध्याया मार्कण्डाश्रमवर्णनम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤੀਰਥ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਉਹ ਅਧਿਆਇ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

ततः प्रश्नाधिकारश्च प्रशंसा नर्मदोद्भवा । तथा पञ्चदशानां च प्रवाहानां प्रकीर्तनम्

ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ/ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

नामनिर्वचनं तद्वत्तथा कल्पसमुद्भवाः । एकविंशतिकल्पानां तद्वन्नामानुकीर्तनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ (ਅਰਥ-ਵਿਆਖਿਆ) ਅਤੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਕੀ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਭੀ ਉਸੇ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਹੈ।

Verse 14

मार्कण्डेयानुभूतानां सप्तानां लक्षणानि च । माहात्म्यं चैव रेवायाः शिवविष्ण्वोस्तथैव च

ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਜੋ ਸੱਤ ਅਨੁਭਵ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ; ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ।

Verse 15

संहारलक्षणं तद्वदोङ्कारस्य च सम्भवः । तथैवौंकारमाहात्म्यममरकण्टकीर्तनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਹਾਰ (ਪ੍ਰਲਯ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਰਣਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਦਾ ਕੀਰਤਨ।

Verse 16

अमरेश्वरतीर्थं च तथा दारुवनं महत् । दारुकेश्वरतीर्थं च तीर्थं वै चरुकेश्वरम्

ਅਤੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਾਰੁਵਨ; ਦਾਰੁਕੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚਰੁਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵੀ।

Verse 17

चरुकासङ्गमस्तद्व्यद्वतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञाह्वयं तथा

ਅਤੇ ਚਰੁਕਾ-ਸੰਗਮ ਨਾਮਕ ਸੰਗਮ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਯਦ੍ਵਤੀ-ਪਾਤੇਸ਼ਵਰ; ਪਾਤਾਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਕੋਟਿਯਜ੍ਞ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਵੀ।

Verse 18

वरुणेश्वरतीर्थं च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम् । सिद्धेश्वरं यमेशं च ब्रह्मेश्वरमतः परम्

ਉੱਥੇ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਯਮੇਸ਼, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 19

सारस्वतं चाष्टरुद्रं सावित्रं सोमसंज्ञितम् । शिवखातं महातीर्थं रुद्रावर्तं द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਉੱਥੇ ਸਾਰਸਵਤ, ਅਸ਼ਟਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਤੀਰਥ ਸ਼ਿਵਖਾਤ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਵਰਤ ਵੀ ਹਨ।

Verse 20

ब्रह्मावर्तं परं तीर्थं सूर्यावर्तमतः परम् । पिप्पलावर्ततीर्थं च पिप्पल्याश्चैव सङ्गमः

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਸੂਰਿਆਵਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਵਰਤ ਤੀਰਥ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੱਪਲੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 21

अमरकण्टमाहात्म्यं कपिलासङ्गमस्तथा । विशल्यासम्भवश्चापि भृगुतुङ्गाद्रिकीर्तनम्

ਫਿਰ ਅਮਰਕੰਟ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਸੰਗਮ; ਵਿਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁਤੁੰਗ ਪਹਾੜ ਦਾ ਕੀਰਤਨ-ਗਾਨ।

Verse 22

विशल्यासङ्गमः पुण्यः करमर्दासमागमः । करमर्देश्वरं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्

ਵਿਸ਼ਲਿਆ ਦਾ ਸੰਗਮ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਰਦਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੀ; ਕਰਮਰਦੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 23

सङ्गमो नीलगङ्गायाः विध्वंसस्त्रिपुरस्य च । कीर्तनं तीर्थदानानां मधुकतृतीयाव्रतम्

ਇੱਥੇ ਨੀਲਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਿਧੰਸ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਮਧੁ-ਕਤ੍ਰਿਤੀਆ’ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਹੈ।

Verse 24

अप्सरेश्वरतीर्थं च देहक्षेपे विधिस्ततः । तीर्थं ज्वालेश्वरं नाम ज्वालायाः सङ्गमस्तथा

ਅਤੇ ਅਪਸਰੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਸੰਸਕਾਰ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ‘ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਦੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 25

शक्रतीर्थं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च । अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा

