Adhyaya 222

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे गच्छेत्तिलादं तीर्थमुत्तमम् । तिलप्राशनकृद्यत्र जाबालिः शुद्धिमाप्तवान्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਇਕ ਕਰੋਸ਼ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਾਦਾ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਉੱਥੇ ਤਿਲ ਭੱਖਣ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 2

पितृमातृपरित्यागी भ्रातुर्भार्याभिलाषकृत् । पुत्रविक्रयकृत्पापश्छलकृद्गुरुणा सह

ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ, ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉੱਤੇ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਭੀ ਛਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 3

एवं दोषसमाविष्टो यत्र यत्रापि गच्छति । तत्र तत्रापि धिक्कारं लभते सत्सु भारत । न कोऽपि संगतिं धत्ते तेन सार्द्धं सभास्वपि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਭੀ ਜਾਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਧਿਕਕਾਰ ਹੀ ਪਾਂਦਾ; ਸਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 4

इति लज्जान्वितो विप्रः काले न महता नृप । चिन्तामवाप महतीमगतिज्ञो हि पावने

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ‘ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਵਨਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।

Verse 5

चकार सर्वतीर्थानि रेवां चाप्यवगाहयत्

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਈ।

Verse 6

अणिवापान्तमासाद्य दक्षिणे नर्मदातटे । तस्थौ यत्र व्रती पार्थ जाबालिः प्राशयंस्तिलान्

ਅਣਿਵਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਓਥੇ ਟਿਕਿਆ—ਹੇ ਪਾਰਥ—ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਜਾਬਾਲੀ ਤਿਲ ਭੋਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 7

तिलैरेकाशनं कुर्वंस्तथैवैकान्तराशनम् । त्र्यहषड्द्वादशाहाशी पक्षमासाशनस्तथा

ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਖਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਖਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ, ਛੇ, ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਉਪਵਾਸ, ਫਿਰ ਪੱਖ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਭੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 8

कृच्छ्रचान्द्रायणादीनि व्रतानि च तिलैरपि । तिलादत्वमनुप्राप्तो ह्यब्दद्वासप्ततिं क्रमात्

ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਵ੍ਰਤ ਭੀ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਹੱਤਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਤਿਲਮਯ’ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਅਰਥਾਤ ਤਿਲ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

कालेन गच्छता तस्य प्रसन्नोऽभवदीश्वरः । प्रादादिहामुत्रिकीं तु शुद्धिं सालोक्यमात्मकम्

ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ—ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਜੋ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਉਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ।

Verse 10

तेन स स्थापितो देवः स्वनाम्ना भरतर्षभ । तिलादेश्वरसंज्ञां च प्राप लोकादपि प्रभुः

ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਦ! ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਤਿਲਾਦੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

तदा प्रभृति विख्यातं तीर्थं पापप्रणाशनम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा चतुर्दश्यष्टमीषु च

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ‘ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ—

Verse 12

उपवासपरः पार्थ तथैव हरिवासरे । तिलहोमी तिलोद्वर्ती तिलस्नायी तिलोदकी

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰਿ ਦੇ ਦਿਨ, ਤਿਲ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ, ਤਿਲ ਦੀ ਲੇਪ ਨਾਲ ਦੇਹ ਮਲੇ, ਤਿਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਲ-ਜਲ ਵਰਤੇ।

Verse 13

तिलदाता च भोक्ता च नानापापैः प्रमुच्यते । तिलैरापूरयेल्लिङ्गं तिलतैलेन दीपदः । रुद्रलोकमवाप्नोति पुनात्या सप्तमं कुलम्

ਤਿਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ—ਦੋਵੇਂ ਅਨੇਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਲ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तिलपिण्डप्रदानेन श्राद्धे नृपतिसत्तम । विकर्मस्थाश्च गच्छन्ति गतिमिष्टां हि पूर्वजाः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਕਰਮ ਕਾਰਨ ਅਨੁਚਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪੂਰਵਜ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

स्वर्गलोकस्थिताः श्राद्धैर्ब्राह्मणानां च भोजनैः । अक्षयां तृप्तिमासाद्य मोदन्ते शाश्वतीः समाः

ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਖੁੱਟ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

पितुः कुलं मातृकुलं तथा भार्याकुलं नृप । कुलत्रयं समुद्धृत्य स्वर्गं नयति वै नरः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕੁਲ, ਮਾਤਾ ਦਾ ਕੁਲ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੁਲ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕੁਲ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।