Adhyaya 226

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पुण्यं तीर्थं तद्विमलेश्वरम् । यत्र स्नानेन दानेन जपहोमार्चनादिभिः

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਉਹ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਪ, ਹੋਮ, ਅਰਚਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ—

Verse 2

विमलेश्वरमाराध्य यो यदिच्छेत्स तल्लभेत् । स्वर्गलाभादिकं वापि पार्थिवं वा यथेप्सितम्

ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਉਹੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ-ਲਾਭ ਆਦਿ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।

Verse 3

पुरा त्रिशिरसं हत्वा त्वष्टुः पुत्रं शतक्रतुः । यस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्वैमल्यं परमं गतः

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਵੈਮਲ੍ਯ—ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 4

यत्र वेदनिधिर्विप्रो महत्तप्त्वा तपः पुरा । नानाकर्ममलैः क्षीणैर्विमलोऽभवदर्कवत्

ਉੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

महादेवप्रसादेन सोमवत्प्रियदर्शनः । पुरा भानुमतीं भानुः सुतां स्मरशरार्दितः

ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁਹਣਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਨੁ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਨੁਮਤੀ ਨਾਮੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲਲਚਾਇਆ।

Verse 6

चकमे तेन दोषेण कुष्ठरोगार्दितोऽभवत् । स चाप्यत्र तपस्तप्त्वा विमलत्वमुपागतः

ਉਸੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

महादेवेन तुष्टेन स्वस्थानं मुदितोऽभजत् । तथैव च पुरा पार्थ विभाण्डकसुतो मुनिः

ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਂਡਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਵੀ (ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਇਆ)।

Verse 8

योगिसङ्गं वने प्राप्य पुरे च नृपतेस्तथा । राजसंसर्गदोषाद्वै मालिन्यं परमात्मनः

ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪਾਈ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਲਿਨਤਾ ਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 9

विचारयन्नभ्युपेत्य रेवासागरसङ्गमम् । शान्तया भार्यया सार्द्धं तप्त्वा द्वादशवत्सरान्

ਗਹਿਰੇ ਮਨਨ ਨਾਲ ਉਹ ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵੱਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਸਮੇਤ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 10

कृच्छ्रचान्द्रायणैर्देवं तोषयंस्त्र्यम्बकं मुनिः । महादेवेन तुष्टेन सोऽपि वैमल्यमाप्तवान्

ਕਠਿਨ ਕ੍ਰਿਚਛ੍ਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰਨ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 11

शर्वाण्या प्रेरितः शर्वः पुरा दारुवने नृप । मोहनान्मुनिपत्नीनां स्वं दीक्ष्य विमलं किल

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਰਵਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਵ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਾਰੁਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਕਰ ਵਿਮਲ ਕੀਤਾ।

Verse 12

विचार्य परमस्थानं नर्मदोदधिसङ्गमम् । तत्र स्थित्वा महाराज तपस्तप्त्वा सहोमया

ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਹੋਮਾ ਸਮੇਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 13

विमलोऽसौ यतो जातस्तेनासौ विमलेश्वरः । तेन नाम्ना स्वयं तस्थौ लोकानां हितकाम्यया

ਉੱਥੇ ਉਹ ਵਿਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਰੁਣਾ ਵਸ਼ ਉੱਥੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 14

ततस्तिलोत्तमां सृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रजानाथोऽपि तां सृष्ट्वा दृष्ट्वाग्रे सुमनोहराम्

ਤਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਿਲੋਤਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੀ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 15

भावियोगबलाक्रान्तः स तस्यामभिकोऽभवत् । तेन वीक्ष्य सदोषत्वं रेवातीरद्वयं श्रितः

ਭਾਵੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਆਸਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੋਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।

Verse 16

तीर्थान्यनुसरन्मौनी त्रिस्नायी संस्मरञ्छिवम् । रेवार्णवसमायोगे स्नात्वा सम्पूज्य शङ्करम् । कालेनाल्पेन राजर्षे ब्रह्माप्यमलतां गतः

ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਰੇਵਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

एवमन्येऽपि बहुशो देवर्षिनृपसत्तमाः । त्यक्त्वा दोषमलं तत्र विमला बहवोऽभवन्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ, ਉੱਥੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਵਿਮਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 18

तथा त्वमपि राजेन्द्र तत्र स्नात्वा शिवार्चनात् । अमलोऽपि विशेषेण वैमल्यं प्राप्स्यसे परम्

ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ—ਜੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਹੈਂ ਤਾਂ ਵੀ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਰਮ ਵਿਮਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो नारी पूजयित्वा महेश्वरम् । पापदोषविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਰ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਪਾਪ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सर्वपर्वसु पार्थिव

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਅੱਠਮੀ, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਾਂ ਉੱਤੇ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम् । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पित्ःणामनृणी भवेत् । ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्

ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਿਣ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 22

यद्यदिष्टतमं लोके यच्चैवात्महितं गृहे । तत्तद्गुणवते देयं तत्रैवाक्षयमिच्छता । स्वर्णधान्यानि वासांसि छत्रोपानत्कमण्डलुम्

ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇ—ਉੱਥੇ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਅਨਾਜ, ਵਸਤ੍ਰ, ਛਤਰੀ, ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੁ।

Verse 23

गृहं देवस्य वै शक्त्या कृत्वा स्याद्भुवि भूपतिः । गीतनृत्यकथाभिश्च तोषयेत्परमेश्वरम्

ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਮੰਦਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਬਣਾਕੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।