(ਇੱਥੇ) ਸ਼ਕ੍ਰਤੀਰਥ, ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਅਤੇ ਹੰਸਤੀਰਥ ਹਨ; ਅੰਬਰੀਸ਼ ਰਾਜਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਾਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 26

मातृकेश्वरतीर्थं च भृगुतुङ्गानुवर्णनम् । तत्र भैरवमाहात्म्यं चपलेश्वरकीर्तनम्

ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਗੁਤੁੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਭੈਰਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਪਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ-ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਹੈ।

Verse 27

चण्डपाणेश्च माहात्म्यं कावेरीसङ्गमस्तथा । कुबेरेश्वरतीर्थं च वाराहीसङ्गमस्तथा

ਚੰਡਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ। ਕੁਬੇਰੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਾਹੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।

Verse 28

सङ्गमश्चण्डवेगायास्तीर्थं चण्डेश्वरं तथा । एरण्डीसङ्गमः पुण्य एरण्डेश्वरमुत्तमम्

ਚੰਡਵੇਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਡੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਭੀ। ਏਰੰਡੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਰੰਡੇਸ਼ਵਰ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 29

पितृतीर्थं च तत्रैव ओङ्कारस्य च सम्भवम् । माहात्म्यं पञ्चलिङ्गानामोङ्कारस्य मुनीश्वराः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿਸਥਾਨ ਭੀ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਪੰਜ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ (ਉੱਥੇ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 30

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं तीर्थं काकह्रदं तथा । जम्बुकेश्वरतीर्थं च सारस्वतमतः परम्

ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਕਾਕਹ੍ਰਦ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਭੀ; ਜੰਬੁਕੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਭੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਸਵਤ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਉੱਤਮ ਕਥਾ।

Verse 31

कपिलासङ्गमस्तद्वत्तीर्थं च कपिलेश्वरम् । दैत्यसूदनतीर्थं च चक्रतीर्थं च वामनम्

ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ। ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ-ਤੀਰਥ ਭੀ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ (ਦਾ ਧਾਮ) ਭੀ।

Verse 32

तीर्थलक्षं विदुः पूर्वे कपिलायास्तु सङ्गमे । स्वर्गस्य नरकस्यापि लक्षणं मुनिभाषितम्

ਪੁਰਾਤਨਾਂ ਨੇ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਲੱਛਣ ਜਾਣਿਆ। ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ—ਨਰਕ ਦੇ ਭੀ—ਲੱਛਣ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 33

व्यवस्थानं शरीरस्य गोप्रदानानुवर्णनम् । अशोकवनिकातीर्थं मतङ्गाश्रमवर्णनम्

ਇੱਥੇ ਦੇਹ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ; ਅਸ਼ੋਕ-ਵਨਿਕਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮਤੰਗ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।

Verse 34

अशोकेश्वरतीर्थं च मतङ्गेश्वरमुत्तमम् । तथा मृगवनं पुण्यं तत्र तीर्थं मनोरथम्

ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ, ਉੱਤਮ ਮਤੰਗੇਸ਼ਵਰ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮ੍ਰਿਗਵਨ (ਹਿਰਣ-ਵਨ) ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਨੋਰਥ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ—ਇੱਛਾ-ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਧਾਮ।

Verse 35

सङ्गमोऽङ्गारगर्ताया अङ्गारेश्वरमुत्तमम् । तथा मेघवनं तीर्थं देव्या नामानुकीर्तनम्

ਅੰਗਾਰਗਰਤਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਉੱਤਮ ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਘਵਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਨੁਕੀਰਤਨ।

Verse 36

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा । बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्

ਅਤੇ ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਕੁਬਜੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ; ਬਿਲਵਾਮ੍ਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੂਰਨਦਵੀਪ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः । द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਰਣਯਗਰਭਾ ਦਾ ਸੰਗਮ—ਪੁਣ੍ਯ-ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਦਵੀਪੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਪਾਵਨ ਧਾਮ ਵੀ।

Verse 38

माण्डव्याश्रमतीर्थं च विशोकासङ्गमस्तथा । वागीश्वरं नाम तीर्थं पुण्यो वै वागुसङ्गमः

ਉੱਥੇ ਮਾਣਡਵ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਭੀ ਹੈ। ‘ਵਾਗੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਵਾਗੂ-ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 39

