Adhyaya 23

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਉਸੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्

ਜੋ ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪਰਿਤਿਆਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 3

शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्

ਜੋ ਨਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ-ਵਰਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति

ਅਮਰ-ਕੰਟਕ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇ!’

Verse 5

समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति

ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਪਰ ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦਾ ਜਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 6

अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे

ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ—ਵਿਦਿਆਧਰ, ਕਿੰਨਰ ਆਦਿ—ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੇਵਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੇਵਾ ਦਾ ਜਲ ਮੱਥੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਤੇ ਭਕਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੇ।

Verse 8

त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਹੋਵੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗਣੇਸ਼ਵਰੀ ਗਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 9

अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा

ਅਨੇਕ ਯਜ್ಞ-ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਭੀ ਥਾਂ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੀਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ—ਤਪਸਵੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ—ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ।

Verse 10

म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਜੇ ਉੱਥੇ (ਉਸ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ) ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਪਿਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲਿਆ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਚੀਆਂ।

Verse 12

तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਨਾਸ਼ਕ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੈ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਫਲ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੁੜ ਪੁੱਛੇਂਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 23

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ—ਇੱਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ/ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।