सहस्रावर्तकं तत्र तीर्थं सौगन्धिकं तथा । सङ्गमश्च सरस्वत्या ईशानं तीर्थमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ‘ਸਹਸ੍ਰਾਵਰਤਕ’ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸੌਗੰਧਿਕ’ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਈਸ਼ਾਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਭੀ ਹੈ।

Verse 40

देवतात्रयतीर्थं च शूलखातं ततः परम् । ब्रह्मोदं शाङ्करं सौम्यं सारस्वतमतः परम्

ਅਗਲੇ ਹਨ ਦੇਵਤਾ-ਤ੍ਰਯ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੂਲਖਾਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ, ਸ਼ਾਂਕਰ, ਸੌਮ੍ਯ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਤੀਰਥ ਹਨ।

Verse 41

सहस्रयज्ञतीर्थं च कपालमोचनं तथा । आग्नेयमदितीशं च वाराहं तीर्थमुत्तमम्

ਅਤੇ ‘ਸਹਸ੍ਰਯਜ੍ਞ’ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਕਪਾਲਮੋਚਨ’ ਵੀ। ਫਿਰ ਆਗਨੇਯ, ਅਦਿਤੀਸ਼, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ‘ਵਾਰਾਹ’ ਤੀਰਥ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

तथा देवपथं तीर्थं तीर्थं यज्ञसहस्रकम् । शुक्लतीर्थं दीप्तिकेशं विष्णुतीर्थं च योधनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਦੇਵਪਥ’ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਯਜ੍ਞਸਹਸ੍ਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਲ ਤੀਰਥ, ਦੀਪ੍ਤਿਕੇਸ਼, ਅਤੇ ‘ਯੋਧਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 43

नर्मदेश्वरतीर्थं च वरुणेशं च मारुतम् । योगेशं रोहिणीतीर्थं दारुतीर्थं च सत्तमाः

ਅਤੇ ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ, ਵਰੁਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ; ਤਥਾ ਯੋਗੇਸ਼, ਰੋਹਿਣੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦਾਰੁ ਤੀਰਥ—ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।

Verse 44

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते । मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹ્મਾਵਰਤ, ਪੱਤ੍ਰੇਸ਼, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸੌਰ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ, ਦਾਰੁ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਦੇਵਤੀਰਥ—ਗੁਫਾ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਧਾਮ ਵੀ।

Verse 45

नर्मदेश्वरसंज्ञं तत्कपिलातीर्थमुत्तमम् । करञ्जेशं कुण्डलेशं पिप्पलादमतः परम्

ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ‘ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਰੰਜੇਸ਼, ਕੁੰਡਲੇਸ਼, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿੱਪਲਾਦ ਹੈ।

Verse 46

विमलेश्वरतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः । प्रशंसा शूलभेदस्य तत्रैवान्धकविक्रमः

ਉੱਥੇ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਸਰੋਵਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਧਕ ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

Verse 47

देवाश्वासनदानं च तथैवान्धकनिग्रहः । शूलभेदस्य चोत्पत्तिस्तथा पात्रपरीक्षणम्

ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਾਨ, ਤਥਾ ਅੰਧਕ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ; ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਪਰਖ ਵੀ (ਉਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ) ਹੈ।

Verse 48

प्रशंसा दानधर्मस्य ऋषिशृङ्गानुभावनम् । स्वर्गतिं दीर्घतपसो भानुमत्यास्तथेङ्गितम्

ਇੱਥੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਿ-ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਤਪੋਬਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਲੰਬੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਅਤੇ ਭਾਨੁਮਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

Verse 49

शबरस्वर्गगमनं माहात्म्यं शूलभेदजम् । कपिलेश्वरतीर्थं च मोक्षतीर्थमतः परम्

ਸ਼ਬਰ ਦਾ ਸਵਰਗ-ਗਮਨ, ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੋਖਸ਼ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 50

सङ्गमो मोक्षनद्याश्च तीर्थं च विमलेश्वरम् । तथैवोलूकतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः

ਮੋਖਸ਼-ਨਦੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਲੂਕ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਗਮ ਹੈ।

Verse 51

आदित्येश्वरतीर्थं च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम् । सङ्गमो भीमकुल्यायास्तीर्थं भीमेश्वरं शुभम्

ਆਦਿਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ; ਭੀਮਕੁਲਿਆ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 52

मार्कण्डेश्वरतीर्थं च तथा वै पिप्पलेश्वरम् । करोटीश्वरतीर्थं च तीर्थमिन्द्रेश्वरं शुभम्

ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਾਮ ਵੀ; ਕਰੋਟੀਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 53

अगस्त्येशं कुमारेशं व्यासेश्वरमनुत्तमम् । वैद्यनाथं च केदारमानन्देश्वरसंज्ञितम्

ਅਗਸਤ੍ਯੇਸ਼, ਕੁਮਾਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ; ਤਥਾ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਜੋ ਆਨੰਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 54

मातृतीर्थं च मुण्डेशं चौरं कामेश्वरं तथा । सङ्गमश्चानुदुह्या वै तीर्थे भीमार्जुनाह्वये । तीर्थं धर्मेश्वरं नाम लुङ्केश्वरमतः परम्

ਮਾਤ੍ਰੀ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮੁਣਡੇਸ਼; ਚੌਰ ਅਤੇ ਤਥਾ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ। ਭੀਮਾਰਜੁਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਨੁਦੁਹਿਆ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੁੰਕੇਸ਼ਵਰ।

Verse 55

ततो धनदतीर्थं च जटेशं मङ्गलेश्वरम् । कपिलेश्वरतीर्थं च गोपारेश्वरमुत्तमम्

ਫਿਰ ਧਨਦਾ-ਤੀਰਥ, ਜਟੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਗਲੇਸ਼ਵਰ; ਤਥਾ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੋਪਾਰੇਸ਼ਵਰ।

Verse 56

मणिनागेश्वरं नाम मणिनद्याश्च सङ्गमः । तिलकेश्वरतीर्थं च गौतमेशमतः परम्

ਮਣਿਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ (ਧਾਮ) ਹੈ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਨਦੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ। ਤਿਲਕੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੌਤਮੇਸ਼।

Verse 57

तत्रैव मातृतीर्थं च मुनिनोक्तं मुनीश्वराः । शङ्खचूडं च केदारं पाराशरमतः परम्

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਤ੍ਰੀ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ। ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਾਸ਼ਰ (ਧਾਮ)।

Verse 58

भीमेश्वरं च चन्द्रेशमश्ववत्याश्च सङ्गमः । बह्वीश्वरं नारदेशं वैद्यनाथं कपीश्वरम्

ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ। ਤਦੋਂ ਬਹਵੀਸ਼ਵਰ, ਨਾਰਦੇਸ਼, ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਅਤੇ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 59

कुम्भेश्वरं च मार्कण्डं रामेशं लक्ष्मणेश्वरम् । मेघेश्वरं मत्स्यकेशमप्सराह्रदसंज्ञकम्

ਕੁੰਭੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ; ਰਾਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣੇਸ਼ਵਰ। ਮੇਘੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਤਸ੍ਯਕੇਸ਼; ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ-ਹ੍ਰਦ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ।

Verse 60

दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं नन्दिकेशं च वारुणम् । पावकेश्वरतीर्थं च तथैव कपिलेश्वरम्

ਦਧਿਸਕੰਦ ਅਤੇ ਮਧੁਸਕੰਦ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ ਤੇ ਵਾਰੁਣ ਵੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ, ਅਤੇ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 61

नारायणाह्वयं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । चण्डादित्यं परं तीर्थं चण्डिकातीर्थमुत्तमम्

ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ। ਚੰਡਾਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਚੰਡਿਕਾ-ਤੀਰਥ।

Verse 62

यमहासाह्वयं तीर्थं तथा गङ्गेश्वरं शुभम् । नन्दिकेश्वरसंज्ञं च नरनारायणाह्वयम्

ਯਮਹਾਸਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਵੀ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ।

Verse 63

नलेश्वरं च मार्कण्डं शुक्लतीर्थमतः परम् । व्यासेश्वरं परं तीर्थं तत्र सिद्धेश्वरं तथा

ਅਤੇ ਨਲੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਵਿਆਸੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 64

कोटितीर्थं प्रभातीर्थं वासुकीश्वरमुत्तमम् । सङ्गमश्च करञ्जाया मार्कण्डेश्वरमुत्तमम्

ਕੋਟਿ-ਤੀਰਥ, ਪ੍ਰਭਾ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਾਸੁਕੀਸ਼ਵਰ ਹਨ; ਕਰੰਜਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਵੀ।

Verse 65

तीर्थं कोटीश्वरं नाम तथा संकर्षणाह्वयम् । कनकेशं मन्मथेशं तीर्थं चैवानसूयकम्

ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਕਨਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਮਥੇਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 66

एरण्डीसङ्गमः पुण्यो मातृतीर्थं च शोभनम् । तीर्थं स्वर्णशलाकाख्यं तथा चैवाम्बिकेश्वरम्

ਏਰੰਡੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਾਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਵੀ। ਸਵਰਣਸ਼ਲਾਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਬਿਕੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 67

करञ्जेशं भारतेशं नागेशं मुकुटेश्वरम् । सौभाग्यसुन्दरी तीर्थं धनदेश्वरमुत्तमम्

ਕਰੰਜੇਸ਼, ਭਾਰਤੇਸ਼, ਨਾਗੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟੇਸ਼ਵਰ ਹਨ; ਸੌਭਾਗ੍ਯਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਨਦੇਸ਼ਵਰ ਵੀ।

Verse 68

रोहिण्यं चक्रतीर्थं च उत्तरेश्वरसंज्ञितम् । भोगेश्वरं च केदारं निष्कलङ्कमतः परम्

(ਉੱਥੇ) ਰੋਹਿਣੀ, ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉੱਤਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਹੈ; ਭੋਗੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ (ਧਾਮ) ਹੈ।

Verse 69

मार्कण्डं धौतपापं च तीर्थमाङ्गिरसेश्वरम् । कोटवीसङ्गमः पुण्यं कोटितीर्थं च तत्र वै

(ਉੱਥੇ) ਮਾਰਕੰਡ, ਧੌਤ-ਪਾਪ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਕੋਟਵੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਟਿ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 70

अयोनिजं परं तीर्थमङ्गारेश्वरमुत्तमम् । स्कान्दं च नार्मदं ब्राह्मं वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम्

ਸਰਵੋਤਮ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਅਯੋਨਿਜ, ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਟ ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। (ਉੱਥੇ) ਸਕਾਂਦ ਤੀਰਥ, ਨਾਰਮਦ ਤੀਰਥ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਵੀ ਹਨ।

Verse 71

कोटितीर्थं कपालेशं पाण्डुतीर्थं त्रिलोचनम् । कपिलेशं कम्बुकेशं प्रभासं कोहनेश्वरम्

(ਉੱਥੇ) ਕੋਟਿ-ਤੀਰਥ, ਕਪਾਲੇਸ਼, ਪਾਂਡੁ-ਤੀਰਥ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ (ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ), ਕਪਿਲੇਸ਼, ਕੰਬੁਕੇਸ਼, ਪ੍ਰਭਾਸ ਅਤੇ ਕੋਹਨੇਸ਼ਵਰ ਹਨ।

Verse 72

इन्द्रेशं वालुकेशं च देवेशं शक्रमेव च । नागेश्वरं गौतमेशमहल्यातीर्थमुत्तमम्

(ਉੱਥੇ) ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਲੁਕੇਸ਼ ਹਨ; ਦੇਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਵੀ ਹਨ। (ਉੱਥੇ) ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਗੌਤਮੇਸ਼ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅਹਲਿਆ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 73

रामेश्वरं मोक्षतीर्थं तथा कुशलवेश्वरौ । नर्मदेशं कपर्दीशं सागरेशमतः परम्

(ਇੱਥੇ) ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੋਖਸ਼ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਲੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਲਵੇਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਨਰਮਦੇਸ਼, ਕਪਰਡੀਸ਼, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਗਰੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ।

Verse 74

धौरादित्यं परं तीर्थं तीर्थं चापरयोनिजम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थ च भृग्वीश्वरमनुत्तमम्

(ਇੱਥੇ) ਧੌਰਾਦਿਤ੍ਯ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅਪਰਯੋਨਿਜ—ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਟ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਪਿੰਗਲੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਭ੍ਰਿਗਵੀਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 75

दशाश्वमेधिकं तीर्थं कोटितीर्थं च सत्तमाः । मार्कण्डं ब्रह्मतीर्थं च आदिवाराहमुत्तमम्

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ, (ਇੱਥੇ) ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਹਨ। ਮਾਰਕੰਡ (ਤੀਰਥ), ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਦਿਵਾਰਾਹ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ।

Verse 76

आशापूराभिधं तीर्थं कौबेरं मारुतं तथा । वरुणेशं यमेशं च रामेशं कर्कटेश्वरम्

(ਇੱਥੇ) ਆਸ਼ਾਪੂਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਬੇਰ ਤੇ ਮਾਰੁਤ ਵੀ ਹਨ। ਵਰੁਣੇਸ਼, ਯਮੇਸ਼, ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ ਤੇ ਕਰਕਟੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 77

शक्रेशं सोमतीर्थं च नन्दाह्रदमनुत्तमम् । वैष्णवं चक्रतीर्थं च रामकेशवसंज्ञितम्

(ਇੱਥੇ) ਸ਼ਕਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਮਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਨੰਦਾ-ਹ੍ਰਦ (ਸਰੋਵਰ) ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ-ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 78

तथैव रुक्मिणीतीर्थं शिवतीर्थमनुत्तमम् । जयवाराहर्तीर्थं च तीर्थमस्माहकाह्वयम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕਮਿਣੀ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜਯ-ਵਰਾਹ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਹਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਭੀ।

Verse 79

अङ्गारेशं च सिद्धेशं तपेश्वरमतः परम् । पुनः सिद्धेश्वरं नामतीर्थं च वरुणेश्वरम्

ਅੰਗਾਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਪੇਸ਼ਵਰ। ਫਿਰ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 80

पराशरेश्वरं पुण्यं कुसुमेशमनुत्तमम् । कुण्डलेश्वरतीर्थं च तथा कलकलेश्वरम्

ਪੁਣ੍ਯ ਪਰਾਸ਼ਰੇਸ਼ਵਰ, ਅਨੁੱਤਮ ਕੁਸੁਮੇਸ਼; ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 81

न्यङ्कुवाराहसंज्ञं च अङ्कोलं तीर्थमुत्तमम् । श्वेतवाराहतीर्थं च भार्गलं सौरमुत्तमम्

ਨਿਆਂਕੁ-ਵਰਾਹ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ, ਉੱਤਮ ਅੰਕੋਲ ਤੀਰਥ; ਸ਼ਵੇਤ-ਵਰਾਹ ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਭਾਰਗਲ ਨਾਮ ਦਾ ਸੌਰ (ਸੂਰਯ) ਧਾਮ, ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਯ ਹੈ।

Verse 82

हुङ्कारस्वामितीर्थं च शुक्लतीर्थं च शोभनम् । सङ्गमो मधुमत्याश्च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम्

ਹੁੰਕਾਰਸ੍ਵਾਮੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਹਨ। ਮਧੁਮਤੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤੀਰਥ।

Verse 83

नर्मदेश्वरसंज्ञं च नदीत्रितयसङ्गमः । अनेकेश्वरतीर्थं च शर्भेशं मोक्षसंज्ञितम्

ਉੱਥੇ ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ; ਅਨੇਕੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਭੇਸ਼, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 84

कावेरीसङ्गमः पुण्यस्तीर्थं गोपेश्वराह्वयम् । मार्कण्डेशं च नागेशमुदम्बर्याश्च सङ्गमः

ਕਾਵੇਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ—ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ ਤੇ ਨਾਗੇਸ਼; ਨਾਲ ਹੀ ਉਦੰਬਰਿ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਵੀ ਹੈ।

Verse 85

साम्बादित्याह्वयं तीर्थमुदम्बर्याश्च सङ्गमः । सिद्धेश्वरं च मार्कण्डं तथा सिद्धेश्वरीकृतम्

ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਉਦੰਬਰਿ ਨਾਲ ਸੰਗਮ; ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ; ਮਾਰਕੰਡ; ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ।

Verse 86

गोपेशं कपिलेशं च वैद्यनाथमनुत्तमम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थं च सैन्धवायतनं महत्

ਗੋਪੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਪਿਲੇਸ਼; ਅਨੁੱਤਮ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ; ਪਿੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਸੈੰਧਵਾਯਤਨ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 87

भूतीश्वराह्वयं तीर्थं गङ्गावाहमतः परम् । गौतमेश्वरतीर्थं च दशाश्वमेधिकं तथा

ਭੂਤੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੰਗਾਵਾਹ; ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ; ਅਤੇ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗੀ ਖਿਆਤ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਭੀ ਹੈ।

Verse 88

भृगुतीर्थं तथा पुण्यं ख्याता सौभाग्यसुन्दरी । वृषखातं च तत्रैव केदारं धूतपातकम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਤੀਰਥ ਹੈ; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੌਭਾਗ੍ਯਸੁੰਦਰੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਖਾਤ, ਤੇ ਕੇਦਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

तीर्थं धूतेश्वरीसङ्गमेरण्डीसंज्ञकं तथा । तीर्थं च कनकेश्वर्या ज्वालेश्वरं ततः परम्

ਅਤੇ ਧੂਤੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਏਰੰਡੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਨਕੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 90

शालग्रामाह्वयं तीर्थं सोमनाथमनुत्तमम् । तथैवोदीर्णवाराहं तीर्थं चन्द्रप्रभासकम्

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਧਾਮ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦੀਂਰ੍ਣ-ਵਾਰਾਹ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾਸਕ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ।

Verse 91

द्वादशादित्यतीर्थं च तथा सिद्धेश्वराभिधम् । कपिलेश्वरतीर्थं च तथा त्रैविक्रमं शुभम्

ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ; ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਵੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰੈਵਿਕ੍ਰਮ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਧਾਮ।

Verse 92

विश्वरूपाह्वयं तीर्थं नारायणकृतं तथा । मूलश्रीपतितीर्थं च चौलश्रीपतिसंज्ञकम्

ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮੂਲ-ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ-ਤੀਰਥ, ਨਾਲ ਹੀ ਚੌਲ-ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 93

देवतीर्थं हंसतीर्थ प्रभासं तीर्थमुत्तमम् । मूलस्थानं च कण्ठेशमट्टहासमतः परम्

ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੀਰਥ, ਹੰਸਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਤੀਰਥ ਹਨ; ਮੂਲਸਥਾਨ, ਕਣ্ঠੇਸ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਮ ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 94

भूर्भुवेश्वरतीर्थं च ख्याता शूलेश्वरी तथा । सारस्वतं दारुकेशमश्विनोस्तीर्थमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਭੂਰਭੁਵੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੂਲੇਸ਼ਵਰੀ; ਸਾਰਸਵਤ-ਤੀਰਥ, ਦਾਰੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅਸ਼ਵਿਨੋਸ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹਨ।

Verse 95

सावित्रीतीर्थमतुलं वालखिल्येश्वरं तथा । नर्मदेशं मातृतीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਅਤੁਲ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਵਲਖਿਲ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਵੀ; ਨਰਮਦੇਸ਼, ਮਾਤ੍ਰੀ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਦੇਵਤੀਰਥ ਵੀ ਹਨ।

Verse 96

मच्छकेश्वरतीर्थं च शिखितीर्थं च शोभनम् । कोटितीर्थं मुनिश्रेष्ठास्तत्र कोटीश्वरी मृडा

ਉੱਥੇ ਮੱਛਕੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਨ ਸ਼ਿਖੀ-ਤੀਰਥ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੋਟਿ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਦੇਵੀ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰੀ ਮ੍ਰਿਡਾ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 97

तीर्थं पैतामहं नाम माण्डव्ये श्वरसंज्ञितम् । तत्र नारायणेशं च अक्रूरेशमतः परम्

ਉੱਥੇ ਪੈਤਾਮਹ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂਡਵ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਨਾਰਾਯਣੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਅਕ੍ਰੂਰੇਸ਼ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 98

देवखातं सिद्धरुद्रं वैद्यनाथमनुत्तमम् । तथैव मातृतीर्थं च उत्तरेशमतः परम्

ਉੱਥੇ ਦੇਵਖਾਤ ਹੈ, ਸਿੱਧਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਤਰੇਸ਼।

Verse 99

तथैव नर्मदेशां च मातृतीर्थं तथा पुनः । तथा च कुररीतीर्थं ढौण्ढेशं दशकन्यकम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਮਦੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਤ੍ਰਤੀਰਥ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਰਰੀਤੀਰਥ, ਢੌਣਢੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ਼ਕਨ੍ਯਕਾ ਦਾ ਧਾਮ।

Verse 100

सुवर्णबिन्दुतीर्थं च ऋणपापप्रमोचनम् । भारभूतेश्वरं तीर्थं तथा मुण्डीश्वरं विदुः

ਉਹ ਸੁਵਰਣਬਿੰਦੁ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਣਡੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ।

Verse 101

एकशालं डिण्डिपाणिं तीर्थं चाप्सरसं परम् । मुन्यालयं च मार्कण्डं गणितादेवताह्वयम्

ਉਹ ਏਕਸ਼ਾਲ, ਡਿਣ੍ਡਿਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਪਸਰਸਾ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੁਨ੍ਯਾਲਯ ਅਤੇ ਮਾਰਕਣ੍ਡ; ਅਤੇ ਗਣਿਤਾਦੇਵਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ।

Verse 102

आमलेश्वरतीर्थं च तीर्थं कन्थेश्वरं तथा । आषाढीतीर्थमित्याहुः शृङ्गीतीर्थं तथैव च

ਅਤੇ ਆਮਲੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਨ੍ਥੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾਢੀ-ਤੀਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ-ਤੀਰਥ ਵੀ।

Verse 103

बकेश्वरतीर्थं च कपालेशं तथैव च । मार्कण्डं कपिलेशं च एरण्डीसङ्गमस्तथा

ਅਤੇ ਬਕੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਾਲੇਸ਼; ਮਾਰਕੰਡ ਅਤੇ ਕਪਿਲੇਸ਼ ਵੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਏਰੰਡੀ-ਸੰਗਮ ਨਾਮਕ ਸੰਗਮ ਭੀ ਹੈ।

Verse 104

एरण्डीदेवतातीर्थं रामतीर्थमतःपरम् । जमदग्नेः परं तीर्थं रेवासागरसङ्गमः

ਅਗਲਾ ਏਰੰਡੀਦੇਵਤਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਤੀਰਥ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੇਵਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੈ।

Verse 105

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा । वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः

ਉੱਥੇ ਲੋਟਨੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਲੁਂਕੇਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਵೃಷਰਖਾਤ ਨਾਮਕ ਕੁੰਡ ਵੀ ਹੈ—ਇਉਂ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 106

तथा हंसेश्वरंनाम तिलादं वासवेश्वरम् । तथा कोटीश्वरं तीर्थमलिकातीर्थमुत्तमम् । विमलेश्वरतीर्थं च रेवासागरसङ्गमे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੰਸੇਸ਼ਵਰ, ਤਿਲਾਦ ਅਤੇ ਵਾਸਵੇਸ਼ਵਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਤੀਰਥ; ਉੱਤਮ ਅਲਿਕਾ-ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਰੇਵਾ–ਸਾਗਰ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ।

Verse 107

एवं तीर्थावलिः पुण्या मया प्रोक्ता महर्षयः । तीर्थसुक्तावलिः पुण्या ग्रथिता तटरज्जुना

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿਓ, ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਮੈਂ ਕਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਸੂਕਤਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਮਾਲਾ ਤਟ ਦੀ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਥੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 108

नर्मदानीरनिर्णिक्ता मार्कण्डेयविनिर्मिता । मण्डनायेह साधूनां सर्वलोकहिताय च

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਹੋਈ—ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 109

दरितध्वान्तशमनीधार्या धर्मार्थिभिः सदा । अहोरात्रकृतं पापं सकृज्जप्त्वाशु नाशयेत्

ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅਰਥੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਧਾਰਨਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਟੁੱਟੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 110

त्रिकालं जप्त्वा मासोत्थं शिवाग्रे च त्रिमासिकम् । मासं जप्त्वाथ वर्षोत्थं वर्षं जप्त्वा शताब्दिकम्

ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਜਪਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਜਪਣ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਜਪਣ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

श्राद्धकाले च विप्राणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः । पठंस्तीर्थावलिं पुण्यां गयाश्राद्धप्रदो भवेत्

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਜੋ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਵਲੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 112

पूजाकाले च देवानां श्रद्धया पुरतः पठन् । प्रीणयेत्सर्वदेवांश्च पुनाति सकलं कुलम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਕੁਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 113

एवं तीर्थावलिः पुण्या रेवातीरद्वयाश्रिता । मया प्रोक्ता मुनिश्रेष्ठास्तथैवशृणुतानघाः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥਾਵਲੀ ਮੈਂ ਉਚਾਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ, ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੀ ਸੁਣੋ।